ଉଦ୍ଧର୍ଷିଣଂ ମୁନିକେଶଂ ଜମ୍ଭଯନ୍ତଂ ମରୀମୃଶମ୍ । ଉପେଷନ୍ତମୁଦୁମ୍ବଲଂ ତୁଣ୍ଡେଲମୁତ ଶାଲୁଡମ୍ । ପଦା ପ୍ର ଵିଧ୍ଯ ପାର୍ଷ୍ଣ୍ଯା ସ୍ଥାଲୀଂ ଗୌରିଵ ସ୍ପନ୍ଦନା
ଯେଉଁଠି ଉଠିଆସୁଛି, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲିଆ ମୁନି, ଜମ୍ଭା ଦେଉଥିବା, ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଛୁଉଥିବା, ଉଦୁମ୍ବର ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଉଥିବା, ଚୁଞ୍ଚ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚୁଆଁ ଥିବା ପକ୍ଷୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପାଦ ଦ୍ୱାରା, ଗାଈ ଯେପରି ଦୁଧ ବାଟିରେ ଲାଘା ମାରେ, ସେପରି ଆଘାତ କର।
ଯସ୍ତେ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରତିମୃଶାଜ୍ଜାତଂ ଵା ମାରଯାତି ତେ । ପିଙ୍ଗସ୍ତମୁଗ୍ରଧନ୍ଵା କୃଣୋତୁ ହୃଦଯାଵିଧମ୍
ଯିଏ ତୁମର ଗର୍ଭକୁ କ୍ଷତି କରେ କିମ୍ବା ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଜନ୍ମ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ତାକୁ ପିଙ୍ଗଳ, ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧର, ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କରୁ।
ଯେ ଅମ୍ନୋ ଜତାନ୍ ମାରଯନ୍ତି ସୂତିକା ଅନୁଶେରତେ । ସ୍ତ୍ରୀଭାଗାନ୍ ପିଙ୍ଗୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଵାତୋ ଅଭ୍ରମିଵାଜତୁ
ଯେମାନେ ଅଜନ୍ମା ଶିଶୁଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, ଯେମାନେ ପିଲା ହେଉଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ପାଖରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, ଯେମାନେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଂଶ ଦଖଳ କରନ୍ତି, ସେହି ପିଙ୍ଗଳ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—ବାତାସ ସେମାନଙ୍କୁ ମେଘ ପରି ଦୂରେ ଉଡାଇ ଦେଉ।
ପରିସୃଷ୍ଟଂ ଧରଯତୁ ଯଦ୍ଧିତଂ ମାଵ ପାଦି ତତ୍। ଗର୍ଭଂ ତ ଉଗ୍ରୌ ରକ୍ଷତାଂ ଭେଷଜୌ ନୀଵିଭାର୍ଯୌ
ଯାହା ଛିଟିଯାଇଛି, ତାହା ଏକଠା ହେଉ, ଯାହା ଭଲ, ତାହା ଚାଲିନଯାଉ; ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଔଷଧ ଭାଇ ତୁମର ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
{୧୫} ପଵୀନସାତ୍ତଙ୍ଗଲ୍ଵାଚ୍ଛାଯକାଦୁତ ନଗ୍ନକାତ୍। ପ୍ରଜାଯୈ ପତ୍ଯେ ତ୍ଵା ପିଙ୍ଗଃ ପରି ପାତୁ କିମୀଦିନଃ
ଯିଏ ଭଙ୍ଗା ଲିଙ୍ଗ ଥିବା, ଯିଏ ମୁଣ୍ଡ କଟା, ନଗ୍ନ ଥିବା—ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖି, ପିଙ୍ଗଳ କିମୀଦିନ ତୁମକୁ ସନ୍ତାନ ଓ ପତି ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଦ୍ଵ୍ଯାସ୍ଯାଚ୍ଚତୁରକ୍ଷାତ୍ପଞ୍ଚପଦାଦନଙ୍ଗୁରେଃ । ଵୃନ୍ତାଦଭି ପ୍ରସର୍ପତଃ ପରି ପାହି ଵରୀଵୃତାତ୍
ଦୁଇଟି ମୁଁହ, ଚାରିଟି ଆଖି, ପାଞ୍ଚଟି ପାଦ, ଆଠି ନଥିବା, ଗଛର ଡାଳରୁ ଘୁସୁଡ଼ି ଆସୁଥିବା, ଏମାନଙ୍କୁ ଘେରି ଆସୁଥିବା ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଯ ଆମଂ ମାଂସମଦନ୍ତି ପୌରୁଷେଯଂ ଚ ଯେ କ୍ରଵିଃ । ଗର୍ଭାନ୍ ଖାଦନ୍ତି କେଶଵାସ୍ତାନ୍ ଇତୋ ନାଶଯାମସି
ଯେମାନେ କଚ୍ଚା ମାଂସ ଖାନ୍ତି, ମଣିଷର ମାଂସ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଚୁଲିଆ ହୋଇ ଗର୍ଭ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଦୂରେ କରିଦେଉ।
ଯେ ସୂର୍ଯାତ୍ପରିସର୍ପନ୍ତି ସ୍ନୁଷେଵ ଶ୍ଵଶୁରାଦଧି । ବଜଶ୍ଚ ତେଷାଂ ପିଙ୍ଗଶ୍ଚ ହୃଦଯେଽଧି ନି ଵିଧ୍ଯତାମ୍
ଯେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଘୁସୁଡ଼ି ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ବୁହା ଶ୍ୱଶୁର ଘରୁ ବାହାରୁଛି—ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ରସି ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଛିଦ୍ର କରନ୍ତୁ।
ପିଙ୍ଗ ରକ୍ଷ ଜାଯମାନଂ ମା ପୁମାଂସଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ କ୍ରନ୍ । ଆଣ୍ଡାଦୋ ଗର୍ଭାନ୍ ମା ଦଭନ୍ ବାଧସ୍ଵେତଃ କିମୀଦିନଃ
ପିଙ୍ଗଳ, ଜନ୍ମ ହେଉଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କର; ଜଣେ ମହିଳାକୁ ପୁରୁଷ କରିନଦେଉ; ଡିମ୍ବରୁ ଗର୍ଭକୁ ଚିଁଡ଼ି ଦିଅନାହିଁ—ଏହି କିମୀଦିନମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖ।
ଅପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵଂ ମାର୍ତଵତ୍ସମାଦ୍ରୋଦମଘମାଵଯମ୍ । ଵୃକ୍ଷାଦିଵ ସ୍ରଜଂ କୃତ୍ଵାପ୍ରିଯେ ପ୍ରତି ମୁଞ୍ଚ ତତ୍
ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ, ବସନ୍ତର ଅପଶକୁନ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ଅପମାନ ଆମକୁ ଆଘାତ ନକରୁ; ଗଛରୁ ମାଳା ଖୋଲି ଦେଉଥିବା ପରି, ଅପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହାରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କର।
ଯା ବଭ୍ରଵୋ ଯାଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରା ରୋହିଣୀରୁତ ପୃଶ୍ନଯଃ । ଅସିକ୍ନୀଃ କୃଷ୍ଣା ଓଷଧୀଃ ସର୍ଵା ଅଚ୍ଛାଵଦାମସି
ଯେଉଁ ଔଷଧମାନେ ଭୂରୁଣା, ଯେଉଁମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଲାଲ୍ ଓ ଚିଟିକିଆ, କଳା ଓ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର—ସମସ୍ତ ଔଷଧମାନେ, ଆମେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛୁ।
ତ୍ରାଯନ୍ତାମିମଂ ପୁରୁଷଂ ଯକ୍ଷ୍ମାଦ୍ଦେଵେଷିତାଦଧି । ଯାସାଂ ଦ୍ଯୌଃ ପିତା ପୃଥିଵୀ ମାତା ସମୁଦ୍ରୋ ମୂଲଂ ଵୀରୁଧାଂ ବଭୂଵ
ଯାଁଠାରେ ଆକାଶ ପିତା, ମାଟି ମାଆ, ସମୁଦ୍ର ମୂଳ, ସେଉଁଠି ଥିବା ଔଷଧମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ରୋଗରୁ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଆପୋ ଅଗ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯା ଓଷଧଯଃ । ତାସ୍ତେ ଯକ୍ଷ୍ମମେନସ୍ଯମଙ୍ଗାଦଙ୍ଗାଦନୀନଶନ୍
ପାଣି, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧମାନେ—ତୁମେ ଏହି ପୁରୁଷର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶରୁ ରୋଗକୁ ଦୂରେ କର।
ପ୍ରସ୍ତୃଣତୀ ସ୍ତମ୍ବିନୀରେକଶୁଙ୍ଗାଃ ପ୍ରତନ୍ଵତୀରୋଷଧୀରା ଵଦାମି । ଅଂଶୁମତୀଃ କଣ୍ଡିନୀର୍ଯା ଵିଶାଖା ହ୍ଵଯାମି ତେ ଵୀରୁଧୋ ଵୈଶ୍ଵଦେଵୀରୁଗ୍ରାଃ ପୁରୁଷଜୀଵନୀଃ
ଯେଉଁ ଔଷଧମାନେ ପ୍ରସାରିତ, ଅଟକାଇଥିବା, ଏକ ଶିଖା ଥିବା, ବିସ୍ତାରିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କାଁଟା ଥିବା, ଅନେକ ଶାଖା ଥିବା—ମୁଁ ତୁମକୁ ଡାକୁଛି, ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଛମାନେ, ମଣିଷଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଥିବା।
ଯଦ୍ଵଃ ସହଃ ସହମାନା ଵୀର୍ଯଂ୧ ଯଚ୍ଚ ଵୋ ବଲମ୍ । ତେନେମମସ୍ମାଦ୍ଯକ୍ଷ୍ମାତ୍ପୁରୁଷଂ ମୁଞ୍ଚତୌଷଧୀରଥୋ କୃଣୋମି ଭେଷଜମ୍
ତୁମର ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତିରେ, ଔଷଧମାନେ, ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କର; ଏବେ ମୁଁ ଔଷଧ ତିଆରି କରୁଛି।
ଜୀଵଲାଂ ନଘାରିଷାଂ ଜୀଵନ୍ତୀମୋଷଧୀମହମ୍ । ଅରୁନ୍ଧତୀମୁନ୍ନଯନ୍ତୀଂ ପୁଷ୍ପାଂ ମଧୁମତୀମିହ ହୁଵେଽସ୍ମା ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ
ମୁଁ ସେଉଁଠି ଥିବା ଜୀବନଦାୟିନୀ, ଅବିନାଶୀ, ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ଔଷଧମାନେ, ସଦା ଉତ୍ତଳ, ଫୁଲିଥିବା, ମଧୁର ଫୁଲ ଥିବା—ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଡାକୁଛି, ଏହି ପୁରୁଷର ନିରାପତ୍ତି ପାଇଁ।
ଇହା ଯନ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସୋ ମେଦିନୀର୍ଵଚସୋ ମମ । ଯଥେମଂ ପାରଯାମସି ପୁରୁଷଂ ଦୁରିତାଦଧି
ମୋ ଉପରେ ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଔଷଧମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବା।
ଅଗ୍ନେର୍ଘାସୋ ଅପାଂ ଗର୍ଭୋ ଯା ରୋହନ୍ତି ପୁନର୍ଣଵାଃ । ଧ୍ରୁଵାଃ ସହସ୍ରନାମ୍ନୀର୍ଭେଷଜୀଃ ସନ୍ତ୍ଵାଭୃତାଃ
ଅଗ୍ନିର ଆହାର, ପାଣିର ଗର୍ଭ, ପୁନିପୁନି ଉଗୁଥିବା ଗଛମାନେ—ଦୃଢ଼, ହଜାର ନାମ ଥିବା ଔଷଧମାନେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଉ।
ଅଵକୋଲ୍ବା ଉଦକାତ୍ମାନ ଓଷଧଯଃ । ଵ୍ଯୃଷନ୍ତୁ ଦୁରିତଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗ୍ଯଃ
ଯେ ଔଷଧମାନେ ଜଳର ମୂଳ ଏବଂ ତଳକୁ ଝୁଲିଥିବା ଡାଣ୍ଡା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖର ଅଛି, ସେମାନେ ମୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ।
ଉନ୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀର୍ଵିଵରୁଣା ଉଗ୍ରା ଯା ଵିଷଦୂଷଣୀଃ । ଅଥୋ ବଲାସନାଶନୀଃ କୃତ୍ଯାଦୂଷଣୀଶ୍ଚ ଯାସ୍ତା ଇହା ଯନ୍ତ୍ଵୋଷଧୀଃ
ଯେ ଭୟଙ୍କର ଔଷଧମାନେ ବିଷକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ର ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏଠାରେ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
{୧୭} ଅପକ୍ରୀତାଃ ସହୀଯସୀର୍ଵୀରୁଧୋ ଯା ଅଭିଷ୍ଟୁତାଃ । ତ୍ରାଯନ୍ତାମସ୍ମିନ୍ ଗ୍ରାମେ ଗାମଶ୍ଵଂ ପୁରୁଷଂ ପଶୁମ୍
ଯେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗ୍ରାମର ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଲୋକ ଓ ପଶୁମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ମଧୁମନ୍ ମୂଲଂ ମଧୁମଦଗ୍ରମାସାଂ ମଧୁମନ୍ ମଧ୍ଯଂ ଵୀରୁଧାଂ ବଭୂଵ । ମଧୁମତ୍ପର୍ଣଂ ମଧୁମତ୍ପୁଷ୍ପମାସାଂ ମଧୋଃ ସମ୍ଭକ୍ତା ଅମୃତସ୍ଯ ଭକ୍ଷୋ ଘୃତମନ୍ନଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ଗୋପୁରୋଗଵମ୍
ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ମୂଳ ମଧୁର, ଶିଖର ମଧୁର, ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧୁର; ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ମଧୁର। ସେମାନେ ମଧୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅମୃତର ଖାଦ୍ୟ, ଗହଁ ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ଓ ପୋଷଣ ଦେଇଥାଏ।
ଯାଵତୀଃ କିଯତୀଶ୍ଚେମାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମଧ୍ଯୋଷଧୀଃ । ତା ମା ସହସ୍ରପର୍ଣ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୋର୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଵଂହସଃ
ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଓଉଷଧି ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ହଜାର ପତ୍ର ଥାଏ, ସେମାନେ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
ଵୈଯାଘ୍ରୋ ମଣିର୍ଵୀରୁଧାଂ ତ୍ରାଯମାନୋଽଭିଶସ୍ତିପାଃ । ଅମୀଵାଃ ସର୍ଵା ରକ୍ଷାଂସ୍ଯପ ହନ୍ତ୍ଵଧି ଦୂରମସ୍ମତ୍
ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ବାଘ ମଣି, ଯେ ଅପଶପ ରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଅପୟକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସିଂହସ୍ଯେଵ ସ୍ତନଥୋଃ ସଂ ଵିଜନ୍ତେଽଗ୍ନେରିଵ ଵିଜନ୍ତେ ଆଭୃତାଭ୍ଯଃ । ଗଵାଂ ଯକ୍ଷ୍ମଃ ପୁରୁଷାଣାଂ ଵୀରୁଦ୍ଭିରତିନୁତ୍ତୋ ନାଵ୍ଯା ଏତୁ ସ୍ରୋତ୍ଯାଃ
ସିଂହର ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଟିକିକି ଯେପରି ଛିଟିଯାଏ, ସେପରି ଗାଈ ଓ ଲୋକଙ୍କର ରୋଗ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ରୋଗର ପ୍ରବାହ ନଦୀକୁ ଯାଉ।
ମୁମୁଚାନା ଓଷଧଯୋଽଗ୍ନେର୍ଵୈଶ୍ଵାନରାଦଧି । ଭୂମିଂ ସଂତନ୍ଵତୀରିତ ଯାସାଂ ରାଜା ଵନସ୍ପତିଃ
ଯେଉଁ ଔଷଧମାନେ ବିଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ବନସ୍ପତି।
ଯା ରୋହନ୍ତ୍ଯାଙ୍ଗିରସୀଃ ପର୍ଵତେଷୁ ସମେଷୁ ଚ । ତା ନଃ ପଯସ୍ଵତୀଃ ଶିଵା ଓଷଧୀଃ ସନ୍ତୁ ଶଂ ହୃଦେ
ଯେ ଆଙ୍ଗିରସ ଔଷଧମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ସମତଳ ଭୂମିରେ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ ଓ ଆମ ହୃଦୟକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯାଶ୍ଚାହଂ ଵେଦ ଵୀରୁଧୋ ଯାଶ୍ଚ ପଶ୍ଯାମି ଚକ୍ଷୁଷା । ଅଜ୍ଞାତା ଜାନୀମଶ୍ଚ ଯା ଯାସୁ ଵିଦ୍ମ ଚ ସଂଭୃତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦମାନେକୁ ଜାଣେ, ଯେଉଁମାନେକୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଜଣା ଯାହା ଆମେ ଶିଖୁଛୁ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେକୁ ସମସ୍ତେ ଏକାସাথে ଜାଣେ—
ସର୍ଵାଃ ସମଗ୍ରା ଓଷଧୀର୍ବୋଧନ୍ତୁ ଵଚସୋ ମମ । ଯଥେମଂ ପାରଯାମସି ପୁରୁଷଂ ଦୁରିତାଦଧି
ସମସ୍ତ ଔଷଧମାନେ ମୋର କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଛୁ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଦର୍ଭୋ ଵୀରୁଧାଂ ସୋମୋ ରାଜାମୃତଂ ହଵିଃ । ଵ୍ରୀହିର୍ଯଵଶ୍ଚ ଭେଷଜୌ ଦିଵସ୍ପୁତ୍ରାଵମର୍ତ୍ଯୌ
ଅଶ୍ୱଥ, ଦର୍ଭା ଘାସ, ଉଦ୍ଭିଦ, ସୋମ ରାଜା, ଅମୃତ ହବି, ଚାଉଳ ଓ ଯବ, ଔଷଧ, ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନ, ଅମର—