ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଭକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଥିଲେ ସବୁବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ହବି ଓ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ସେ ତଳର ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ନି ପୁରୋହିତ ଭାବେ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରେରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଅନେକ ଦାନ ଓ ଉପହାର ସହ ଅଧିକ ଫଳ ଆଣିଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଡାକାଯାଉଥିଲା—“ଉଠ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ୱାମୀ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀର ହୃଦୟ ଅଭିଲାଷା କରୁଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ଚିତ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ।” ଯେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୟା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ପୋଷଣ ଓ ରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଦିନକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୃହରେ, ସିଂହାସନରେ ଡାକାଯାଉଥିଲା—“ତୁମେ ଅମୃତତ୍ୱର ଦ୍ରୁତ ରଥକୁ ଯୋଡ଼, ଦେବତାଙ୍କର ଦୁଇ ଜଗତକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଆମେ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।” ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଭା ଉଦୟମାନ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ଦେବମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କର, ଏଠାରେ ଆମକୁ ମଧୁର ଭାଗ ଦିଅ। ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଉଷାମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମ, ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଦିନକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ, ଉଷା, ଦିନ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଉଷାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେ ପ୍ରଥମ, ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଦିନକୁ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅନେକ କିରଣ ବିସ୍ତାର କଲେ ଓ ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ ଚାଉଡ଼ାଇଲେ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ତଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାନ୍ତି, ସେ ପୂରୋହିତ ଭାବେ ବସନ୍ତି, ଶ୍ୱାସ ଆଣନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ଆମର ଅର୍ପଣ ନେଇଯାନ୍ତି, ପ୍ରଥମ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ। ଧୂମ୍ରଧ୍ୱଜ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୃଦୁ, ଅନନ୍ତ ପୂରୋହିତ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ ଧାରୀ। ମୁଁ ଦୁଇଯିଁକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ହେ ଜଳ, ଘୃତ ଲଗାଇଥିବା। ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଦେବତାମାନେ ଦିନକୁ ଜୀବନର ପଥ ଖୋଜିଥିଲେ, ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ମଧୁର ସ୍ନିଗ୍ଧତା ଦିଅନ୍ତୁ। ଦେବତାଙ୍କର ଅମୃତତ୍ୱ, ଯାହା ଗାଈଠୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଧାରଣ କର। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମର ଶ୍ରୁତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଘୃତ ଦୁହ। କେଉଁ ରାଜା ଆମକୁ ନେଇଛନ୍ତି, କେବେ ସେ ଆସିବେ? କେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଆମେ ନେଇଛୁ, କିଏ ଜାଣେ? ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ଯାଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତି ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଅମୃତତ୍ୱର ନାମରୁ ଦୂର ରହୁ, ଚିହ୍ନିତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଅଗ୍ନି, ଯେଉଁଠି ଶୁଭଚିନ୍ତକ ଯମଙ୍କୁ ଭାବିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସୁରକ୍ଷା କର, ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ ହେବା ଦିଅନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ସଭାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋକ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଚଳାଶୀଳ କିରଣ ରଖିଲେ। ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଚଳନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ରୂପ ଜାଣିନାହିଁ; ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମାନ, ସବିତା, ବରୁଣ—ଏଠାରେ ନିର୍ମଳ ଆମ ପକ୍ଷରେ କଥା କହନ୍ତୁ। ମିତ୍ରମାନେ, ଆସ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ସବୁଠୁ ବଳଶାଳୀ ଓ ବୀର। ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ବୃତ୍ରନାଶକ, ବୃତ୍ର ବିଧ୍ୱଂସ କରି। ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦାନବୀର, ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କର। ହଳ ଭଳି, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚଳିଲେ କିନ୍ତୁ କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେନାହିଁ। ବଡ଼ ବାୟୁ ଏଠାରେ ବହୁନ୍ତୁ; ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଏକାଠି ଯୋଡ଼ାଯାଇ, ଅଗ୍ନିର ତାପ ଅରଣ୍ୟରେ ନ ପଠାନ୍ତୁ। ପ୍ରଶଂସା କର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗଭୀର ଅଛନ୍ତି, ଜନମାନସର ରାଜା, ଭୟଙ୍କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ହୁଅ; ତୁମର ସେନା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହାନି କର, ଆମକୁ ନୁହେଁ। ଉପାସକମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ଯଜ୍ଞରେ, ଚେଷ୍ଟାରେ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜକଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଭିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ପିତୃମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଦେଇ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ନେନ୍ତି; ଏହି ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ବସି, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଆମକୁ ଆହାର ଦିଅ। ହେ ରଥାରୂଢ଼ା ସରସ୍ୱତୀ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ; ଏଠାରେ ପୂଜକଙ୍କୁ ହଜାର ଗୁଣ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଧନ ଦିଅ। ନିମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ମଧ୍ୟମ ପିତୃମାନେ, ସୋମପାନୀ, ଉଦୟନ୍ତୁ; ଯେମାନେ ପାପ ଛାଡ଼ି, ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଜୀବନ ସହିତ ଯାଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଆମକୁ ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ବୁଝିଛି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ବିସ୍ତାରକୁ; ଏହି ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ବସିଥିବା, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସୋମ ପାନ କରୁଥିବା—ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଆନନ୍ଦରେ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ। ଆଜି ପୂର୍ବତନ, ପରବର୍ତ୍ତୀ, ଯେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ, ପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବା ଭଲ ଲୋକ ଦିଗରେ ବସିଥିବା—ସେମାନେ ପିତୃମାନେ ଆଜି ନମସ୍କାର ପାଉନ୍ତୁ। ମାତଳି କାବ୍ୟମାନେ, ଯମ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ, ବୃହସ୍ପତି ଋକ୍ବନ୍ଦମାନେ; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତା ହୋଇଥିବା—ସେମାନେ ଆମକୁ ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ମଧୁର, ଏହି ମଧୁମୟ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଏହା ପାନ କରିଛନ୍ତି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେବେନାହିଁ।