ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ, ଦୁର୍ବଳତା, ଶକ୍ତି ଓ ଅଭିଲାଷା ଏକ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚୋରି, ଅନ୍ୟାୟ, ପାପ, ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ବିଶାଳ ତେଜ, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ପ୍ରଭାବ ଏହି ଦେହରେ ଆସିଗଲା। ଶ୍ରୀ, ଅଶ୍ରୀ, ଦାନ ଓ ଅସ୍ୱୀକାର, ଭୁଖ ଓ ତିରିଷ୍ଣାର ସମସ୍ତ ରୂପ ଏହି ଦେହକୁ ଆବୃତ କଲା। ଦୋଷ ଓ ଦୋଷହୀନତା, ଆଘାତ ଓ ଅନାଘାତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦାନଶୀଳତା ଓ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷାଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ କିଛି, ବେଦ, ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍—ସମସ୍ତ ଏହି ଦେହରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ। ଆନନ୍ଦ, ମୋଦ, ସୁଖ, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ହସ, ଅହିଂସା ଓ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେହକୁ ଆସିଗଲା। କଥା, ଅର୍ଥହୀନ କଥା, ଇଚ୍ଛା, ଅନାବଶ୍ୟକ ଆଲୋଚନା—ଏହି ସବୁ ଯୁକ୍ତ ଓ ଅଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଦେହରେ ଆସିଲେ। ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶ୍ରବଣ, ଦୁଇ ଭୂମି—ଯାହା ଦୃଢ଼ ଓ ଯାହା ମୃଦୁ, ପ୍ରାଣ ବାୟୁ, ଉଦାନ ବାୟୁ, ବାକ୍ ଓ ମନ—ସମସ୍ତ ଏହି ଦେହ ସହ ଚଳିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଆଶୀର୍ବାଦ, ଆଜ୍ଞା, ଅନୁମତି, ବିଭେଦ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚୋରିବା ଓ ବସିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି, ତ୍ୱରା, ଦୁଃଖ, ଗୁପ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର, ମୋଟ, ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଓ ଘୃଣିତ ସବୁ ଏଠି ବସିଗଲେ। ଅସ୍ଥିକୁ ଅରଣି ବନେଇ, ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଜଳ ବସିଗଲେ; ଶୁକ୍ରକୁ ଘୃତ ବନେଇ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଜଳ, ଦେବତା, ରାଜ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏହି ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଦେହର ଅଧିପତି ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ, ବାୟୁ ପ୍ରାଣ ହେଲେ; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି; କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଯେପରି ଗୋଅଳିରେ ଗାଁମାନେ ରହନ୍ତି। ଏହି ପୁରୁଷ ପ୍ରଥମ ମାପରେ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳିତ ହୁଏ; ଗୋଟିଏ ସହ ଏଠିକୁ ଯାଏ, ଅନ୍ୟ ସହ ଅନ୍ୟଠିକୁ ଯାଏ, ଏକ ସହ ଏଠି ରହିଯାଏ। ଜଳରେ ରଖାଯାଇ, ମାତୃଗଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଦେହ ଭିତରେ ବସିଯାଏ; ଏହାର ଭିତରେ ଛାୟା ଅଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଛାୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଓ ଏହାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି—ଅର୍ବୁଦ ଓ ନ୍ୟର୍ବୁଦି। ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର, ବାଣ, ଧନୁର୍ବାଣ, ତଳୱାର, କୁଠାର, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ହୃଦୟର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ—ଏହି ସବୁ ଅର୍ବୁଦ ଅଧିକାର କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇବେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହେବେ, ଏବଂ ଶୂରମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବେ। ଦେବତାମାନେ ଉଠିଉଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅର୍ବୁଦରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନେ ଉଠିଉଠି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ସହିତ ଧରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଅର୍ବୁଦରେ ପରାଜିତ କରନ୍ତୁ। ଅର୍ବୁଦ ଦେବତାଙ୍କର ନାମ, ନ୍ୟର୍ବୁଦି ସ୍ୱାମୀ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଓ ବୃହତ୍ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ମୋ ସେନା ନେଇ ଜୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଅଛି। ଅର୍ବୁଦରେ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମ ସେନା ସହିତ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ରୂପେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦିଅନ୍ତୁ। ନ୍ୟର୍ବୁଦିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସାତ ମହାନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ସେନା ସହିତ ଉଠିଉଠି ଦେଖନ୍ତୁ। ଅର୍ବୁଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଜଣେ ପୁରୁଷ ହତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଜନାନୀ, ପତ୍ନୀ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବୀ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରନ୍ତି, ଚୁଲି ଖୋଲା ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି। ମୃତଦେହକୁ ଟାଣି, ପୁଅ, ସ୍ୱାମୀ, ଭାଇ ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ନେଇ, ସେମାନେ ଅର୍ବୁଦରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି। ଏହି ଅର୍ବୁଦରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୃତଦେହ ଦେଖି ଗୃଧ୍ର, କାଉ, ଗରୁଡ଼, ଶ୍ୟେନ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ଶ୍ୱାନ ଓ ଲୋଭୀ ପଶୁମାନେ ତୃପ୍ତି ହେଉନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, ମକ୍ଷିକା, କୀଟ, ମୃତଦେହ, ମଳ, ମୃତ ଦେହର ଅଂଶ, ଅର୍ବୁଦର ଫୁଲିବା ଭାବରେ ତୃପ୍ତି ହେଉନ୍ତୁ। ବାୟୁ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଅର୍ବୁଦରେ ଧରାଯାଉ, ଗ୍ରାମ ଓ ନିବାସ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରେଇଯାଉ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଉଡ଼ିଯାଉନ୍ତୁ, ଅର୍ବୁଦର ବିଶାଳ ଜଉ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ସହିତ ଘାତ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ବାହୁ ଓ ହୃଦୟର ଚତୁରତା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉ, କିଛି ବାକି ନ ରହୁ। ନାଶକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର, ହନନ୍ତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍ଟ, ବିକ୍ଷୁଭ୍ରାନ୍ତ, କାନ୍ଦୁଥିବା ନାରୀମାନେ ମୃତ ଉପରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ। କୁକୁର ସଦୃଶ ଯକ୍ଷିଣୀ, ରୂପ, ଫୁଲିବା; ପାତ୍ର ଭିତରେ ନଢ଼ୁଥିବା, କଟୁଆ, ଅପକାରୀ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ବୁଦରେ ଦେଖାଯିବା ପାଇଁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଶୂରମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଖଡ଼ୁରି, ଚଂକ୍ରମା, ଖର୍ବିକା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସର୍ପ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ, ଦାନବ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି। ଚାରି ଦାନ୍ତିଆ, କଟୁଆ, ଫୁଲିଥିବା, ରକ୍ତମୁଖୀ, ନିଜ ଓ ପର ମିଶିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଅର୍ବୁଦରେ ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କର ମୂଳକୁ ଉଡ଼ିଯାଉ, ଜୟୀ ଓ ବିଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀ ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ୍ତୁ। ଶତ୍ରୁ ଅର୍ବୁଦରେ ପରାଜିତ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ି ଅଛି; ଜୟୀ, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଜିହ୍ୱା ଓ ଧୂମମୁଦ୍ରା ଦେଇଥିବାମାନେ ସେନା ସହିତ ଆସନ୍ତୁ। ଏହି ଅର୍ବୁଦର ଶକ୍ତି ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ଉଠିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଘାତ କରନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିର ନାଥ ମୋତେ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହିଁ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଉଚ୍ଚଳିଯାଉ, ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଉପରକୁ ଯାଉ, ମୁଖ ଶୁଖିଯାଉ; ଏହି କଷ୍ଟ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ନୁହେଁ, କେବଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହେଉ।