ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଜଳି ଉଠିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହା ଲୋଭୀ ଜଣଙ୍କୁ କେବେ ତୃପ୍ତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ଅସ୍ଥିଗୁଡିକ ନ ହଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ମାଣ୍ଡ ଖାଉଥିଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯେତେବେଳେ ମୁସଳ ଉପରେ ଚାଲିଗଲା, ସେତେବେଳେ କହିଲା, “ଯେପରିକି ତୁମକୁ ପିଟାଯାଉଛି, ହେ ଗଛ, ସେପରି ହେଉ।” ପୁଣି, ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଖସି ଆଉ ଉଠି ଆସି, ଏହିପରି କହିଲା, “ତୁମ ଫଳ କିପରି ପଡ଼ିଯାଉଛି, ହେ ଗଛ, ସେପରି ହେଉ।” ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଏହିପରି କହିଲା, “ଯେପରିକି ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରେ ପୁଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିଯାନ୍ତୁ।” ଅଗ୍ନି କହିଲା, “ଚାଲ, ଚାଲିଆସ; ଗଛର ଫଳ ଓ ତାର ଛିଲକୁ ଚାଲି ଛାଡ଼ିବାକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି।” ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି କୁକୁଡ଼ାକୁ ଲାଠି ଦେଇ ଦୌଡ଼ାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁଁ କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାନ ନେଉଛି। ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଆଉ ଏକ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୌଡ଼ାଉଥିଲା, ଏବଂ କହିଲା, “ଏହି ଗାୟମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଯଭ, ମୋତେ ଆଘାତ ଦେଅନି, ହେ ଉଦାନ।” ଭଲ ଦେବତା, ବଡ଼ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପିଟାଇ ଭଲ; କୁଶ ଘାସ ମୋଟା ଏବଂ ନୂଆ। ଯଜ୍ଞର ଗାୟ ଦହିଯାଇ, ଏହି ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଆଗକୁ ଛାଡ଼ିଲା; ଯଭ ମହାନ୍ ଓ ଶୁଭ, ମୋତେ ଆଘାତ ଦେଅନି, ହେ ଉଦାନ। ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ଦେବତା, ବଡ଼ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପିଟାଇ ଭଲ; କୁମାରୀ, ପିତଳିଆ ଓ କଳା ଏଠି ଛାରକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ବେଲ ଓ ଉଦୁମ୍ବର ଗଛ ମହାନ୍ ଓ ଶୁଭ; ବଡ଼ ଅନ୍ନେପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ପିଟାଇକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ। ଯିଏ, ଏହି କୁମାରୀ, ପିତଳିଆ, ବସନ୍ତର ଚର୍ବି ଲଭ କରେ, ସେ ତେଲ ତଳିଆ, ଏହି ଆଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ କାନ୍ଦୁଥିବା ପବିତ୍ରାକୁ ଧରିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ପୂର୍ବଦିଗର ଲୋକମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଲୋହା ଧାନ ଓ ଧାନା ଦାଣା ଚଳିଗଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଫେନିଉଠୁଥିବା ଓ ତ୍ୱରିତମାନେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ ଚକ୍କି ଉଠାଇଲେ, ତାହାକୁ ଚଲାଇଲେ, ଲାଭ ପାଇଁ ଖୋଦିଲେ; ମୁସଳବାହକ ଝଙ୍କାର କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ସୋମ ପିବାକୁ ଆସିଲେ। ମୁଁ ଦଧିକ୍ରାବନ୍, ଜୟୀ, ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି; ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧିତ ମୁହଁ ଆମକୁ ମଧୁର କରୁ, ସେ ଆମକୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଉନ୍ତୁ। ଚାପା ହୋଇଥିବା, ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପାନି ଛାଣି ଝରୁଛି, କେବେ ରୁକୁନି; ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନେ କହିଛନ୍ତି: “ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧିତ”; ବାଣୀର ଅଧିପତି, ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ନିୟନ୍ତା। ହଜାର ଧାରା ବହୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ସୋମ ଶୁଧ୍ଧିତ, ବାଣୀରେ ପ୍ରବାହିତ; ସୋମ, ଧନର ଅଧିପତି, ପ୍ରତିଦିନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗୀ। ଅନ୍ଧକାର ଫୁଟିକା ଜ୍ଵଳନ୍ତି ହୋଇ ପ୍ରଭାମୟ ଫୁଟିକାକୁ ଯାଇଲା, ଦଶ ହଜାର ସହ ଯାତ୍ରା କଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପିଟାଇ ଲଗାଇଲେ, ଚିପ୍ଚିପା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଦୂର କଲେ। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏହି ଫୁଟିକା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଲଗା ହେଉଛି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଦୀର କୂଳରେ; ଆକାଶରେ ଅନ୍ଧାର ମେଘ ପରି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ରହିଲି—ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଜିତିଯାଅ। ତାପରେ ଫୁଟିକା ଜ୍ଵଳନ୍ତି ହୋଇ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ବସିଲା, ଶକ୍ତିରେ ତାହାର ଆକୃତି ଧରିଲା; ଅଧର୍ମୀ ସମୂହ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସାତଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଲ; ଲୁଚିଥିବା ଦିଗବିଦିଗ ଦେଖିଲା, ବିଶ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଣିଲା। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଜ୍ରଧାରୀ, କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲେ; ଚତୁର୍ ହସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଷ୍ଣଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କଲେ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଗାୟ ଖୋଜି ପାଇଲେ। ଆମେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛୁ, ସେ ବଡ଼ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରନ୍ତୁ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଷ ଶିରୋମଣି ହେଉନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ବିଜୟ ପାଇଁ ତିଆରି, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି; ତିନି ମହିମାଶାଳୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଏବଂ ସୋମ ପ୍ରିୟ। ବଜ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଖଣ୍ଡ, ଉଚ୍ଚ, ଅଚଳ; ବାଣୀରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ବଡ଼, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି; ଗାଈ ପାଇଁ ଗୀତରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଉଠିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିମାନେ ଅମୃତ ଧାରକ ହୋଇ ଅମୃତସନ୍ତାନ ବଢ଼ାନ୍ତି, ପ୍ରେରିତମାନେ ସତ୍ୟ ରଥରେ ଯାନ୍ତି। କଣ୍ବମାନେ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧି କରାଇଥିଲେ; ହେ ବନ୍ଧୁଗଣ, ଅସ୍ତ୍ର କଥା ହେଉ। ଏବେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ଵୟ ଆସନ୍ତୁ, ବଛା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ଓ ବିଶାଳ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଆକାଶ, ମଧ୍ୟାକାଶ, ମାନବମାନେ ଯାହା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ, ଅଶ୍ୱିନମାନେ। ଯେଉଁ ପ୍ରେରିତମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତି ମାପିଛନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନଦ୍ଵୟ—ତେଣୁ କଣ୍ବଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହି ତାପିତ ଅର୍ଘ୍ୟ, ହେ ଅଶ୍ୱିନ, ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ତୁମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ମଧୁର ସୋମ, ଘୋଡ଼ା ଦାତା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିଲ। ଜଳ, ଅରଣ୍ୟ, ଔଷଧିରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ତୁମେ ଭରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅଶ୍ୱିନମାନେ। ଓ ନାସତ୍ୟ, ଯେଉଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛ, ବା ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ, ଏହି ବଛା କେବଳ ଚିନ୍ତାରେ ତୁମକୁ ପାଇ ପାରୁନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ହବି ଦେଇଥିବାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଏବେ ଋଷି ଅଶ୍ୱିନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି; ମଧୁର ସୋମ ଓ ତାପିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଅଥର୍ବଣ। ଏବେ ଅଶ୍ୱିନମାନେ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆସନ୍ତୁ; ଏହି ମୋର ପ୍ରଶଂସା ଆକାଶ ପରି ଅକ୍ଷୟ, ତୁମ ପାଖରୁ ଅପସୃତ ହୋଇନାହିଁ। ଆଜି ଯାହା କିଛି ଆମେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କହୁଛୁ, ବା କଥାରେ କହୁଛୁ, ଅଶ୍ୱିନମାନେ, କଣ୍ବଙ୍କ ଆଶା ଜାଣନ୍ତୁ।