ଏକ ଦିନ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧ ତିଆରି ହେଲା, ଯାହା ଶରୀରର ଅଙ୍ଗକୁ ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ କରି ବିସ୍ତାର ହେଉଥିଲା, ଦୃଢ ଅଙ୍ଗକୁ ଦୃଢ ଭାବରେ ଛୁଇଁଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଔଷଧର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଦୂର ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ବିଚ୍ଛି ଦାନ୍ତ ରୋଗକୁ ଚିରି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଔଷଧକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର, ବିଷ, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଛୁଇଁ ପାରିନଥିଲା। ଏହି ଔଷଧ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର, ଖରାପ ସ୍ଵପ୍ନ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅପବିତ୍ରତା ଓ ଆଖିର ଦୁଃଖ ରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ଲୋକ ଏହି ଉପଚାର ଦେଇ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ—ଘୋଡା, ଗାଁ, ନିଜ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁରୁଷର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ଔଷଧକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ଔଷଧର ତିନି ଉପସ୍ଥାପକ ଥିଲେ—ଜ୍ୱର, କ୍ଷୟ ଓ ଜ୍ୱାଳା। ତିନିକାକୁଡ୍ ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଅଂଶ ଏହି ଔଷଧର ପିତା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ତିନିକାକୁଡ୍ ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ଔଷଧ ହିମାଳୟକୁ ଉପରେ ଉଠିଲା, ଏହି ଔଷଧ ସମସ୍ତ ତନ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିଦେଲା। ତୁମେ ତିନିକାକୁଡ୍ କିମ୍ବା ଯମୁନାର ଔଷଧ ଯେହେଉଁ, ତୁମର ଦୁଇଟି ଶୁଭ ନାମରେ ଆମର ରକ୍ଷା କର। ଏପରେ ଦିବ୍ୟ ଶଙ୍ଖର ଜନ୍ମ ହେଲା—ବାୟୁ, ଆକାଶ, ତଡ଼ିତ ଓ ଆଲୋକରୁ। ସୁବৰ্ণରେ ଜନ୍ମିତ ଏହି ଶଙ୍ଖ, କ୍ଷୀଣ ଆକୃତିରେ, ଆମକୁ ଅପଦ୍ରବ ରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ଏହି ଶଙ୍ଖ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଦେମନମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି, ବାଧାକୁ ଦୂର କରିଥିଲା। ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ରୋଗ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା, ଶତ୍ରୁ ଓ ଦିନ ରୁ ରକ୍ଷା ହେଉଥିଲା। ଏହି ଶଙ୍ଖ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମିତ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନଦୀରେ ବହିଥିଲା; ସୁବৰ্ণର ଶଙ୍ଖ ଜୀବନର ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲା। ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ମଣି, ଭୃତ୍ର ନାଶକ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ରୁ ଆମକୁ ସବୁଠାରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ତୁମେ ସୁବৰ্ণରେ ଏକମାତ୍ର, ସୋମରୁ ଜନ୍ମିତ, ରଥରେ ଦେଖାଯିବା, କୁଞ୍ଚରେ ଚମକୁଥିବା; ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କର। ଦେବତାମାନଙ୍କର କ୍ଷୀଣ ହାଡ଼ ଏଭଳି ଶଙ୍ଖ ଆକୃତି ନେଇଥିଲା, ଜଳରେ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଯାଏ; ଏହି ଶଙ୍ଖକୁ ଜୀବନ, ଚମକ, ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ, ଏକ ଶତ ବସନ୍ତ ପାଇଁ ବାନ୍ଧାଯାଏ; ଏହି କ୍ଷୀଣ ଶଙ୍ଖ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ଏହି ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆସିଲା—ଏକ ବଳିଶ୍ଵର ଏ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଛଅ ଦିଗକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। ଏହି ବଳିଶ୍ଵର ଇନ୍ଦ୍ର, ଗାଁ ଦେଖାଶୁଣା କରିଥିଲା; ତିନି ଚକ୍ର ନିୟମିତ ଏକାଗ୍ର ଚାଲିଥିଲା; ବୃହତ ପାଇଁ, ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ, ଏବଂ ଜଗତ ପାଇଁ ଦୁହେଁ ଦୁହିଁ ଏହି ପଥ ଚାଲିଥିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିତ, ଘର୍ମ ଭାବରେ ଶରୀର ଭିତରେ ଚଳାଯାଏ, ଜ୍ୱଳନ ଓ ଡାହା ଦେଇଥିଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ ସୁସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ତିନି ଏଠାରୁ ବିଚଳିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଆନଡୁହା ଦୁଧ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଆନଡୁହା, ଯାହା ଦୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା; ପୂର୍ବ ଦିକରେ ପବିତ୍ରତା ଭରିଥିଲା; ବର୍ଷା ତାହାର ଧାରା, ମାରୁତ ତାହାର ଥନ, ଯଜ୍ଞ ତାହାର ଦୁଧ, ଦକ୍ଷିଣା ତାହାର ଦୁହିବା। ଯେଉଁ ଲୋକର ମାଲିକ ଯଜ୍ଞର ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞ ନିଜର ନୁହେଁ, ଦାତା କିମ୍ବା ଗ୍ରହୀତା ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କାମ କରିଥିଲେ—ଏହି ଘର୍ମ ନିମିତ୍ତେ ଆମକୁ କହ। ଯେଉଁ ଘର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଥିଲେ, ଅମୃତତ୍ୱର ନାଭିକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ଇନ୍ଦ୍ର ଆକୃତି ରେ, ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥାପକ ଭାବରେ, ପ୍ରଜାପତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ, ବିରାଜ; ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନିରେ, ବୈଶ୍ୱାନରରେ, ଆନଡୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ; ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ଦୃଢ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆନଡୁହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏହି ଉପସ୍ଥାପକ ରହିଥିଲା; ଯେତେ ଦୂର ପୂର୍ବକୁ ରଖାଯିଥିଲା, ସେତେ ଦୂର ପଶ୍ଚିମକୁ ରଖାଯିଥିଲା। ଯେଉଁ ଜଣେ ଆନଡୁହାର ସାତଟି ଦୁହିବା ସ୍ଥାନକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ଜଗତ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ; ଏହି ସାତ ଋଷି ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ପିଡ଼ିଥିଲେ, ଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ; ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଆନଡୁହା ଓ ଚାଷୀ ଦୁହେଁ ରସ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ଉପବାସ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଆନଡୁହାର ଉପବାସ ଜାଣିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଧ ସନ୍ଧ୍ୟା, ପ୍ରଭାତ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦୁହିଯାଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଦୁହିବା ସମୟକୁ କ୍ରମରେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଔଷଧ ଚିକିତ୍ସାକର୍ତା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, କଟିଯାଇଥିବା ଅଂଗର ଚିକିତ୍ସାକର୍ତା; ଏହି ସତ୍ୟ ଔଷଧ ଉପଚାର କରିଥିଲା। ତୁମର ଶରୀରରେ ଯାହା ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, କୁଚ୍ଛିଯାଇଥିଲା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ପୁନଃ ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ। ମଜ୍ଜା ମଜ୍ଜା ସହିତ, ଯୋଡ଼ ଯୋଡ଼ ସହିତ; ମାଂସ ଓ ହାଡ଼ ସହିତ ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି ଲାଗିଥିଲା। ମଜ୍ଜା ମଜ୍ଜା ସହିତ, ଚର୍ମ ଚର୍ମ ସହିତ; ହାଡ଼ ରକ୍ତ ସହିତ, ମାଂସ ମାଂସ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। କେଶ କେଶ ସହିତ, ଚର୍ମ ଚର୍ମ ସହିତ; ହାଡ଼ ରକ୍ତ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି, ଓ ଔଷଧ କଟିଯାଇଥିବା ଅଂଗକୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲା। ଉଠ, ଚାଲ, ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉ; ରଥ ଭଲ ଚକା, ଭଲ ଯୁକ୍ତ, ଭଲ ନାଭି; ସିଧା ହୋଇ ଦଢ଼ ହୁଅ। ଯଦି ଅକ୍ଷ ଠାରୁ ଖସି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, କିମ୍ବା ପଥର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ତେବେ ରିଭୁମାନେ ରଥର ଅଂଗ ଭଳି ଯୋଡ଼କୁ ଯୋଡ଼ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ।