ଗୁରୁ ଘରେ ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ବରୁଣ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି, ଛାତ୍ର ତାହା ନିଜ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ। ଏଠି ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଛାତ୍ର, ଛାତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାପତି। ପ୍ରଜାପତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଛାତ୍ରତ୍ୱ ଶିଳ୍ପ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଖୋଜ କରନ୍ତି। ଏହି ଛାତ୍ରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅବିବାହିତ କନ୍ୟା ଏକ ଯୁବକ ପତିକୁ ପାଏ, ବଳିଷ୍ଠ ବୃଷ ଘାସ ଖୋଜେ, ଘୋଡ଼ା ଚରା ଖୋଜେ। ଏହି ଛାତ୍ରତ୍ୱ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଛାତ୍ରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଲୋକମୟ ଜଗତକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଉଦ୍ଭିଦ, ତାଳ, ଦିନ-ରାତି, ବୃକ୍ଷ, ବର୍ଷା ଓ ଋତୁମାନେ—ସବୁ ଛାତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌଳୋକର ପଶୁ, ବନ୍ୟ ଓ ପାଳିତ, ଡାଣା ଥିବା ଓ ନ ଥିବା ପଶୁମାନେ—ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାତ୍ର ଭରି ରଖିଛନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ଛାତ୍ରତ୍ୱ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହିଠାରୁ ଦେବତା, ଅମର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା। ଛାତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଧାରଣ କରେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବିଳୀନ। ସେ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ, ବ୍ୟାପ୍ତ ଶ୍ୱାସ, ବାଣୀ, ମନ, ହୃଦୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ତେଣୁ ଆମକୁ ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆହାର, ବୀଜ, ରକ୍ତ ଓ ଉଦର ଦିଅ। ଏହି ସବୁ ଗଠି, ଛାତ୍ର ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଦଢ଼ି ତପସ୍ୟା କରେ, ସମୁଦ୍ରରେ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଜଳିଉଛି। ସେ ସ୍ନାନ କରି, ରକ୍ତିମ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚାୟାରେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଆମେ ଅଗ୍ନି, ବନର ବୃକ୍ଷ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଔଷଧମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଭଗ, ଅଂଶ, ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛୁ। ସେମାନେ ଆମକୁ ପାପ ଓ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଦିବ୍ୟ ସବିତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୂଷଣ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ବୃହସ୍ପତି, ଆର୍ୟମାନ୍, ଦିନ-ରାତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ସେମାନେ ଆମକୁ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ବାୟୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଆକାଶ, ଦିଗ୍ବଳୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗ, ପୃଥିବୀ-ଦ୍ୟୌଳୋକର ପଶୁ, ବନ୍ୟ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ସେମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଭବ, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ତାଙ୍କର ବାଣମାନେ ସଦା ଶୁଭ ହେଉ। ଆମେ ଆକାଶ, ତାରା, ପୃଥିବୀ, ଯକ୍ଷ, ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପୁରୀମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ସେମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସପ୍ତ ଋଷି, ଦିବ୍ୟ ଜଳ, ପ୍ରଜାପତି, ପିତୃଗଣ, ଯମ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ସେମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଦ୍ୟୌଳୋକ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦେବ, ଅଥର୍ବଣ, ଅଙ୍ଗିରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ବଳିଦାନ, ବଳିଦାନକାରୀ, ଋକ୍, ସାମ, ଔଷଧ, ଯଜୁଷ୍, ହୋତୃମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ପଞ୍ଚ ରାଜସିକ ଉଦ୍ଭିଦ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୋମ, ଦର୍ଭା, ଭାଙ୍ଗ, ଯବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ଶତ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପ, ଶତ୍ରୁ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ସଦ୍ପୁରୁଷ, ପିତୃମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ଋତୁ, ତାଙ୍କର ଅଧିପତି, କାଳ, ବର୍ଷ, ଚକ୍ର, ମାସ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଧର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଭୂତ, ତାଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମାଲିକ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ; ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ପଞ୍ଚ ଦିଗର ଦେବୀମାନେ, ବର୍ଷର ବାରୋଟି ମାସର ଦେବମାନେ, ବର୍ଷର ଦାନ୍ତ ଆମ ପାଇଁ ସଦା ଶୁଭ ହେଉ। ମାତଳି ଯେଉଁ ଅମୃତ ଔଷଧ ଜାଣନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ ଜଳରେ ରଖିଛନ୍ତି; ସେ ଜଳ ଆମକୁ ଏହି ଔଷଧ ଦିଅନ୍ତୁ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଭିତରେ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି, ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିର୍ମିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଏହାରେ ବିଳୀନ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଭିତରେ ଦ୍ୟୌଳୋକ ଓ ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଜଳ, ସମୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଅଛି। ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ, ବଳ, ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ଲୋକିକ ବସ୍ତୁ, ହାନି, ଦୃଷ୍ଟି, ସମୃଦ୍ଧି—ସବୁ ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଭିତରେ ଅଛି। ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନାଭିର ନିମ୍ନଭାଗରେ ଚକ୍ର ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟରେ ନିବେଶିତ। ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁଷ୍, ଉଦ୍ଗୀଥ, ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସ୍ତୁତି, ହିଙ୍କାର, ଧ୍ୱନି, ସାମ ର ମେଡ଼ି—ସବୁ ମୋ ଭିତରେ ଅଛି। ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ପବମାନ, ମହାନାମ୍ନି, ମହାବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗସବୁ ମାତୃଗର୍ଭର ଶିଶୁ ଭଳି ଅବଶିଷ୍ଟରେ ଅଛି। ଏହିପରି, ଛାତ୍ରତ୍ୱ, ତପସ୍ୟା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୟା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା-ପ୍ରାଣୀ-ଉଦ୍ଭିଦ-ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଚାଲିଛି।