ଏହି ପବିତ୍ର ଅଥର୍ବବେଦର ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା ଉନ୍ମୁଚିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମାନବଜାତି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଜୟ, ଶ୍ରୀ, ବିକାଶ ଓ ପ୍ରଭା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଆମର, ବିକାଶ ଆମର, ଶ୍ରୀମୟତା ଆମର, ପ୍ରଭା ଓ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଆମର, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ଆମର, ଯଜ୍ଞ ଆମର, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆମର, ସନ୍ତାନ ଓ ବୀରପୁରୁଷ ଆମର। ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଆମେ ଏହି ଏକ, ଏହି ବଂଶଜ, ସେଉଁଠି ଯିଏ ଥାଉ, ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ବିଭକ୍ତ କରିଦେଉଛୁ। ସେ ଯେହେତୁ ଆମ ବନ୍ଧନକୁ ଛିଡ଼ିବା ନ ଦିଅ, ସେ ଦେବ-ମାନବ ଦୁଇ ଲୋକର ବନ୍ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ନ ଦିଅ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବନ୍ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ନ ଦିଅ, ସେ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ବନ୍ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ନ ଦିଅ, ସେ ରାଜା ବରୁଣଙ୍କ ବନ୍ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ନ ଦିଅ। ଏହିପରି ସଂକଳ୍ପରେ ଆମେ ନିଜ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭା ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଧିକାର ଅନୁଭବ କରିଥାଉ। ଏହି ବିଜୟ ଆମର, ଆମ ପ୍ରଭା ଓ ଶ୍ରୀ ଆମର; ଆମ ଉପରୁ ସମସ୍ତ ବିକ୍ଷୋଭ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଦୂର ହେଉ। ଏହି ଶୁଭ ଶପଥରେ ଅଗ୍ନି, ସୋମ ଓ ପୂଷଣ କହନ୍ତି: "ତୁମେ ଧର୍ମମୟ ଲୋକରୁ ପତିତ ହେଉନାହାଁ।" ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ଆଲୋକରେ ବିଲିନ ହୋଇଛୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛୁ। ଯଜ୍ଞ ଧନମୟ ହେଉ, ମୁଁ ଧନଜୟୀ ହେଉ, ମୋ ଭିତରେ ଧନ ବସୁ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଏକ ସ୍ନେହ ଏବଂ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ: "ହେ ବନ୍ଧୁ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ସ୍ନେହ ବାଛିବାକୁ ଚାହେଁ; ବହୁ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି, ପିତୃଙ୍କ ବଂଶଜକୁ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ସେତୁରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି।" କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ସ୍ନେହ ଚାହେଁନାହାଁ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ। ଏହି ମହାନ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ଆକାଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅମର ଦେବମାନେ ଏହି ଏକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ମରଣଶୀଳ ନିମନ୍ତେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତୁମ ମନ ଆମ ଉପରେ ନ ପଡ଼ୁ, ମୋ ଦେହ ଅପହରଣ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଯାହା ଆଗରୁ ହେଇଥିଲା, ଏବେ ଆମେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ କହିବା, ମିଥ୍ୟାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜଳରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି—ସେଉଁଠି ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବନ୍ଧନ, ଏହି ଆମ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତା। ଗର୍ଭରେ, ପିତା ଓ ମାତା ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ପାଦକ; ଦେବତା ଟ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ସବିତା; ତାଙ୍କର ନିୟମ କେହି ଭଙ୍ଗ କରିପାରେନାହିଁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତ ତାଙ୍କର ପାତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି। କିଏ ଆଜି ସତ୍ୟର ଜୁଆଁରେ ଗାୟମାନେ ଯୋଡ଼ିଛି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ତାଙ୍କର ସେବା ସଫଳ କରିଥିଲେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ରହେ। ଏହି ଅସୀମ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଦିନ କିଏ ଜାଣିଛି? କିଏ ଏହାକୁ ଦେଖିଛି? ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମହା କ୍ଷେତ୍ରର ମୂଳ କଥା କିପରି କହିବି? ଯମଙ୍କ ଭଉଣୀ ଯମଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମତା ଚାହିଲେ, ସେ ଏକ ଗର୍ଭରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହି ବନ୍ଧନକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ରଥର ଚକ୍ର ରାସ୍ତାରୁ ଛିଡ଼ିଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଚର ଚକ୍ଷୁ ଦୂତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ଦଣ୍ଡିଛନ୍ତି, ନ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଚଳିବା କରନ୍ତି। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଯାଅ, ସେଥିରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉ, ଯେପରି ଚକ୍ର ରାସ୍ତାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ। ରାତି ଓ ଦିନ ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ଷୁ ଆମକୁ ପୁନପୁନ ମାପ କରୁ; ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଏକତ୍ରିତ—ଯମୀ ଯମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ତୁମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି; ବୃଷଭଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କର, ସ୍ୱାମୀ ଚାହିଅ, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ। ଭାଇ ଅଶକ୍ତ ହେଲେ କ’ଣ ଉପକାର? ଭଉଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ କ’ଣ ଉପକାର? ମୁଁ ଏଥିରେ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ ଭୋଗିବି; ମୋ ଦେହକୁ ତୁମ ଦେହରେ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ସୁରକ୍ଷାକାରୀ ନୁହେଁ, ଯମୀ, ମୁଁ ମୋ ଦେହ ତୁମ ସହ ଏକତ୍ରିତ କରିନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଚାହ, ଭାଇଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସେ ଏହା ଚାହେଁନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ଦେହ ତୁମ ସହ ଏକତ୍ରିତ କରିବିନାହିଁ; ଭଉଣୀ ଆଗକୁ ଆସିଲେ ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ର କୁହାଯାଏ; ଏହି ଚିନ୍ତା, ଏହି ଭାବ ମୋର ନୁହେଁ—ଭାଇ ଭଉଣୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହାଁ, ଯମ, ମୁଁ ତୁମ ମନ କିମ୍ବା ହୃଦୟ ପାଇନି; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ଏକ ସାଥୀ ଭାବେ, ତୁମ ସହ ଜନ୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଲତା ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀ, ଯମୀ, ଯୁଗଳରେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବେ, ଲତା ଯେପରି ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ; ତୁମ ମନ ତାଙ୍କୁ ଚାହ, ତାଙ୍କ ମନ ତୁମକୁ ଚାହୁଁ; ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମଝୁତି ସ୍ଥାପିତ କର। କବିମାନେ ତିନି ଛନ୍ଦ ରଚନା କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରି; ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ—ସମସ୍ତ ଏକ ଲୋକରେ ନିବିସିଛି। ବୃଷଭ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଦୁହିଛି; ଅଦିତିର ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଜୟ, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣିଛି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଓ ନାରୀ ନଦୀର ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ଆମ ମନକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅଦିତି ଆମକୁ ଆକାଂକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତୁ; ଆମ ଭାଇ, ଆମ ପ୍ରଥମଜନ, ପ୍ରଥମେ କଥା କହନ୍ତି। ସେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶୁଭ, ଖ୍ୟାତିମୟୀ, ମନୁଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲୋକ ବହନ କରି ଜାଗିଉଛି। ଜାଗୃତମାନେ ଜାଗୃତଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ, ତେବେ ତେଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସେ ତୀବ୍ର, ଚେତନାମୟ ବିନ୍ଦୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର, ଯଜ୍ଞରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ବାଛିଲେ, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଯଥା ଯବ ଅନ୍ନ ପାଇଁ ପୋଷିତ, ଅଗ୍ନି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ-ତ୍ୟାଗୀ ପୁରୋହିତ। ପ୍ରେରିତ ଏକ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଢ଼ିଲେ, ତୁମେ ବହୁ ଦାନ ସହିତ ବିପୁଳ ପୁରସ୍କାର ଆଣିଦଅ।