ଏକ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଗୁଭ୍ୟ ଉପାସନାରେ, ବ୍ରାତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ବର୍ଣ୍ନନା ଦିଆଯାଇଛି। ବ୍ରାତ୍ୟର ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାଣ, ଯାହାକୁ 'ବିଭୂ' କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ପ୍ରାଣ 'ପବମାନ' ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିକ। ପଞ୍ଚମ ପ୍ରାଣ 'ୟୋନି' ଅଟୁଟ ଜଳ ରୂପରେ ବ୍ରାତ୍ୟର ଶରୀରରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଷଷ୍ଠ ପ୍ରାଣ 'ପ୍ରିୟ', ଏହା ଗୋମାସ ଅଟୁଟ ମୂର୍ତ୍ତି। ସପ୍ତମ ପ୍ରାଣ 'ଅପରିମିତ', ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ପ୍ରାଣୀ ରୂପରେ ବ୍ରାତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ ଭାଗ। ଏହି ବ୍ରାତ୍ୟର ଆପାନ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ବି ଉପାସନାରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମ ଆପାନ 'ପୂର୍ଣ୍ଣିମା' ରୂପରେ, ଦ୍ଵିତୀୟ 'ଅଷ୍ଟକା', ତୃତୀୟ 'ସାମାବାସ୍ୟା', ଚତୁର୍ଥ 'ଶ୍ରଦ୍ଧା', ପଞ୍ଚମ ତାଙ୍କର ପାଦ 'ଦୀକ୍ଷା', ଷଷ୍ଠ 'ଯଜ୍ଞ', ଓ ସପ୍ତମ 'ଦାନ' ରୂପରେ ବ୍ରାତ୍ୟର ଶରୀରରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ବ୍ରାତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଶ୍ୱାସ 'ଏହି ପୃଥିବୀ', ଦ୍ଵିତୀୟ 'ମଧ୍ୟମ ଆକାଶ', ତୃତୀୟ 'ଦିଗ୍ଗଜ', ଚତୁର୍ଥ 'ତାରା', ପଞ୍ଚମ 'ଋତୁ', ଷଷ୍ଠ 'ପରିଚ୍ଛେଦ', ସପ୍ତମ 'ବର୍ଷ' ରୂପରେ ବ୍ରାତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ ଭାଗ। ଦେବତାମାନେ ଏକ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚଳିଚାଳନ କରନ୍ତି, ଋତୁମାନେ ବର୍ଷକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ। ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାବେଳେ, ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ସେମାନଙ୍କର ଅମୃତତା ଏକାମାତ୍ର 'ହୋମ' ରୂପରେ ଅଛି। ଏହି ବ୍ରାତ୍ୟର ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଚକ୍ଷୁ 'ସୂର୍ଯ୍ୟ', ବାମ ଚକ୍ଷୁ 'ଚନ୍ଦ୍ର', ଡାହାଣ କାନ 'ଅଗ୍ନି', ବାମ କାନ 'ପବମାନ', ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ନାସା, 'ଦିତି' ଓ 'ଅଦିତି' ତାଙ୍କର କପାଳ ଭାଗ, ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ। ବ୍ରାତ୍ୟ ଦିନରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରନ୍ତି, ରାତିରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ। ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର। ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଜଳର ବଳ ରୂପରେ ବୃଷଭ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଦେବୀୟ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଭଙ୍ଗ କରି, ଘେରି, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ମନ ଚୋରା, ଖନନକାରୀ, ଦାହକାରୀ, ନିଜକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା, ଦେହକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ରୂପରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଏ, ଯେଉଁ ଅନ୍ଧକାର ଆମକୁ ଆବୃତ୍ତ କରିବା ନାହିଁ। ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଆମ ଶତ୍ରୁ, ଆମେ ଯାହାକୁ ଘୃଣା କରୁ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଏ। ମୁଁ ଜଳର ସୀମାରେ ଅଛି; ମୁଁ ତୁମକୁ ସାଗରକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁଛି। ଯେଉଁ ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ଖନନକାରୀ, ଦେହନଶ୍ଟକାରୀକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁଛି। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେ ଏହି ଶକ୍ତି; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଅଛି, ସେହି ଏହି। ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଛିଟାଇବାକୁ ଦିଅ। ଜଳମାନେ ଆମ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତୁ। ଜଳମାନେ ଆମର ଦୋଷ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍୵ପ୍ନକୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତୁ। ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଦେଖ, ଜଳମାନେ; ଉତ୍ତମ ଶରୀରରେ ମୋ ଚମଡ଼କୁ ଛୁଅ। ଜଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଉତ୍ତମ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ; ଦେବୀମାନେ ମୋତେ ଶକ୍ତି ଓ ଉଜ୍ୱଳତା ଦିଅନ୍ତୁ। ଅନ୍ତରେ, ଏହି ଉପାସନାରେ କୁହାଯାଏ—'ବାଣୀ', ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ରହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମଧୁରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।