ଏକ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ, ପୁରୋହିତ ଏକ ମଣ୍ଡ ପାତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର ରଖିଲେ। ସେହି ମଣ୍ଡ ପାତ୍ର ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ହୋଇଥିଲା, ଚନ୍ଦ ରେ ଅବର୍ତ୍ତିତ। ଏଠି ମହା ଅୟବନ, ରଥନ୍ତର ଏବଂ ଚମସ ରହିଛି। ଋତୁମାନେ ଏଠିରେ ପାକାଳିଆ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ, ଋତୁ-ଉପାସନା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲା। ପଞ୍ଚମୁଖୀ ହବିଷ୍ୟ ପାତ୍ର ଉପରେ ଘର୍ମ ତାପ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ଏହି ହବିଷ୍ୟ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଚାଉଳରେ ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ ଏବଂ ପୃଥିବୀ — ଏହି ତିନିଟି ଉପରେ ଓ ତଳେ ନିର୍ମିତ। ଦେବତାମାନେ ଏହା ପାଇଁ ଛଅଠି ଅଠାଠି ଅବଶିଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଚାଉଳ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି, ଯାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅପାର। ଯିଏ ଏହି ଚାଉଳର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ସେ କେବେ ଏହାକୁ 'ଏହା ଛୋଟ', 'ଏହା ଛିଟାଯାଇନି', କିମ୍ବା 'ଏହା କଣ?'—ଏପରି କଥା କହିବ ନାହିଁ। ଦାନକାରୀ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—'ଏକ ଚାଉଳ ବାହାର ଦିଗକୁ ଦେଖି ଖାଏ, ଅନ୍ୟଟି ଭିତର ଦିଗକୁ ଦେଖି ଖାଏ।' ସେମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି—'ତୁମେ ଚାଉଳ ଖାଇଛ; ଚାଉଳ ତୁମକୁ ଖାଇଛି।' ବାହାର ଦିଗକୁ ଦେଖି ଖାଇଲେ, ସେଠାରେ କୁହାଯାଏ—'ତୁମର ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯିବ।' ଭିତର ଦିଗକୁ ଦେଖି ଖାଇଲେ, କୁହାଯାଏ—'ତୁମର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଯିବ।' କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ମୁଁ ନ ଚାଉଳର ଭୋଜକ, ନ ଚାଉଳ ମୋର ଭୋଜକ। ଚାଉଳକୁ ଚାଉଳ ଭାବରେ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡରେ ଖାଇଲେ; ତାହା ସହିତ ସେମାନେ ଖାଇଥିଲେ। 'ତୁମର ସନ୍ତାନ ପ୍ରଥମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ'—ଏପରି କୁହାଗଲା। 'ମୁଁ ନ ତଳକୁ, ନ ବାହାରକୁ, ନ ଭିତରକୁ; ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଖାଇଲି, ଏହି ଭାବରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଧିଗମ କଲି। ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି, ଶରୀରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।' ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଅନ୍ୟ କାନରେ ଖାଇଲେ; ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହିପରି କଲେ। 'ତୁମେ ବିରଳ ହେବେ'—ଏହିପରି ଶାପ ମିଳିଲା। 'ମୁଁ ତଳ, ବାହାର, ଭିତର ନୁହେଁ; ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର କାନରେ ଖାଇଲି।' ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି, ଶରୀରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଅନ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଖାଇଲେ; 'ତୁମେ ଅନ୍ଧ ହେବେ'—ଏହିପରି କୁହାଗଲା। 'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଖାଇଲି।' ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଚାଉଳ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି, ଶରୀରରେ ରହିଥାଏ। ଏହିଭଳି ଅନ୍ୟ ମୁଁହ, ଅନ୍ୟ ଜିଭ, ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ, ଅନ୍ୟ ଶ୍ୱାସ, ଅନ୍ୟ ତାଲୁ, ଅନ୍ୟ ପିଠ, ଅନ୍ୟ ମଜ୍ଜା, ଅନ୍ୟ ଗଭ, ଅନ୍ୟ ମୂତ୍ରାଶୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ଖାଇଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା, ପ୍ରକୃତି, ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏହି କ୍ରିୟା ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯିଏ ଏହି ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି, ଶରୀରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହାପରେ ଦୁଇ ଉରୁ, ଦୁଇ ଗୋଡ଼, ଦୁଇ ପଦ, ଦୁଇ ପୂର୍ବପଦ, ଦୁଇ ହାତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆଧାର ସହିତ ଖାଇଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି କ୍ରିୟା ହେଲା—ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଉରୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଗୋଡ଼, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପଦ, ସବିତାଙ୍କ ପୂର୍ବପଦ, ଋତର ହାତ, ଏବଂ ସତ୍ୟର ଆଧାର। ଏହି ଭାବରେ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି, ଶରୀରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ର। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେଠିରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ଏହି ହବିଷ୍ୟରୁ ପ୍ରଜାପତି ତିରିଶି ତିନିଟି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ସେ ଯଜ୍ଞ ରୂପୀ ଉପାୟ ଗଢ଼ିଥିଲେ।