ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଋଷିମାନେ ବର୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ହିସାବରେ ରାତିକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ରାତିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଏ ରାତି, ଆମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଶିଶୁ ଦିଅ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପୋଷଣ ସହିତ ଆମକୁ ଏକତ୍ର କର ।” ଏହି ରାତି ହେଉଛି ସେଉଁଠି, ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଉଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ, ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ; ଏହି ବଧୁ ନବ ଶିଶୁଙ୍କ ମାତା ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଅରଣ୍ୟର ପାଥରମାନେ ଶବ୍ଦ କରି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ଅଷ୍ଟମୀ ରାତିରେ, ଋଷିମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ସହିତ ଆମେ ଧନୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।” ଜାତେବେଦସ୍, ଇଡାର ଘୃତମୟ ଗୃହକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କର; ଷଡ୍ ଭିନ୍ନ ଗୃହପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୃକ୍ତି ଆମେ ପାଇଁ । ପୋଷଣ ଓ ବୃଦ୍ଧିରେ, ରାତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୟା ଆମେ ପାଇଁ । ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର୍ବା ଦେଉଁଥିବା ଚମଚରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ, ଭଲ ଭୋଗ ଭୋଗି ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦିଅ । ବର୍ଷ ଆସିଛି, ଅଷ୍ଟମୀ ରାତିରେ ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ହେଉଛ; ଆମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଶିଶୁ ଦିଅ, ଧନ ଓ ପୋଷଣ ଦିଅ । ଋଷିମାନେ ଋତୁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଋତୁକାଳ, ବର୍ଷ, ମାସ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ, ନିର୍ଲୋଭ ଭାବରେ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଓ ଗୃହରେ ଗୋଧନ ରହିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଅଷ୍ଟମୀ ରାତି ତପସ୍ୟାରେ ତାପିତ ହୋଇ ବଡ଼ ଅଣ୍ଡ କୁ ବିରାଜ କରିଥିଲା, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର । ଦେବତାମାନେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଶତ୍ରୁମାନେ ପରାଜିତ କଲେ, ଦସ୍ୟୁମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଶକ୍ତିର ନାୟକ ହେଲେ । ପ୍ରଜାପତିର ଝିଅ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମର ଉତ୍ପନ୍ନା, ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କର । ଏବେ ଋଷିମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଜଣେ ରୋଗୀକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । “ଜଣା ଓ ରାଜ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ; ଯଦି ଏହି ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ ।” ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଭୂମିରେ ନିମ୍ନିତ, କିମ୍ବା ତିନି ମୃତ୍ୟୁର କ୍ଷଣରେ ଦଉଡିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନାଶର କୋଳରୁ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଅସ୍ପର୍ଶ କରି ଉଠାଇ ନେଉଛି । ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଶତ୍ ଶକ୍ତି, ଶତ୍ ଆୟୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଏହି ଜଣକୁ ଉଠାଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶତ ଶରଦ୍ ଦେଇ ଦୁଃଖରୁ ଉପରେ ନେଇଯାଉଛି । ଏକ ଶତ ଶରଦ୍ ଜୀବନ କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ; ଶତ ଶୀତ, ଶତ ବସନ୍ତ ଦେଉ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସବିତୃ, ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଶତ୍ ଆୟୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ତୁମକୁ ଉଠାନ୍ତୁ । ଓ ଶ୍ୱାସ, ଗୋମାନେ ଗୋଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ଏଠି ପ୍ରବେଶ କର; ଅନ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂରେ ଯାଉ, ଯାହାକୁ ଶତ୍ ଅନ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ କୁହାଯାଏ । ଓ ଶ୍ୱାସ, ଏଠି ରୁହ, ଚାଲିଯିବ ନାହିଁ; ଏହି ଦେହ ଓ ଅଙ୍ଗମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ । ମୁଁ ତୁମକୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ରଖୁଛି; ଶୁଭ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେଇଯାଉ; ଅନ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂରେ ଯାଉ । ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମକୁ ଦୂରେ ରଖିଛି, ଗାଁ ଦୂରେ ରଖିଥିବା ପରି । ଜନ୍ମରେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା, ବୃହସ୍ପତି ସତ୍ୟର ହାତରେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏଠି ମୁଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଗୃହ ଉପସ୍ଥିତ କରିଛି, ଘୃତ ଝରିଥିବା, ନିରାପଦ । ଏହି ଗୃହରେ ସମସ୍ତ ବୀର, ଉତ୍ତମ ଓ ଅନ୍ଧ ନହୋଇ, ଏକସାଥି ରହନ୍ତୁ । ଓ ଗୃହ, ତୁମେ ଏଠି ଦୃଢ଼ ରୁହ, ଘୋଡା, ଗୋଧନ, ମଧୁର ଭାଷା, ଶକ୍ତି, ଘୃତ, ଦୁଧ ସହିତ; ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଉଠିଯାଉ । ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଧାନ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ; ମେଁଦା କଳ୍ପ ଆସୁ, ଶିଶୁ ଆସୁ, ଗାଁ ଗୋଧନ ଦିନରେ ଫେରିଯାଉ । ସବିତୃ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଗୃହକୁ ଜାଣି ଉପସ୍ଥିତ କରନ୍ତୁ; ମାରୁତମାନେ ଘୃତ ଛିଟିଯାନ୍ତୁ; ଭଗ, ରାଜା, ଆମ ଚାଷକୁ ବଢ଼ାନ୍ତୁ । ମନସ୍ତ୍ରୀ, ଆଶ୍ରୟ, ମୂଳ ଦେବୀ, ଦେବତାମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା, ତୁମେ କୁଶ ଧାରଣ କରି, କୃପାଳୁ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ । ସତ୍ୟ ସହିତ କଠକୁ ଚଡ଼, ଓ ବାଁଶ, ଚମକିଉ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ହଟା; ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି, ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଗୃହ, ଆମେ ଏକ ଶତ୍ ଶରଦ୍ ଜୀବନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସମସ୍ତ ବୀର ସହିତ । ଏଠି ଯୁବକ ଓ ମେଁଦା ଜୀବନ ସହିତ ଆସନ୍ତି; ଏଠି ପ୍ରବାହିତ ଘୃତ ଭରିଥିବା ଘଡ଼ ଓ ଦହି ଭରିଥିବା ଭାଣ୍ଡ ଆସିଥାଏ । ଓ ନାରୀ, ଏହି ଭରିଥିବା ଘଡ଼କୁ ଆଣ, ମଧୁ ଭରିଥିବା ଝରା; ଏହି ଭାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ମଧୁ ସହିତ ମିଶା; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଦାନ ଏହି ଜଣକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ମୁଁ ଏହି ଜଳ ଆଣୁଛି, ରୋଗ ନାହିଁ, ରୋଗ ନାଶ କରିଥିବା; ମୁଁ ମଧୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି । ଯେତେବେଳେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳମାନେ ଏକଠି ଚଳିଥିଲେ, ଶବ୍ଦ କରି, ଅପରାଜିତ, ସେହିଠୁ ତୁମେ ନଦୀ ନାମ ହେଲେ; ଏହି ତୁମର ନାମ, ଓ ଝରାମାନେ । ବରୁଣ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯିବା ବେଳେ, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଦୌଡ଼ିଲେ; ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ତୁମେ ଚଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଅନିଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା, ତୁମେ ରୁକିଲେ ନାହିଁ; ତୁମର ଆନନ୍ଦ ଏହିରେ । ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେବୀମାନେ ପାଇଁ ସୀମା ଦେଲେ; ଏହିପରି ତୁମର ନାମ 'ଜଳ' ହେଲା । ଏକ ଦେବତା ତୁମେ ଉପରେ ଉଭା ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ; ସେ ଉଠାଇ କହିଲେ, 'ବଡ଼ ହେଲେ'; ଏହିପରି ତୁମେ ଜଳ ନାମ ହେଲେ । ଓ ଶୁଭ ଜଳ, ତୁମେ ଘୃତ ପରି; ତୁମେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମକୁ ବୋହିଥାଅ; ତୁମେ ଜଳ ନାମ । ତୁମର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସାର, ମଧୁ ସହିତ ମିଶି, ଶ୍ୱାସ ଓ ତେଜ ସହିତ ଆମ ପାଖରେ ଆସୁ । ତୁମଠୁ ମୁଁ ଦେଖିଅଛି, ଶୁଣିଅଛି; ତୁମର ଶବ୍ଦ ଆମ ପାଖରେ ଆସିଥାଏ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ଅମୃତ ବଣ୍ଟନ କରୁଥିବା; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ତୁମେ କେବେ ତୃପ୍ତ ହେଉନାହିଁ । ଏହି ତୁମର ହୃଦୟ, ଓ ଜଳ, ଓ ମେଁଦା, ତୁମେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ; ଏଠି ମୁଁ ଏହିପରି ଶକ୍ୱରୀମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଛି ।