ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଦିଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ଏଠିରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ନିଜେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଉପରୁ ଓ ତଳରୁ, ଆଉ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ଥାପିତ କଲେ। ସେ ସତ୍ୟରେ ଅବିଚଳ ଥିଲେ, ପୃଥିବୀର ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରହିଥିଲେ। ସେ ମହାନ ନିଜ ଜନ୍ମରେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ଏହି ଜନ୍ମର ଗଭୀର ମୂଳରୁ ବୃହସ୍ପତି, ଦେବତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ସେ ଦିନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଓ ପ୍ରେରିତମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ବସିଲେ। ତାଙ୍କର କବିତାମୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାଙ୍କର ମହାନ ନିବାସକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେ ଅନେକଙ୍କ ସହ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏହିପରି ଆଦି ଆଉ ଅନ୍ତ ଭାଗ ଭାଗିଗଲା। ଯିଏ ଆଥର୍ବଣ, ପିତା, ଦିବ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା, ଅକ୍ଷତ, ନିଜେ ନିଜେ ଅବଳମ୍ବିତ। ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜନ୍ତି, ଯିଏଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଦୁଇପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି—ସେଠାରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ କରିବୁ? ଏକା ଥିବା, ଜୀବନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁପାଟିଥିବା, ସେଇ ଏହି ବିଶ୍ୱର ମହାନ ରାଜା ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଛାୟା ଅମୃତତ୍ୱ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଛାୟା ମୃତ୍ୟୁ—କିଏ ସେଇ ଦେବତା ଯାହାଙ୍କୁ ଆମେ ଅର୍ପଣ କରିବା? ଯିଏଁକୁ ଦୁଇ ଜଣ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରୁ କନ୍ଦୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୟରେ ଦିଗବିଦିଗ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଡାକିଲେ; ତାଙ୍କର ପଥ ହେଉଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଆଲୋକର ମାର୍ଗ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ କରିବୁ? ଯିଏଙ୍କ ମହିମାରେ ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ, ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିକାଶିତ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବୁ? ଯିଏଙ୍କ ମହିମାକୁ ହିମାଳୟ, ସାଗର, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବାହୁ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବୁ? ପ୍ରାଚୀନ ଜଳ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗର୍ଭୀତ ହେଉଛି, ଅମର ଓ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବୁ? ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ ଉଦ୍ଭାବିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କଲେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ଅର୍ପଣ କରିବା? ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଗର୍ଭରେ ବଛା, ଅଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆବରଣ ମିଳିଲା—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ କରିବା? ତିନି ଜଣ ଉପରେ ଉଠିଲେ—ବାଘ, ମଣିଷ ଓ ନୃସିଂହ; ନଦୀମାନେ ତିବ୍ର ଭାବେ ବହୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ଦେବତା ତିବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଥିଲେ; ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉନ୍ତୁ। ବାଘ ଦୂର ମାର୍ଗରେ, ଚୋର ଉଚ୍ଚ ମାର୍ଗରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୂରେ ଯାଉ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉନ୍ତୁ। ବାଘ, ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁଁହ, ଆମେ ଶାନ୍ତ କରୁଛୁ; ତୁମର ସମସ୍ତ ବିଶ୍ଵ ଦଶ ନଖ ଓ ମୁଁହ ସମେତ। ପ୍ରଥମେ ଆମେ ବାଘକୁ, ପରେ ଚୋର, ପରେ ସର୍ପ, ପରେ ଦାନବ, ଏବଂ ପରେ ନୃସିଂହକୁ ବଶ କରୁଛୁ। ଯିଏ ଆଜି ଚୋର ଭାବେ ଆସିଥିବେ, ସେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ। ପଶୁର ମୁଣ୍ଡ, ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ, ପିଠ ଫାଟିଯାଉ; ଗୋଧିକୁ ଲୁଚାଯିବାକୁ ଦିଅ, ହରିଣକୁ ନିମ୍ନ ରହିବାକୁ ଦିଅ। ଯାହା ନିଗ୍ରହ ସେ ନୁହେଁ, ଯାହା ନୁହେଁ ନିଗ୍ରହ ସେ ନିଗ୍ରହ; ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମର ଜନ୍ମ, ମୁଁ ଆଥର୍ବଣଙ୍କ ବାଘ-ବଶୀକରଣ ମନ୍ତ୍ର। ଯେଉଁ ଔଷଧି ଗନ୍ଧର୍ବ ବରୁଣ ପାଇଁ, ମୃତଙ୍କ ପାଇଁ ଖନନ କରିଥିଲେ, ସେହି ଔଷଧି ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଉଖଣିବା, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଦେଏ ଓ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ କରେ। ଉଠ, ଉଠ, ଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଠ, ମୋର ବାଣୀ; ପ୍ରଜାପତି, ବୃଷଭ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସହ ଉଠ। ଯେପରି ମୂଳରୁ ତୁମେ ଦହିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଔଷଧି ତୁମକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁ। ଔଷଧିର ଶକ୍ତି, ବୃଷଭମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ର, ସେହି ପୁରୁଷ ଯିଏ ନିଜେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରଖ। ପ୍ରଥମ ଜଳର ରସ, ଗଛର ରସ—ତୁମେ ସୋମଙ୍କ ଭାଇ, ତୁମେ ଅଶ୍ୱର ପୁରୁଷତ୍ୱ। ଆଜି, ଅଗ୍ନି, ସବିତା, ଦେବୀ ସରସ୍ଵତୀ, ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି—ଏହି ବନ୍ଧନକୁ ଧନୁର ତଣା ପରି ଟାଣ। ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧନ ଢିଲା କରୁଛି, ଯେପରି ଧନୁର ତଣା ଢିଲା କରାଯାଏ, ଏକ ରକ୍ତମୃଗ ପରି ଚିରକାଳ ଅକ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଚାଲିଯାଅ। ଅଶ୍ୱ, ଖଚ୍ଚର, ଛାଗ, ଏଣ୍ଡା, ବୃଷଭଙ୍କ ଶକ୍ତି—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏହି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପୁରୁଷରେ ଦିଅ। ସାଗରରୁ ଉଠିଥିବା ହଜାର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷଭ—ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହ ଆମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଉଛୁ। ପୃଥିବୀରେ ବାୟୁ ବହେନାହିଁ, କେହି ଦୂରକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ଶୟନ କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଭୂମିରେ, ଶୟନା ଉପରେ, କିମ୍ବା ଭଲ ଗନ୍ଧ ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମେ ଶୟନ କରାଉଛୁ। ଚଳନ୍ତି, ଅଚଳନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶ୍ୱାସର ଗ୍ରାସ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗର ଗ୍ରାସ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଅପରିମିତ। ଯିଏ ବସିଛନ୍ତି, ଚାଲିଛନ୍ତି, ଦେଖୁଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆମେ ବନ୍ଦ କରିଦେଉ, ଯେପରି ଏହି ଘର ବନ୍ଦ। ମାତା, ପିତା, କୁକୁର, ଗୃହସ୍ୱାମୀ, ଆସପାସ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଶୟନ କରନ୍ତୁ। ନିଦ୍ରା, ତୁମର ଶକ୍ତି ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଅ; ଅନ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୟନ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅକ୍ଷତ ରହିଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦଶ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦଶ ମୁଁହ ସହ; ସେ ପ୍ରଥମେ ସୋମ ପିଲେ, ରସ ହୀନ ବିଷ ତିଆରି କଲେ। ଯେପରି ଦିଗଦିଗନ୍ତ ଆକାଶ ପୃଥିବୀ ଫେଲାଯାଏ, ସପ୍ତ ନଦୀ ବିସ୍ତୃତ—ଏହି ବାଣୀ ମୁଁ ଏଠାରୁ କହିଛି, ବିଷକୁ ନିର୍ମଳ କରିବା ପାଇଁ।