ଏକ ଦିନ, ମୁଁ ଦେବୀ ପ୍ରେରଣାଙ୍କୁ ଆମ ସମ୍ନିଧିରେ ଆଣିଲି, ସେଉଁଠି ସେ ଶୁଭ, ଦୟାମୟୀ, ଚିନ୍ତାର ମାତୃ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ। ଆମେ ସେଠି ଯାହା ଚାହୁଁ, ସେହି ପ୍ରେରଣା ଆମ ମନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ, ଏହି ଆଶା ରଖିଲୁ। ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା, ହେ ବୃହସ୍ପତି, ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ; ଆମେ ସମୃଦ୍ଧି ଅଂଶ ଲଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ତୁମେ ଆମକୁ ଦୟା କର। ବୃହସ୍ପତି, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜ, ଆମର ଏହି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ଦେବତା ହେଇଥିଲେ, ଶୁଭ ପ୍ରେରଣାମାନେ ଆମ ସହ ଚଲୁନ୍ତୁ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚଳିତ ଜନମାନେ, ଭୂମି ଓ ତାହାର ଅନେକ ରୂପ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ତୁତି କଲେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ଆଣିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ, ପୁରୁଷ ହଜାର ହାତ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଦୂର ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ତିନି ପଦେ ସେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ, ଚତୁର୍ଥ ପଦେ ପୁଣି ଏଠି ରହିଥିଲେ, ଏଭଳି ସେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷ ଏଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମସ୍ତ ଜୀବ; ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅମର ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରଭୃତି ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପୁରୁଷ ନିଜେ; ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ନାଥ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଏକାତ୍ମ ଅଛି। ଏଠି ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କଲେ, କେତେ ଅଂଶ କଲେ? ତାଙ୍କର ମୁଁହ କ’ଣ ହେଲା, ହାତ କ’ଣ ହେଲା, ଉରୁ ଓ ପାଦ କ’ଣ ହେଲା? ତାଙ୍କର ମୁଁହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲା, ହାତ ରାଜନ୍ୟ, ମଧ୍ୟଭାଗ ଭୈଷ୍ୟ, ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଆଖିରୁ ସୂର୍ୟ, ମୁଁହରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୱାସରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମିଲେ। ନାଭିରୁ ମଧ୍ୟାକାଶ, ମୁଣ୍ଡରୁ ଦ୍ୟୁଲୋକ, ପାଦରୁ ପୃଥିବୀ, କାନରୁ ଦିଗ—ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି ଜଗତର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ପ୍ରଥମେ ବିରାଟ୍ ଜନ୍ମିଲେ, ବିରାଟ୍ ଠାରୁ ପୁରୁଷ; ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ, ପଛରେ ଓ ସାମ୍ନାରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅଫର୍ଗା ଭାବେ ନେଇ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ବସନ୍ତ ଘୃତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଇଂଧନ, ଶରତ ହବି ହେଲା। ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ଓ ବସୁମାନେ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଘୋଡା, ଦୁଇ ଦାଁତିଆ ଜନ୍ତୁମାନେ, ଗାଈ, ଛାଗ ଓ ମେଷ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ଋକ୍ ସାମ ହିମ୍ସ, ଛନ୍ଦ, ଓ ଯଜୁର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ମିଶ୍ର ଘୃତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା; ଏଠାରୁ ଆକାଶ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଗ୍ରାମ ଜନ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସାତଟି ପରିବେଷ୍ଟି ଲକଡ଼ି, ତିନି ଥର ସାତଟି ଇଂଧନ ଲଗାଇ, ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଶୁ ଭାବେ ବାନ୍ଧି ଯଜ୍ଞ କଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ସୋମ ରାଜାଙ୍କ ସତତରି ଅଂଶ ଜନ୍ମିଲା, ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ପରେ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଆକାଶର ଦୀପ୍ତିମାନ ତାରା, ପୃଥିବୀରେ ଚଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଓ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ତୁର୍ମିଶଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଲି। ମୁଁ ଚାହୁଁ, ଅଗ୍ନି, କୃତ୍ତିକା, ରୋହିଣୀ, ମୃଗଶିରା, ଆର୍ଦ୍ରା, ପୁନର୍ବସୁ, ପୁଷ୍ୟ, ଆଶ୍ଲେଷା, ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଓ ମଘା ଆମ ପ୍ରତି ଶୁଭ ହେଉନ୍ତୁ। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଫାଲ୍ଗୁନୀ, ହସ୍ତ, ଚିତ୍ରା, ସ୍ୱାତି, ରାଧା, ବିଶାଖା, ଅନୁରାଧା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ମୂଳା ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଭଲ ଦିଅନ୍ତୁ। ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବୀ ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ଶକ୍ତି, ଅଭିଜିତ୍ ପୁଣ୍ୟ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଶ୍ରାବିଷ୍ଠା ପୂଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ। ଶତଭିଷାଜ୍ୟ, ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା, ରେବତୀ, ଅଶ୍ୱୟୁଜ, ଓ ଭରଣୀ ଆମ ପ୍ରତି ନିୟତ ଶୁଭ ଓ ଧନ ଆଣନ୍ତୁ। ଆକାଶ, ମଧ୍ୟାକାଶ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଦିଗ୍ବଳୟର ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମ ପ୍ରତି ଶୁଭ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ଅଠାଇଶି ଶୁଭ ଓ କ୳ଶଳ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଆମ ସହ ଏକତ୍ୱ ହେଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏକତ୍ୱ ଓ କ୍ଷେମ ଚାହୁଁ, ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ନମସ୍କାର। ସକାଳ, ସଂଧ୍ୟା, ଦିନ ଭରି ମୋତେ ଶୁଭ ଦିଅ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦିଅ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସହଜ ଆହ୍ୱାନୀୟ, ଆମ ପ୍ରତି ଶୁଭ ଆଣ, ଯାଇ ପୁଣି ଆନନ୍ଦ ସହିତ ଫେରିଆ। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷ, ନିନ୍ଦା, ଅପବାଦ ଦୂର ହେଉ; ସବିତା, ମୋ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ପାତ୍ର ଦୂର କର। ଆମେ ଶୁଭ, ନିର୍ମଳ ଓ ଦୋଷ ହୀନ ଖାଇବାକୁ ପାଉ; ହେ ଶୁଭ, ତୁମର ନାକ ଦୁଷ୍ଟତା ରହିତ ହେଉ, ଓ ଧର୍ମମୟ ଆମ ପାଖକୁ ବହିଯାଉ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି, ଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଶା ହାବା, ଇନ୍ଦ୍ର, ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଶୁଭ ହେଉ, ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ। ଆମ ପ୍ରତି ଶୁଭ ହେଉ, ଆମେ ଭୟ ରହିତ ହେଉଁ; ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ନମସ୍କାର। ଆକାଶ ଶାନ୍ତିମୟ ହେଉ, ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତିମୟ ହେଉ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟାକାଶ ଶାନ୍ତିମୟ ହେଉ; ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଉଦ୍ଭିଦ ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଅତୀତ ରୂପ ଶାନ୍ତି ହେଉ, କୃତ ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ବାଣୀ, ସ୍ତୋତ୍ରଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମରେ ନିବିଡ଼ିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେହି ବାଣୀ ଆମକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ଏହି ମନ, ଚେତନା, ବ୍ରହ୍ମରେ ନିବିଡ଼ିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେହି ମନ ଆମକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଛଅଟିଏ, ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ଥାପିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେମାନେ ଆମକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ଆର୍ୟମାନ ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ବିବସ୍ୱତ୍, ଅମନ୍ତକ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକର ଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଗ୍ରହମାନେ ଆମ ପାଖକୁ ଶାନ୍ତି ଆଣନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ଉଲ୍କାପାତ ଓ ଭୂମିର ଯାତ୍ରା ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ଲାଲ୍ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଚରଣପଥ ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।