ଏକ ଦିନର କଥା, ଏଠି ଏକ ଧଳା, ବେହଦ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଯୁବା ଜନ୍ତୁ ଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ଗତିରେ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ତୀବ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମାପକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନେ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଷ୍ଟ କରି, ଏକ ବିଶାଳ ଓ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଡାକିଲେ। ଏହି ଦାନ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାନ ଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦାନକୁ ଦେଉନ୍ତୁ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ପ୍ରଜ୍ଞା; ଏହା ପ୍ରତିଦିନ ଏବଂ ସଦା ତୁମେ ଧାରଣ କର। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅର୍ପଣକୁ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଯିଏ ଋଷି ଗୀତ ଗାଏ, ସେଠାରେ ଧନ ଆଣନ୍ତି, ଏବଂ ଅପକୀର୍ତ୍ତିକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଠକିଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଦିନେ ଅନେକ ପାକା କାଳା ଆଣ୍ଡ ଓ ପୀଳୁ ଫଳ ଦେଇଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ଏଠାରେ ଏକ ନିରବ ଜନ୍ତୁ ତିନିଟି ଦାଗିରେ ବାନ୍ଧା ଅଛି, ସେ ‘ବାବଦୀତି’ କୁହେ; ଯିଏ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ତାହାକୁ ଲାଭ କରେ, ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ସେ ତାହାକୁ ଦୂର କରେ। ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ନାରୀଙ୍କର ଭାଗ, ଯାହା ଭାଗିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଗଢ଼ ଅଂଶରେ ଲାଗେ, ସେମାନେ ଗାଈର ଖୁର ତଳେ ପକ୍ଷୀର ଡିମ୍ବ ପରି କପିକପି କରନ୍ତି। ଗଢ଼ ଜିନିଷରେ ଏହି ଭାଗକୁ ଆଘାତ କଲେ, ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି, ଅଣ୍ଟିଆ ମାଟିରେ ଗଧା ପରି। ଛୋଟ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ, ଚକ୍କି ପଥର ପରି, ଚଳି ଉତ୍ସବକୁ ଯାଉଥିଲେ, ବାୟୁ ତାହାକୁ ଦୂରେ ଉଡ଼ାଇ ନେଉଥିଲା। ଏକ ଦିନ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅଳଙ୍କାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏହି ନାରୀକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ, ଯେପରି ତଥ୍ୟର ଚକ୍ଷୁକୁହଳ। ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଲୋଭୀକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅସ୍ଥି ଅଚଳ ରହିଲା; ତୀକ୍ଷ୍ଣ-ଦାନ୍ତୀୟମାନେ ନିଜ ମୁଁହରେ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଚାଲି ଚାଲି ଚାଉଳ ଖାଉଛନ୍ତି। ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ମୁସଳ ପାର କରି କହିଲେ, "ଯେପରି ତୁମକୁ ଆଘାତ କରାଯାଉଛି, ଏ ଗଛ, ସେପରି ହେଉ।" ଅଗ୍ନି ଉଠି, ପଡ଼ି, ପୁନଃ କହିଲେ, "ଯେପରି ତୁମ ଫଳ ଖସିପଡ଼େ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ହେଉ।" ଅଗ୍ନି କହିଲେ, "ଯେପରି ପକ୍ଷୀ ଆକାଶରେ ଜଳିଯାଉଛି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ସେପରି ହେଉ।" ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଚାଉଳର ଚୋଉକୁ ଫଳରୁ ଅଲଗା କରିବି।" ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ା ଦ୍ୱାରା କୁକୁଡ଼ିକୁ ତାଡ଼ିଲେ; କିଏ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧାନ ନେଉଛି, ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ତାଡ଼ିଥିଲେ; "ଏହି ଗାଈମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ଯଭ; ମୋତେ ଆଘାତ କରନାହଁ, ଉଦାନ।" ମହାଦେବ, ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଦମନ କରୁଛନ୍ତି; ମହାନ ଅନ୍ନ ମାଡ଼ିବା ଭଲ; ନୂତନ କୁଶ ଘାସ ପୁଷ୍ଟିକର। ଯଜ୍ଞ ଗାଈ ଜଳିଯାଇ, ଏହି ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ପ୍ରସ୍ତାର କରିଦେଲେ; ଯଭ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ, ମୋତେ ଉଦାନ ଆଘାତ କରନାହଁ। ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା, ମହାନ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଦମନ କରୁଛନ୍ତି; ମହାନ ଅନ୍ନ ମାଡ଼ିବା ଭଲ; ଅପରିପକ୍ବ, ପିତାଳି, କଳା ଝିଅ ଛାଇଁକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି। ବେଲ ଓ ଉଦୁମ୍ବର ଗଛ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ; ବଡ଼ ଅନ୍ନ ମାଡ଼ିବାରେ ଅନେକ ତେଲ ଲାଗିଛି। ଯିଏ, ଅପରିପକ୍ବ, ପିତାଳି, ବସନ୍ତର ତେଲ ପାଉଛି, ସେ ତେଲ ତଳ, ଏହି ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଶୁଭକୁ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ଏଉଁପରି ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ପୂର୍ବଦିଗର ଲୋକମାନେ ଚଳିଥିଲେ, ଲୋହା ଧାନ ଓ ଧାନା ଧାନ ଚଳିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ଫୁଟୁଥିବା ଓ ତୀବ୍ରମାନେ, ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ହେ ପୁରୁଷମାନେ, ଚକ୍କି ଉଠାଅ, ଚାଲାଅ, ଯିତିବା ପାଇଁ ଖୋଦ; ମୁସଳ ଧାରୀ ପୁଅକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସୋମାପାନ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ମୁଁ ଦଧିକ୍ରାବନ୍ତ, ବିଜୟୀ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା, ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି; ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ମୁଁହ ଆମକୁ ମଧୁର କରୁ, ସେ ଆମକୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଉ। ଚିତା ହୋଇଥିବା, ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ସୋମାରସ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଛାଣି ଦ୍ୱାରା ବହି ଯାଉଛି; ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଦେବତା କହିଲେ, "ସୋମା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର।" ଓ ବାଣୀପତି, ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଶାସକ। ହଜାର ଧାରା ନଦୀ ଭଳି ସୋମା ପବିତ୍ର, ବାଣୀରେ ଫୁଲିଉଠୁଛି; ସୋମା, ଧନର ନାଥ, ପ୍ରତିଦିନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହଚର। କଳା ବିନ୍ଦୁ ଜ୍ୟୋତିରେ ପଡ଼ି, ଦଶ ହଜାର ସହ ଯାଉଛି; ବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୁସଳ ବସାଇଲେ, ଚିପ୍ଚିପା ଅଂଶକୁ ଦୂର କଲେ। ମୁଁ ଦେଖିଲି ବିନ୍ଦୁ ସମୁଦାୟରୁ ଅଲଗା ହେଉଛି, ଜ୍ୟୋତିର ତଟରେ; ମୁଁ ଆକାଶର କଳା ମେଘ ପରି ଦୃଢ଼ ରହିଲି—ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା। ତାପରେ ସେଇ ବିନ୍ଦୁ ଶକ୍ତିରେ ଆକାର ଧାରଣ କରି କୋଳରେ ବସିଲା; ଅସୁରମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃହସ୍ପତି ସହ ତାଙ୍କୁ ଦଳନ କଲେ। ତୁମେ ସପ୍ତ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଲ; ଉପରି ଲୁଚିଥିବା ଦିଗବିଦିଗ ଖୋଜି ପାଇଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଣିଲେ। ହେ ଭଜ୍ରଧାରୀ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧରେ ଆଘାତ କଲେ; ଶୁଷ୍ଣକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଗାଈମାନେ ଖୋଜି ପାଇଲେ। ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ ବୃତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛୁ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଶାଳୀ ବୃଷଭ। ଇନ୍ଦ୍ର ବିଜୟ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ସାହରେ ବସିଛନ୍ତି; ଗୌରବମୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସୋମାପ୍ରେମୀ। ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଂଗୃହୀତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଖଣ୍ଡ; ଏହା ବଡ଼, ଅଚଳ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି; ବଛା ପାଇଁ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିମାନେ, ଅମୃତ ଶିଶୁଙ୍କ ଧାରକ, ତଥ୍ୟର ଯାନରେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି। କଣ୍ବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ସାଧକ କଲେ; ଓ ସଜନ, ଅସ୍ତ୍ର କୁହ।