ଏକ ସମୟର କଥା, ଗୋମାତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ବେଦମାନ୍ୟ ମହାନ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଗୋମାତା, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତସ୍ଥ ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ନଥିବା ବା ଗୋଧନ କମ୍ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଗୋମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୋ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯିଏ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦୟା ମିଳେ ଓ ସେ ସଫଳ ହୁଏ। ଗୋଧନ ମାଳିକ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣି ବି ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନେଇନିଅନ୍ତି। ଗୋମାତା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ଧନ। ଗୋଧନ ମାଳିକ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ମନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାନ ମାଗିବାକୁ ଚାଲିଯାଏ। ଯେଉଁ ମାଳିକ ମନରେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖିନ ହୋଇ ଦାନ ମାଗନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ, ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମୁଖିନ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜନନୀଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ଗୋମାତା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଜନନୀ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ତାହା କେବେ ରୋକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଘୃତ ନେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଗୋମାତାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯେପରି ବଳି ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଗୋମାତା ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଧାଳୁ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଯମ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ନରକ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ। ଗୋମାତାକୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ମାଳିକ ପାଇଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ଭାବନ୍ତି– “ଯିଏ ମୋତେ ତାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ୁନ୍ତୁ।” ଯିଏ ଭାବେ ଗୋମାତାକୁ ତାଡ଼ିଦେଉଛି ବା ବଧ କରୁଛି, ବୃହସ୍ପତି ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପଉତି ମାଗିପାରନ୍ତି। ଗୋମାତାଙ୍କ ତାପ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଯେଉଁଠି ମାଳିକ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେଉଁଠି ଗୋମାତା ଜହର ଦେଇଦିଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଗୋମାତା ଗୋଧନ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ଦାନ ହୁଏ, ସେ ଗୋମାତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନାରଦ ଘୋର ଚର୍ମ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭାବିଥିଲେ, “ସେ ଉପଭୋଗ୍ୟ କି ନୁହେଁ?” ନାରଦ କହିଲେ, “ସେ ସମସ୍ତ ଗୋମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଭୋଗ୍ୟ।” ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା, “ହେ ନାରଦ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ପ୍ରକାର ଗୋମାତା ଅଛି? କେଉଁ ଗୋମାତା ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?” ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହାଗଲା, “ଘୋର ଚର୍ମ ଓ ସାରଥିର ଗୋମାତା, ଯଦି ଲାଭ ଚାହୁଅଛନ୍ତି, ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ନାରଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଜଣାଯାଉଛି, ଯିଏ ଗୋମାତାର ନିୟମ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଏ, କେଉଁ ଦାନ ଦେଇ ଲୋକ ବିନାଶ ପାଇଁ? ପୁନଃ ଉତ୍ତର ଆସିଲା: ଘୋର ଚର୍ମ ଓ ସାରଥିର ଗୋମାତା ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୋମାତା ତିନି ପ୍ରକାର: ଘୋର ଚର୍ମ, ସାରଥିର ଓ ସାଧାରଣ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଗୋମାତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଯଜ୍ଞରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ଗୋ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ତେବେ ଘରର ସବୁଠୁ ଭୟାନକ ଗୋମାତା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦେବତାମାନେ ସମୃଦ୍ଧିର ଗୋମାତାକୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମକୁ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାଳା ଦ୍ୱାରା ସେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପରାଜୟ ମିଳିଲା। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିର ଗୋମାତା ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଗୋମାତା ଦାନ ପାଇଁ ଚାଟୁକାରିତା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ତାଙ୍କୁ ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ାଏ। ଯେଉଁମାନେ କହନ୍ତି, “ଗୋପାଳକଙ୍କ ଗୋମାତା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ତାଡ଼ିଦିଅ,” ସେମାନଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଘେରି ରଖୁନ୍ତୁ। ସମୃଦ୍ଧିର ଗୋମାତା ଦିଆଯିଏ କି ନାହିଁ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧେ ବା ନିଜେ ଖାଏ, ସେ କୁଟିଳ କର୍ମରେ ଦେବତା, ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଲୋକରୁ ବାହାର କରିଦିଏ। ଏହି ଗୋମାତା କଠିନ ପ୍ରୟାସ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ତିଆରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼। ସତ୍ୟରେ ଆବୃତ, ତେଜରେ ମୁଡ଼ା, ମହିମାରେ ବଢ଼ିଆ। ନିଜ ଶାସନରେ ଅବିଚଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଘେରା, ଦୀକ୍ଷାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆଧାର। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମାର୍ଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ନାଥ। ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ଗୋମାତା ନେଇଥାଏ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ବିଜୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଏହା ସହିତ, ଉର୍ଜା, ତେଜ, ବଳ, ଶକ୍ତି, ବାଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶ୍ରୀ, ଧର୍ମ; ବ୍ରହ୍ମ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ, ପ୍ରଜା, କୀର୍ତ୍ତି, ତେଜ, ଅଳଙ୍କାର, ଧନ; ଜୀବନ, ଆକୃତି, ନାମ, ପ୍ରଶଂସା, ଶ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ; ଦୁଧ, ରୁଚି, ଭୋଜନ, ସତ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱ, କର୍ମ, ଦାନ, ସନ୍ତାନ, ଗୋଧନ—ଏସବୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ଗୋମାତା ନେଇ ନିଏ। ଏଭଳି ଗୋମାତା ଦେବତା, ପୂଜା, ଦାନ, ଓ ଧର୍ମର ଆଧାର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ।