ସେ, ଏହି ଜଗତର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲେ। ସେ 'ସ୍ୱାହା' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱର ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି 'ସ୍ୱାହା' ଏବଂ ଖାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ପୁନି, ସେ ବୃହସ୍ପତି ହେଇ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗକୁ ଗଲେ। 'ବଷଟ୍' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଖାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ତିଆରି କଲେ। 'ବଷଟ୍' ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ପାଏ। ସେ ଏବେ ଈଶାନ ରୂପେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କଲେ। 'ମନ୍ୟୁ' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱର ତିଆରି କଲେ। 'ମନ୍ୟୁ' ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ପରେ ସେ ପ୍ରଜାପତି ହେଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କଲେ। ସେ ଶ୍ୱାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଖାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟକୁ ବୁଝେ। ଏହା ପରେ ସେ ପରମେଷ୍ଠିନ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦିଗରେ ବିଚରଣ କଲେ। ସେ 'ବ୍ରହ୍ମ' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଖାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ତିଆରି କଲେ। 'ବ୍ରହ୍ମ' ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଭ୍ରାତ୍ୟର ସତ୍ତାରେ, ସେଠି ସାତି ଶ୍ୱାସ (ପ୍ରାଣ), ସାତି ଅପାନ, ଏବଂ ସାତି ବ୍ୟାନ ଅଛି। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରାଣ, ଯାହାର ନାମ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ସେଠି ଅଗ୍ନି। ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଉଢ଼ା, ସେ ଆଦିତ୍ୟ। ତୃତୀୟ ପ୍ରାଣ ଅଭ୍ୟୂଢ଼ା, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା। ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାଣ ବିଭୂ, ସେ ପବମାନ। ପଞ୍ଚମ ପ୍ରାଣ ଯୋନି, ସେ ଜଳ। ଷଷ୍ଠ ପ୍ରାଣ ପ୍ରିୟ, ସେ ଗୋମାତା। ସପ୍ତମ ପ୍ରାଣ ଅପରିମିତ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଅପାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅପାନ ଅଷ୍ଟକା। ତୃତୀୟ ସାମାମାସ୍ୟା। ଚତୁର୍ଥ ଅପାନ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ପଞ୍ଚମ ପଦ ଉପସ୍ଥାନ। ଷଷ୍ଠ ପଦ ଯଜ୍ଞ। ସପ୍ତମ ପଦ ଦାନ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟାନ ଏହି ପୃଥିବୀ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟାନ ମଧ୍ୟମ ଦିଗ। ତୃତୀୟ ଆକାଶ। ଚତୁର୍ଥ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା। ପଞ୍ଚମ ଋତୁ। ଷଷ୍ଠ କାଳ। ସପ୍ତମ ବର୍ଷ। ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଋତୁମାନେ ବର୍ଷକୁ ଏବଂ ଭ୍ରାତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେହି ଅର୍ପଣ ତାଙ୍କର ଅମୃତତ୍ୱ। ଏହି ଭ୍ରାତ୍ୟଙ୍କର, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାମ ଆଖି ଚନ୍ଦ୍ରମା। ଡାହାଣ କାନ ଅଗ୍ନି, ବାମ କାନ ପବମାନ। ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ନାସାପୁଟ; ଦିତି ଓ ଅଦିତି ତାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଚାମ; ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ। ଦିନେ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରନ୍ତି, ରାତିରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ। ଏହି ଭ୍ରାତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏବେ ଜଳର ବୃଷଭ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିମାନେ ମୁକ୍ତ। ଭଙ୍ଗ କରିବା, ଘେରିବା, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ସେ ଶକ୍ତି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ମନ ଚୋର, ଖୋଦକ, ଦାହକ, ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା। ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ମୁଁ ପ୍ରେରଣ କରୁଛି—ଏହା ମୋତେ ଆବୃତ୍ତି କରୁନାହିଁ।