ଏକ ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ଏକ ଭକ୍ତ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଭାଗାଙ୍କ ଦୟା ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—ଯାହା ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ, ଜୀବନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶକ୍ତି, ଉର୍ଜା, ଶୁଭ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପରେ ସେ ମାରୁତ ଦେବତାଙ୍କ ସେନାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଡାକିଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅବିବାହିତ ରତ୍ନକୁ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିବା କଥା କହିଲେ। ସେ ଏହି ରତ୍ନକୁ ଜୀବନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ବନ୍ଧିଲେ—ଏହି ଅବିବାହିତ ରତ୍ନ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ। ଏହି ଅବିବାହିତ ରତ୍ନ ସଦା ସୁଧା ଉପରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ବ୍ୟାପାରୀ କିମ୍ବା ମାନ୍ତ୍ରିକ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବିପକ୍ଷୀମାନୋକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ କହିଲେ—"ଏକ ଶତ ଘାତ ଓ ବିନାଶ ଆମକୁ ହରାଇପାରିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ରତ୍ନରେ ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ୱାସ ଓ ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି।" ତାପରେ ଭକ୍ତ ଏହି ଅମୁଲ୍ୟ ରତ୍ନକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭୟ ବର୍କ୍ଷ ଭଳି ଧାରଣ କଲେ—ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରତ୍ନର ରକ୍ଷା କରିବେ। ଏହି ରତ୍ନ ଶତଶଃ ଶକ୍ତି ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ବାଘ ଭଳି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦିଅ, ଓ ଯିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ହାନି କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜେ ହାନିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉ, ଏହି ରତ୍ନ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଏହି ରତ୍ନ ଘୃତ, ମଧୁ, ଦୁଧରେ ଅନ୍ଲିପ୍ତ, ଶୁଭ, ଆନନ୍ଦମୟ, ଶକ୍ତିଦାୟି ଓ ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର। ଏହା ଶୁଭ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି—ଏହି ଦୁଧମୟ ରତ୍ନ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁ। ଏହି ରତ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀବିନାଶୀ, ନିଜ ଜାତିର ଶାସକ—ଏପରି ହେଉ, ସବିତା ଏହି ଗୁଣ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏହି ରତ୍ନ ସୁରକ୍ଷା କରୁ। ଏହି ରାତି ଭୂମିରେ ପ୍ରସାରିତ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଆସିଛି, ଉପର ଦିଗରେ ବଡ଼ ନିବାସ ରଖିଛି, ଏବଂ ଏହାର ଅନ୍ଧକାର ଏବେ ପ୍ରସାରିତ। କେହି ଏହି ରାତିର ଦୂର ସୀମାକୁ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି, ଏହାର ଯୁବ ଆକୃତି ଅଜଣା; ଯେତେବେଳେ ରାତି ଗତି କରେ, ସମସ୍ତ ଏହାରେ ବିଳୀନ ହୁଏ। ଭକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ—"ଏହି ଅନ୍ତିମ ସୀମାକୁ ଆମେ କ୍ଷତିବିହୀନ ଭାବେ ପହଞ୍ଚୁ, ଶୁଭ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚୁ।" ଏହି ରାତିର ଦୃଷ୍ଟାମାନେ ନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ—ନବତି ଓ ନଉ, ଅସୀ ଓ ଅଷ୍ଟ, ଏବଂ ସତ ସପ୍ତକ। ଷଷ୍ଠି ଓ ଷଡ଼, ପଞ୍ଚାଶି ଓ ପଞ୍ଚ, ଚାଳିଶି ଓ ଚାରି, ତିରିଶି ଓ ତିନି—ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ। ଦୁଇ ଓ ବିଶି ଓ ଏଗାର ଶେଷ ଦୂତ; ଏହି ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେ ଆଜି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ହେ ସ୍ୱର୍ଗକନ୍ୟା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ରାତି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛାଳୁ, ଦୁର୍ଭାବନାଳୁ, ଗଂଧ ଚୋର, ମେଷମାନଙ୍କ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚୋର, ମାନବ ରାକ୍ଷସ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଚୋର ଦୂର ରାସ୍ତାରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉ, ଅନ୍ୟର ଦିଆ ଦୂର୍ବଳତା ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ, ଦୁଷ୍ଟ କାମକୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଦୂରେ ଚାଲିଯିଅ। ଏବେ, ରାତି, ତିନି ଖୁମ୍ପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୁଣ୍ଡହୀନକୁ ଅଶକ୍ତ କର, ନେଉଁ ଜନ୍ତୁର ମୁଁହକୁ ଶାନ୍ତ କର, ଝାଡ଼ିରେ ଲୁଚିଥିବା ଚୋରକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ। ଆମେ ଏହି ରାତିରେ ରହୁଛୁ, ଏହି ରାତିରେ ଶୁଅ, ରାତି ଜାଗିରହ; ଆମର ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଦିଅ। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଯାହାକିଛି ଅଛି, ସେସବୁକୁ ରାତି ଚାରିପଟେ ଘେରି ରଖ, ଆମେ ସେସବୁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ। ରାତି, ମାତୃ, ଆଗାମୀ ଉଷା ପାଇଁ ଆମକୁ ଘେରି ରଖ; ଉଷା ଦିନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଘେରି ରଖ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୁମର ହାତରେ। ଏଠାରେ ଯାହା ଉଡ଼େ, ଯାହା ଆଗୁଆଁ ଚାଲେ, ପାହାଡ଼ରେ ଯେଉଁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରାଣୀ ଅଛି—ସେଥିରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ପଛ, ସାମ୍ନା, ଉତ୍ତର, ତଳ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କାରଣ ଆମେ ଏଠି ତୁମର ସ୍ତୁତିକର୍ତ୍ତା। ଯେଉଁମାନେ ରାତି ଜାଗିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗୋବଂଧା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମର ଜୀବନ ଓ ଗୋଧନ ଉପରେ ଜାଗିଥାନ୍ତି। ଏହି ରାତିର ନାମ 'ଘୃତାନ୍ନ'—ଏହି ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଭରଦ୍ୱାଜ ଏହି ରାତିକୁ ଜାଣନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଆମ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ରହୁ। ଏହି ଚଞ୍ଚଳ, ଯୁବତୀ, ନିୟମିତ ରାତି, ସବିତା ଓ ଭାଗାଙ୍କ, ଘୋଡ଼ାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ, ଦୟାଳୁ, ରୂପ ଓ ଶୋଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦିଗ ଦୁଇଟିକୁ ପୂରଣ କରିଛି। ସେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ବଡ଼, ଗଭୀର, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଯାହାକୁ କେହି ଉତ୍କ୍ରମ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି ନିଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ଦଣ୍ଡ ନେଇଥାଏ, ମିତ୍ରଙ୍କ ନିୟମ ଭଳି। ଭକ୍ତ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶୁଭ, ଉତ୍ପନ୍ନ ରାତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ଏଠି ମୁଁ ଶୁଭ ମନ ରଖିବାକୁ ଚାହେ। ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉ କି ଚତୁଷ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି ସିଂହର ଶକ୍ତି, ପାର୍ଦ୍ଦାଳୁ ଶକ୍ତି, ବାଘ ଓ ଶାର୍ଦୂଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇଛି; ଘୋଡ଼ାର ଧଳା, ମନୁଷ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏହାରେ ଅଛି, ଉଷା ଆସିଲେ ନୂତନ ଆକୃତି ତୁମେ ଦିଅ। ଶୁଭ ରାତି ଦିନକୁ ଅନୁସରଣ କର, ଶୀତର ମାତା ହୋଇ ଆମ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହେଉ; ମୁଁ ଯେଉଁ ଷ୍ଟୁତି ଦେଉଛି, ତାହା ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଶୁଣ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାତି, ରାଜା ଭଳି ତୁମେ ଆମର ସ୍ତୁତିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କର; ଆମେ ସବୁଠି ବିଜୟୀ, ସବୁଠି ଜ୍ଞାନୀ ହେଉ, ଯେପରି ତୁମେ ଉଷାରେ ବିଲୀନ ହୁଅ। ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ 'ଶାନ୍ତ' ନାମ ଧାରଣ କରିଛ; ଯେଉଁମାନେ ଆମ ସମ୍ପଦ ଚାହେ, ସେମାନେ ଦୂରେ ହଟିଯାଉ, ହେ ଅନିଦ୍ରା ରାତି, ଚୋର ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୂର କର। ତୁମେ ଶୁଭ, ଉପଟିନଥିବା ପାତ୍ର ଭଳି; ଯୁବତୀ ରୂପେ ସମସ୍ତ ଚତୁଷ୍ପଦ ରଖିଛ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚମକୁଛ; ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରନାହାଁ, ଆକାଶ ଭଳି।