ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଡର ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟତାର ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରାଣକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା—ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ଅନ୍ତରେ ଆସେ, ବାହାରେ ଯାଏ, ଭିତରକୁ ଗଲେ, ବାହାରକୁ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରାଣକୁ ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପ୍ରାଣର ମଧୁର ରୂପ, ତାହାର ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ରୂପ ଓ ତାହାର ଉପଚାର—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୀବନର ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପ୍ରାଣ ଅନୁସରଣ କରେ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ, ଯେପରିକି ଏକ ପିତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଆଦର କରିଥାଏ; ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ସମସ୍ତର ନାୟକ—ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣ ଅଛି ବା ନାହିଁ। ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ରୋଗ; ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ପ୍ରାଣ ସତ୍ୟବାଦୀକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକରେ ବସାଇ ଦେଉଛି। ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ରାଜା, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ନେତା; ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଣକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ପ୍ରାଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ, ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଛି। ପ୍ରାଣ ଓ ନିଶ୍ୱାସକୁ ଚାଉଳ ଓ ଜୌ ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି; ଜୌରେ ପ୍ରାଣ ବସିଛି, ଚାଉଳ ହେଉଛି ନିଶ୍ୱାସ। ଏହି ପ୍ରାଣର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀର ଆସ୍ଥା ଆସିଥାଏ। ଏକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ଯେଉଁଥି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କରେ; ତାଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏକତା ଆଣନ୍ତି। ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରେ, ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଗୁରୁକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ପିତୃ, ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଲଗା ଭାବେ ଏହି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ତିରିଶି ଏବଂ ଛଅ ହଜାର ଜଣେ ଏହି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି—ସେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେକୁ ଧାରଣ କରେ। ଗୁରୁ, ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥାଏ; ତିନି ରାତି ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ରଖିଥାଏ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଆକାଶ, ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଦିଗ ଇନ୍ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ମେଖଳା ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ତାପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଡରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ତାପସ୍ୟାରେ ଉଠିଛି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅମୃତତା ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଜ୍ୱାଳିତ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୀକ୍ଷିତ, ଦୀର୍ଘ କେଶ ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ପୂର୍ବ ଓ ପର ମହାସାଗରକୁ ଯାଏ, ଏକ ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଜଳ, ଲୋକ, ପ୍ରଜାପତି, ପରମ ନାୟକ, ଏବଂ ରାଜାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଅମୃତତାର ଗର୍ଭରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ, ଦାନବମାନେକୁ ଜିତେଇଥାଏ। ଗୁରୁ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର ଦିଗ—ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ—ଗଢିଥାଏ; ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ତାଙ୍କର ମନରେ ଦେବତାମାନେ ଏକତା ଆଣନ୍ତି। ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ଭିକ୍ଷୁ ଭାବରେ, ପ୍ରଥମେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ନେଇଥିଲେ; ଏହା କରି, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ—ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ଦିଗରେ ବସିଛି। ଏକ ନିକଟରେ, ଅନ୍ୟ ଦୂରରେ, ଉଚ୍ଚତମ ଆକାଶରେ ଲୁଚିଥିବା ଦୁଇଟି ଧନ ସ୍ଥିତ—ଏହି ଦୁଇଟି ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ବସିଛି; ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ନିଜର କରେ। ଏଠାରେ ଦୁଇ ଅଗ୍ନି ଅଛି: ଏକ ଏଠାରୁ ଆସୁଛି, ଅନ୍ୟଟି ପୃଥିବୀରୁ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଏକତା; ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ କିରଣ ଏଠାରେ ବସିଛି; ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ତାପସ୍ୟାରେ ଏହି ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥାଏ। ଘର୍ଜନ, ତଡ଼ିତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ, ସ୍ୱେତ ଶିରା ଜ୍ୱାଳା, ଦୂର ଯାଉଥିବା ଜ୍ୱାଳା ସହିତ, ତିନି ପୃଥିବୀକୁ ଆତ୍ମସାତ କରିଛି। ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶିଖରରେ ବୀଜ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଦିଗ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପବନରେ, ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଜଳରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ରଖେ; ତାଙ୍କର ଜ୍ୱାଳା ଅଲଗା ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ମିଶିଯାଏ; ଏହିଠାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଘିଅ, ବର୍ଷା, ଓ ଜଳ ମିଳେ। ଗୁରୁ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଵରୁଣ, ସୋମ, ଉଦ୍ଭିଦ, ଦୁଧ; ମେଘ ହେଉଛି ଜୀବ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ। ଘରେ, ଗୁରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅ ତିଆରି କରନ୍ତି; ଵରୁଣ ଭାବେ, ଯେଉଁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବର ଆଶା ରଖିଥିଲେ, ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ତାହାକୁ ନିଜ ନିଜରେ ଦାନ କରିଥାଏ। ଗୁରୁ ହେଉଛି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ; ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତି। ପ୍ରଜାପତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ; ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ନାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀର ଅନୁଶାସନ ଓ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଗୁରୁ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀର ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହି ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଏକ କନ୍ୟା ଯୁବକ ସ୍ୱାମୀକୁ ମିଳେ। ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ବଳଦ ଘାସ ଚାହାଏ, ଘୋଡ଼ା ଚାରା ଚାହାଏ। ଅନୁଶାସନ ଓ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନେକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଗତ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଭିଦ, ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଦିନ ଓ ରାତି, ଗଛ, ବର୍ଷ ଓ ଋତୁ—ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର ପଶୁ, ଜଙ୍ଗଲି ଓ ଗୃହସ୍ଥ, ନିର୍ବିଙ୍ଗ ଓ ବିଙ୍ଗଧାରୀ—ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତିର ସମସ୍ତ ଜୀବ ଅଲଗା ଭାବେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ, ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତା, ଅମୃତମୟ ସମସ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ। ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଧାରଣ କରେ; ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତା ଆଣନ୍ତି।