ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାସନାର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନ୍ନକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ—ସେଇ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ କେହି କହିଲେ, "ତୁମେ ଅନ୍ଧ ହେଇଯିବା," କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ନ ତ ତଳକୁ, ନ ବାହାରକୁ, ନ ଭିତରକୁ ଦେଖୁଛି—ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୋଜନ କରାଇଛି। ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି ଓ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।" ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏହି ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। କେହି କହିଲେ, "ତୁମର ସନ୍ତାନ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ," କିନ୍ତୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୋଜନ କରାଇଛି।" ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପରେ, ଅନ୍ୟ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। "ତୁମର ଜିଭ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ," କହିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୋଜନ କରାଇଛି।" ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ, ଶ୍ୱାସ, ତାଳୁ, ପିଠ, ମଜ୍ଜା, ପେଟ, ମୁତ୍ରାଶୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ନକୁ ଭୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଏକ ଶାପ ଦିଆଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ କରାଇଥିଲେ, ତାହା ସାଧାରଣ ଦେହିକ ଅଂଶ ନୁହେଁ, ଦେବତାମୟ ଅଂଶ—ଋତୁ, ସପ୍ତ ଋଷି, ମଧ୍ୟଳୋକ, ଦିନ, ପୃଥିବୀ, ସତ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଭାବେ, ଏହି ଅନ୍ନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି ଓ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଜଂଘା, ପିଣ୍ଡଳି, ପାଦ, ଅଗ୍ରପାଦ, ହାତ ଓ ଆଧାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅନ୍ନକୁ ଭୋଜନ କରାଇଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ପଛକୁ, ଭିତରକୁ, ବାହାରକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା—ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଜଂଘା, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଳି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପାଦ, ସବିତାଙ୍କ ଅଗ୍ରପାଦ, ଋତଙ୍କ ହାତ, ସତ୍ୟଙ୍କ ଆଧାର ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଅନ୍ନ ଅଖଣ୍ଡ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି ଓ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅଖଣ୍ଡ ହୁଏ। ଏହି ଅନ୍ନ ମାନେ ନିଜେଇ ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ଶେତ୍ର—ଏହି ଅନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏହି ଶେତ୍ରରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ଏହି ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି ତିରିଶି ତିନିଟି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଗଠନ କରିଥିଲେ। ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତା ହୁଏ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଶ୍ୱାସକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ତାହାର ଆଗରୁ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଯାଏ। ଏହିପରେ ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ—ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯେଉଁଠି ସେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଡମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ହେଉଛନ୍ତି, ବର୍ଷା ହେଉଛନ୍ତି। ପ୍ରାଣ ଯେତେବେଳେ ଗର୍ଜନ କରି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ଋତୁ ଆସିବାବେଳେ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ପୃଥିବୀ ଉଲ୍ଲସିତ ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ବର୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଗୋମାନ୍ୟ ଖୁସି ହୁଏ, ବଡ଼ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଆମ ପାଖରେ ଆସେ। ଔଷଧିମାନେ ପ୍ରାଣ ସହ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି; ପ୍ରାଣ ଆମର ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀ। ପ୍ରାଣ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡିତ, ବସିଥିବା ସମୟରେ, ସେଠି ପ୍ରାଣକୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରାଣ ଗ୍ରହଣ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ବାହାର, ଭିତର—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରାଣକୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରାଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରୂପ, ପ୍ରିୟତମ ଭାଗ ଓ ଯେଉଁଠି ଔଷଧି ଅଛି, ସେହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମକୁ ଦିଅ। ପ୍ରାଣ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରିକି ପିତା ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି। ପ୍ରାଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣ ଓ ଅପ୍ରାଣ ଅଛି। ପ୍ରାଣ ମୃତ୍ୟୁ, ପ୍ରାଣ ରୋଗ; ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ପୂଜନ୍ତି; ପ୍ରାଣ ସତ୍ୟବାଦୀକୁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି। ପ୍ରାଣ ରାଜା, ପ୍ରାଣ ନେତା; ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଣକୁ ପୂଜନ୍ତି; ପ୍ରାଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରାଣ ପ୍ରଜାପତି। ପ୍ରାଣ ଓ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ହେଉଛି ଚାଉଳ ଓ ଯବ; ଯବରେ ପ୍ରାଣ, ଚାଉଳରେ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଶିଷ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦିବି ଦୁହିଁଠାରେ ଚଳିଥାଏ; ତାଙ୍କର ମନରେ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ପିତୃଦେବତା, ଦେବତା, ଏବଂ ତିରିଶି ତିନି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଛଅ ହଜାର ଦେବତା ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଗର୍ଭରୂପେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତିନି ରାତି ଧରି ଏହି ଶିଷ୍ୟ ଗର୍ଭ ରୂପେ ରହନ୍ତି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଅରଣୀ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅରଣୀ ଦିବି, ମଧ୍ୟଲୋକ ଇଂଧନ; ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅରଣୀ, ମେଖଳା ଓ ପ୍ରୟାସ ସହିତ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଏହି ଅନ୍ନ ଓ ପ୍ରାଣ ଉପାସନାର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ଚିରକାଳ ଧରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଆତ୍ମାରେ ଓ ଦେହରେ ଅଖଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ।