ନାରଦଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦିଆଯାଉଛି, ଯେଉଁ ଗଂଗା ନିୟମର ଜ୍ଞାତା; ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଗଂଗାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଯାହା ଦାନ କଲେ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ? ବୃହସ୍ପତି, ତୁମେ ଜାଣ, ମାଳିଶ ଗଂଗା ଓ ରଥଚାଳକ ଗଂଗା—ଏହାର ମାଂସ ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ସେ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଚାହେ। ତିନି ପ୍ରକାରର ଗଂଗା ଅଛି: ମାଳିଶ ଗଂଗା, ରଥଚାଳକ ଗଂଗା, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଗଂଗା; ଏହି ଗଂଗାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଏହା କରିଲେ ପ୍ରଜାପତିର ଯଜ୍ଞରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେବା ଅନୁରୋଧ ଆସେ, ତେବେ ଏହାକୁ ନିଜର ଅନ୍ନ ଭାବିବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ଗଂଗା ଚାହିଲେ, ଘରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଗଂଗା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଦେବତାମାନେ ଧନ-ଦାୟିନୀ ଗଂଗାକୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ଆମକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଆମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲୁ; ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପରେ, ତେଣୁ ହାରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଲୋକ ଧନ-ଦାୟିନୀ ଗଂଗାକୁ ନେଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ, ମୁଁ ବାକି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଯେମାନେ ଧନ-ଦାୟିନୀ ଗଂଗା ଦାନରେ ଚାଟୁକାରି କଥା କହନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୋଷ ଜାଳ ପରି ତାଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଇଥାଏ। ଯେମାନେ କହନ୍ତି, "ଖେତି ରଖିବାର ଗଂଗା ଦିଅନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ହଟାଇଦିଅ," ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନରେ ଘେରି ରଖିବ। ଯେଉଁଠି ଧନ-ଦାୟିନୀ ଗଂଗା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରନ୍ଧନ କରିବା କିମ୍ବା ନିଜେ ଖାଇବା, ସେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଠକ୍ରିଆ ହୋଇ, ଦେବତା, ପୁଜାରୀ, ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଲୋକରୁ ବାହାର କରିଦେଇଥାଏ। ଏହି ଗଂଗା କଠୋର ପରିଶ୍ରମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସତ୍ୟରେ ଆବୃତ, ତେଜରେ ଝାପି, ମହିମାରେ ବେଢ଼ି। ସ୍ୱ-ଶାସନରେ ଦୃଢ଼, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଘେରି, ଦୀକ୍ଷାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଯଜ୍ଞରେ ନିର୍ମିତ, ସେ ଏହି ଜଗତର ଆଧାର। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ନାୟକ। ଯେଉଁଠି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମ-ଗଂଗା ନେଇଯାଏ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ଜିତିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଗଂଗା ନେଇଥିବା ଲୋକରୁ ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରଭା, ଶକ୍ତି, କଥା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି, ଧର୍ମ—ବ୍ରହ୍ମ, ଶାସନ, ରାଜ୍ୟ, ଜନ, ଚାୟା, କୀର୍ତି, ଚମକ, ଧନ—ଜୀବନ, ଆକୃତି, ନାମ, ବ୍ୟପ୍ତି, ଶ୍ୱାସ, ପ୍ରସ୍ଥାନ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ—ଦୁଧ, ରୁଚି, ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଜନ, ସତ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ, ସନ୍ତାନ, ଗଂଗା—ସବୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଗଂଗା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ବିଷ-ମୁଖୀ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭୟଜନକ, ନଦୀପଟର ଘାସରେ ଝାପି। ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭୟ, ଅନେକ ମୃତ୍ୟୁ ଅଛି। ସମସ୍ତ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ, ମଣିଷ ହତ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହନ୍ତା ଦେବତା-ଭକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ନାୟକ ତଳେ ଫେଲିଦେଇଥାଏ। ଏହି ଗଂଗା ସଂଖ୍ୟାଶତ ଘାଉର କଳଙ୍କ; ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହନ୍ତାର ପୃଥିବୀ। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗଂଗାକୁ ବୁଝିଥିବା ଲୋକ ଉଲ୍ଲଂਘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବିଜୁଳି, ବେଗରେ ଦଡ଼ି, ବୈଶ୍ୱାନର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ। ଅସ୍ତ୍ର, ଖୁର ଖନନ କରି, ମହାଦେବ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାଏ। ରେଜର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଆଘାତ ପାଇଲେ କମ୍ପିଥାଏ। ମୃତ୍ୟୁ, କଠୋର, ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେବତା, ପୁଛ ଉପରେ ଚକ୍ରକରି ଘୂରିବା। ସବୁଜିତା, କାନକୁ ଟାଳି, ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଏଡ଼ି, ରାଜରୋଗ, ପ୍ରସ୍ରାବ। କଳଙ୍କ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ମୁଣ୍ଡ କାଟିବା, ଦୁଧ ଦେଉଯାଏ। ଆସନ, ଉଠିବା, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା, ସ୍ପର୍ଶ। ଅସ୍ତ୍ର, ମୁଖରେ ଚାପି, ଆଜ୍ଞା, ଆଘାତ। ବିଷ, ତଳକୁ ପଡ଼ି, ଅନ୍ଧାର ଝାପିଯାଏ। ଶ୍ୱାସ ଅନୁସରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହନ୍ତାର ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଗଂଗାକୁ ନିକଟ ଆଣିଯାଏ। ଶତ୍ରୁତା, ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଉଛି, ପଉତ୍ରର ଉତ୍ତରାଧିକାର, ବିଭକ୍ତ ହେଉଛି। ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ନେଇଯାଏ, ବୃଦ୍ଧି ନେଯାଏ। ପାପ, ରଖାଯାଏ, କଠୋରତା, ହତ୍ୟା ହେଉଛି। ବିଷ, ଫେଙ୍ଗି ଦିଅ, ଜ୍ୱର, ତଳେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହିପରି ଗଂଗାର ମହିମା, ଭୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗଂଗାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବାର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ଅଟୁଟ୍ ଅଛି। ଏହି ଗଂଗା ଜଗତର ଆଧାର, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ; ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ରକ୍ଷା କରିବା ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।