ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ଥିଲେ ଏନ୍ଦ୍ର। ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପିତାମ୍ବର ଗଲା ଘୋଡାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ତିନି ଚାହିଲେ ଯେତେବେଳେ ମଧୁର ସୋମରସ ପାନ କରି, ଯଜ୍ଞର ଆନନ୍ଦ ଓ ସଭାର ମଧୁରତାରେ ବିହାର କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମ ଓ ଏହି ବିଶେଷ ଉତ୍ସର୍ଗ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ଅର୍ପଣ। ସେ ମଧୁର ସୋମରସ ପିଇ, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବଳିଷ୍ଠ କରି, ମହାବଳଶାଳୀ ବୃଷଭ ଭଳି ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣିରେ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମ ଏଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପାନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ସୋମରସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଦିରା ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଇଥାଏ। ନୀଳ ଘୋଡ଼ାର ଏନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଚାପାଯାଇଛି। ତିନି ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ମାନ୍ୟତା ପାଉ। ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ, ବିଦ୍ଵାନ୍ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ କବିମାନେ ତାଙ୍କ ଘରେ ବସି, ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଯଜ୍ଞ ଭୋଗର ଅଂଶ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ଏନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରଥମ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଲଗା ରହିଛି। ତିନି କମ୍ପିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥିର କଲେ, କ୍ରୋଧିତ ପାହାଡମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ବିଶାଳ ମଧ୍ୟମ ଆକାଶ ମାପିଲେ, ଆକାଶକୁ ସ୍ଥିର କଲେ—ସେ ଏନ୍ଦ୍ର। ଏହି ଏନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ସର୍ପକୁ ବଧ କରି ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଭିତରେ ଅଟକାଇଥିବା ଗାଁମାନେକୁ ଭିନ୍ନ କଲେ, ଦୁଇ ପାଥର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଦୀପ୍ତ କଲେ—ସେ ଏନ୍ଦ୍ର। ସମସ୍ତ ଚଳାୟମାନ ବସ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ତିନି ଦାସମାନେକୁ ଗୁପ୍ତ କଲେ, ଶତ୍ରୁ ଧନକୁ ହସ୍ତଗତ କଲେ। ଲୋକେ ଭୟରେ ପଚାରନ୍ତି, "ସେ କେଉଁଠି?" କିମ୍ବା କେହି କହନ୍ତି, "ସେ ନାହିଁ"—ସେ ଏନ୍ଦ୍ର, ଧନୀମାନଙ୍କ ଧନକୁ ବିଭାଜିତ କରିଦିଅନ୍ତି; ଆସ୍ଥା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ତିନି ଦୁର୍ବଳ, ଦରିଦ୍ର, ଏବଂ ଅନୁଦାନ ନପାଉଥିବା କବିଙ୍କ ସହାୟକ, ସୋମ ଚାପୁଥିବାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଏନ୍ଦ୍ର। ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ଗାଁ, ରଥ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ; ତିନି ଜଳମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି। ଏହି ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିକଟ ଓ ଦୂରରୁ ଡାକନ୍ତି, ଏକ ରଥରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବିନା ଲୋକେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧକାଳରେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକାଯାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମାପ ହେଇଛନ୍ତି, ଅଚଳକୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପାଇଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଏନ୍ଦ୍ର, ଅହଂକାରୀ ଓ ଅଜୟ ବୋଲି ଭାବୁଥିବାମାନେକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁକୁ ଚାଡ଼ିଦେଇନାହାନ୍ତି, ଦାସ୍ୟୁଙ୍କ ବଧକ। ସେ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଚାଳିଶି ବର୍ଷ ରହୁଥିବା ସମ୍ବରକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲେ, ଫୁଲିଉଠିଥିବା ସର୍ପକୁ ନିବାରଣ କଲେ, ଶୟାନ ଦାନୁକୁ ବଧ କଲେ। ସେ କାଶୀମାନେ ସହିତ ସମ୍ବରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଅସ୍ନାମାନଙ୍କ ସୋମ ପିଇଲେ, ପର୍ବତ ଭିତରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ମୁହଁମୁହଁ ହେଲେ। ସପ୍ତ କିରଣର ବୃଷଭ ଏନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ହସ୍ତରେ ବଜ୍ର ଧରି ଆକାଶକୁ ଯାଉଥିବା ରୌହିନକୁ ବଧ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ; ପାହାଡ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି; ସେ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି, ବଜ୍ର ହସ୍ତଧାରୀ। ସେ ସୋମ ଚାପୁଥିବା, ପାକ କରୁଥିବା, ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା, ଏବଂ ଶରଣ ନେଉଥିବାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି ଶକ୍ତି ଓ ସୋମ ଧନ। ମାତାପିତାଙ୍କ କୋଳରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ସେ ଯିଏ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ, ଆମ ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି—ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏନ୍ଦ୍ର। ଏହି ଏନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ସୋମର ଆଶା କରନ୍ତି, ତୀବ୍ର ନୀଳ ଘୋଡ଼ାର ଅଧିପତି, ଯାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟ କରନ୍ତି; ସେ ସମ୍ବର ଓ ଶୁଷ୍ଣକୁ ବଧ କଲେ, ଏକମାତ୍ର ନାୟକ। ଏହି ଏନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ସୋମ ଚାପୁଥିବା, ପାକ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ ହେଉ, ସଭାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବା। ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ସ୍ତୁତି, ବଳ ଓ ବୃହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ, ଉତ୍ସର୍ଗ ସ୍ୱରୂପ ନିବେଦିତ। ଅଶ୍ୱ ଭଳି ଉତ୍ସାହୀ ଶ୍ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ହୃଦୟ, ମନ, ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ତିଆରି କରାଯାଏ; ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ ଆମ ବୁଦ୍ଧି ଶୋଭା ପାଉ। ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରିତ; ଚିନ୍ତାମଣ୍ଡଳର ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମହିମା ଦିଆଯାଏ। କୌଶଳୀ କାରିଗର ଟ୍ୱଷ୍ଟାର ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ; ଏହି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରକୁ ବିଭାଜିତ କଲେ, ଜଳମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ମାତାଙ୍କ ଚାପା ଓ ପିତାଙ୍କ ପୋଷଣ ସାଥିରେ ଏନ୍ଦ୍ର ବଡ଼ ଚମତ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ, ସେ ବନ୍ଦରକୁ ବଧ କଲେ, ପାହାଡକୁ ଦୂରେ ସରାଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜଣାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବିଶାଳ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; କେହି ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଆବୃତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମହିମା ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟାକାଶରୁ ବିସ୍ତାରିତ; ଏନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ଗାଁ ଭଳି ଜଳମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଦୀମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏନ୍ଦ୍ର ଉପାସକଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି। ବଜ୍ର ଦିଆଯାଏ ବୃତ୍ର ପାଇଁ, ଏନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଜଳମାନେକୁ ଚଳିତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ କାର୍ଯ୍ୟ, ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଗାଯାଯାଏ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।