ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନର ଆରମ୍ଭରେ, ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅବଶିଷ୍ଟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେହି ଅବଶିଷ୍ଟରୁ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏକ ସମୟରେ, କ୍ରୋଧରୁ ଇଚ୍ଛାର ଗୃହରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟା। ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାର କିଏ ସନ୍ତାନ ହେଲେ, କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ, କିଏ ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ? ତାପସ୍ୟା ଓ କର୍ମ ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ସେହି ତାପସ୍ୟା ଓ କର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ସନ୍ତାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଦଶ ଜଣ ଦେବତା ଏକାଠି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯିଏ ଏହାକୁ ନିଜେ ଜାଣିପାରିବେ, ସେ ଆଜି ଏହି ବଡ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବେ। ପ୍ରାଣ, ନିଶ୍ୱାସ, ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରବଣ, ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳ, ବିସ୍ତାର ଓ ଉଦାନ, ବାଣୀ ଓ ମନ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଋତୁମାନେ ଅଜନ୍ମା ଥିଲେ। ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବୃହସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କାହାକୁ ପ୍ରଥମ ଭାବରେ ପୂଜିଲେ? ମହାସାଗରରେ ତାପସ୍ୟା ଓ କର୍ମ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ; କର୍ମରୁ ତାପସ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା। ସେହି ତାପସ୍ୟାକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମ ଭାବରେ ପୂଜିଲେ। ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ପୃଥିବୀ କ’ଣ ଥିଲା, ସେହି ସୃଷ୍ଟାମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ ଏହାର ନାମ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରାଚୀନ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାତା ଭାବିପାରିବେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଅଗ୍ନି, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଧାତୃ—ଏମାନେ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରରୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମରୁ ସୋମ, ଅଗ୍ନିରୁ ଅଗ୍ନି, ତ୍ୱଷ୍ଟୃରୁ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଧାତୃରୁ ଧାତୃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଦଶ ଦେବତା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆଗରେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱ ଦେଇଦେଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନେ କେଉଁ ଲୋକରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି? ଯେତେବେଳେ ତିନି, ହଡ଼, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା, ଅସ୍ଥି ଏବଂ ଶରୀରର ଅଂଗଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଏକ ଶରୀର ତିଆରି କଲେ, ସେ ଏହି ଶରୀରକୁ କେଉଁ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ? ସେ ତିନି, ଅସ୍ଥି, ମାଂସ, ଯୋଡ଼, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଗଗୁଡିକୁ କେଉଁଠୁ ଆଣିଲେ? ସଂଚିକା ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନକୁ ଏକତ୍ର କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉରୁ, ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ମୁଁହ, ପିଠ, ଝାଟ, ପାଶ୍ୱ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ କିଏ ଏକତ୍ର କଲେ? ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ମୁଁହ, ଜିଭ, ଗଳା, ଜବଡ଼ି—ଏସବୁକୁ ଚର୍ମରେ ଢାକି ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୃକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଯୋଡ଼ା ଶରୀର, ବଡ଼ ଆକାରରେ, କିଏ ଏହାକୁ ରୂପ ଦେଲେ? ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହାକୁ ଖୋଜିଲେ। ବୁଦ୍ଧିମତୀ ବଧୂ ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ଶରୀରକୁ ରୂପ ଦେଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ବିଭାଜନ କଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣ। ଏକ ନିବାସ ତିଆରି କରି, ଦେବତାମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନିଦ୍ରା, ଅଳସ୍ୟ, ଜରା, ଅପରାଧ—ଏମାନେ ଦେବତାମାନେ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଟକୁଳି, ଧଳା ଚୁଲ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚୋରି, ଅନ୍ୟାୟ, ପାପ, ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ମହିମା, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅସମୃଦ୍ଧି, ଦାନ ଓ ଅପରିହାର, ସମସ୍ତ ଭୂକ୍ ଓ ତୃଷ୍ଣା ଶରୀରକୁ ଆସିଲେ। ନିନ୍ଦା ଓ ନିନ୍ଦାହୀନତା, ଆଘାତ କିମ୍ବା ନ ଆଘାତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦାନ ଓ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟ, ବେଦ, ଋଚ, ସାମ, ଯଜୁସ୍ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆନନ୍ଦ, ମୋଦ, ରମଣୀୟତା, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ସୁଖ, ହାସ୍ୟ, ଅହିଂସା, ନୃତ୍ୟ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବାଣୀ, ଅର୍ଥହୀନ କଥା, ଆକାଂକ୍ଷା, ଅବ୍ୟବହୃତ କଥା—ଏହି ସମସ୍ତ ଯୁକ୍ତ ଓ ଅଯୁକ୍ତ ଶରୀରକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରାଣ ଓ ନିଶ୍ୱାସ, ଚକ୍ଷୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇ ପୃଥିବୀ, ଦୃଢ଼ ଓ ମୃଦୁ, ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ଉଦାନ, ବାଣୀ ଓ ମନ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଶରୀର ସହିତ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଆଶୀର୍ବାଦ, ଆଦେଶ, ଅନୁମତି, ଭେଦ—ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ସଂକଳ୍ପ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଚୋରି ଓ ବାସ, ତ୍ୱରା, ଦୁଃଖ, ଗୁପ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ, ମୋଟା, ତ୍ୟାଜ୍ୟ, ଘୃଣିତ ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ବସିଗଲେ। ଅସ୍ଥିକୁ ଅରଣି କରି, ଏଠି ଆଠ ଜଳ ନିବାସ କଲେ; ବୀର୍ୟକୁ ଘୃତ କରି ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଜଳ, ଦେବତାମାନେ, ରାଜସ୍ୱ ନୀତି ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଶରୀରର ଅଧିପତି ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଖି ହେଲେ, ପବନ ପ୍ରାଣ ହେଲେ; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଜାଣେ ସେ ବୁଝିପାରେ ଏହି ପୁରୁଷ ବ୍ରହ୍ମ; କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଗୋଅଳିରେ ଗାଈ ରହେ। ପ୍ରଥମ ମାପରେ, ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳେ; ଗୋଟିଏ ସହିତ ଏଠାକୁ, ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସହିତ ସେଠାକୁ, ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସହିତ ଏଠି ରହେ। ଜଳରେ ରଖାଯାଇ, ମାଆମାନଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଶରୀର ଭିତରେ ରହେ; ଏହାର ଛାୟା ଭିତରେ ଅଛି, ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ‘ଛାୟା’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ବାଣ, ଧନୁର ଶକ୍ତି, ତଳୱାର, କୁଠାର, ଅସ୍ତ୍ର, ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା ଓ ସଂକଳ୍ପ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ବୁଦ ଠାରେ ଅଛି। ଏହାମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ପ୍ରକାଶ କର, ମହାଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖା। ଉଠ, ଏକତ୍ରିତ ହେ, ଦେବତାମାନେ, ଆମ ସଙ୍ଗୀମାନେ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁମ ପାଳକ ହେଉନ୍ତୁ—ଅର୍ବୁଦରେ ଆମ ସଙ୍ଗୀମାନେ ରହନ୍ତୁ। ଉଠ, ଧର, ଦୁଇଁଥରେ ଧରି ଓ ବାନ୍ଧି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଅର୍ବୁଦରେ ଦଳିଦେ। ଅର୍ବୁଦ ଦେବତାଙ୍କର ନାମ, ନ୍ୟାର୍ବୁଦି ତାଙ୍କର ନାୟକ; ଏହି ଦୁଇଁଥିରେ ମଧ୍ୟଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ବ୍ୟାପିତ। ଏହି ଦୁଇଁଥି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ମୁଁ ମୋ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଳ ସହିତ ବିଜୟ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଉଠ, ଦେବତାମାନେ, ଅର୍ବୁଦରେ ତୁମ ସେନା ସହିତ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ରେ ଅବରୋଧ କର।