ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର ମାଳିକା ଭାବରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଏପରି ଯେ, ଡଲଫିନ, ଅଜଗର, ଅନେକ ବଳିଷ୍ଠ ଜନ୍ତୁ, ମାଛ ଓ ଧୂଳିରେ ଲୁଚିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି । ଏହି ଶକ୍ତି କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଦୂର କିମ୍ବା ଅପହୃତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ, ପୂର୍ବ ସାଗରରୁ ପଶ୍ଚିମ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା, ତୁମେ ଆମୋଉଁ ଉପରେ ଜ୍ୱର, ବିଷ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମର ବିଦ୍ୟୁତ ଆମଠାରୁ ଦୂରେ ଦୂରେ ପଡ଼ୁ । ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୁମେ ଭବ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ମହାପ୍ରଭୁ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଅଛ, ସେଠି ନମନ । ଭବ, ରାଜା, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେଠି ଦୟା କର; ତୁମେ ଚରାଚର ଜନ୍ତୁଜଗତର ନାଥ ହୋଇଛ । ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ତାଙ୍କର ଚାରିପାଏ ଓ ଦୁଇପାଏ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଦୟା କର । ଏହି ରୁଦ୍ର, ଆମ ବଡ଼କୁ, ଆମ ଶିଶୁକୁ, ଗର୍ଭବତୀ କିମ୍ବା ଯିଏ ଗର୍ଭବତୀ ହେବେ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆମ ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଆମ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିବେ ନାହିଁ । ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହୁଁକାର ରୂପକୁ, ଅନୁଚ୍ଚାରିତ ସ୍ତୋତ୍ର ଭୋଗ କରୁଥିବା ମହାମୁଖୀ ରୂପକୁ, କୁକୁରମାନେ ଓ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଯେଉଁମାନେ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ କେଶୀ, ଯେଉଁମାନେ ଅଭିବାଦନ ପାଆନ୍ତି, ସମୁଦାୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଦେବସେନାମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେଉ । ଏବେ ଯଜ୍ଞର ଖିର ନେଇ କଥା ଆସେ । ଏହାର ମୁଣ୍ଡ ବୃହସ୍ପତି, ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ତାହାର କାନ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ସପ୍ତ ଋଷି ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ୱାସ । ଦଣ୍ଡ ଏହାର ଚକ୍ଷୁ, ଅଭିଲାଷ ମୁସଳ । ଦିତି ଝାଡ଼ି, ଅଦିତି ଝାଡ଼ିଧାରିଣୀ, ବାୟୁ ଶୁଖାଇବାଳା । ଘୋଡ଼ା ଧାନ, ଗାଈ ଚାଉଳ, ମଛରି ତୁଷ । କବ୍ରୁ ଫଳି ତିଆରି କରନ୍ତି, ବାଣ ମେଘ । ଏହି ଖିରର ମାଂସ କଳା ଧାତୁରୁ, ରକ୍ତ ଲାଲ । ଏହାର ଅଂଶ ଟିନ୍, ଭସ୍ମ, ହରିତ ରଙ୍ଗ, ଏବଂ ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ । ଚାଉଳ ଚଟାଣ, ପାତ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ଚଟାଣ ଓ ବଳଦ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ ଅଂଶ । ଆଁତ, ଜିହ୍ୱା, ଗୁଦ, ସନ୍ଧି ଏହି ଖିରର ଅଂଶ । ପୃଥିବୀ ଏହି ଚାଉଳ ରାନ୍ଧିବା ପାତ୍ର, ଆକାଶ ତାହାର ଝାକି । ମାଟିର ଦାଗ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ବାଲୁକା, ଦୁଇ ସୀମା । ସତ୍ୟ ହସ୍ତପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ନାଳି ଜଳସିଞ୍ଚନ । ସ୍ତୋତ୍ର ପାତ୍ର ଉପରେ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପ୍ରେରିତ । ମନ୍ତ୍ର ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି, ସାମ ଚାରିପାଖରେ । ମହା ଆୟବନ, ରଥନ୍ତର, ଚମଚ । ଋତୁ ରନ୍ଧନ କରନ୍ତି, ଋତୁ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ଜଳାନ୍ତି । ପଞ୍ଚ ମୁଖ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର, ଘର୍ମ ତାହାକୁ ଉତ୍ତାପିତ କରେ । ଏହି ଚାଉଳରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଯେଉଁଠି ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଓ ତଳେ ଅଛି । ଦେବତାମାନେ ଏହି ପାଇଁ ଛଅଠି ଅଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ଏହି ଚାଉଳର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ, ତାହା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ । ଯିଏ ଏହି ମହିମା ଜାଣେ, ସେ ନିଜେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଏହି ଚାଉଳକୁ କେବେ ଛୋଟ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଏହି ଚିତ୍ର କି, କିମ୍ବା ଏହି ଅସିଞ୍ଚିତ ବୋଲି । ଦାତା ଯେତିକି ଇଚ୍ଛା କରିଥିବେ, ସେତିକି ମାତ୍ର କହିବା ଉଚିତ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ । ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—'କେହି ବାହାରକୁ ମୁହଁ ଦେଇ ଚାଉଳ ଖାଉଛନ୍ତି, କେହି ଭିତରକୁ ଦେଖି ଖାଉଛନ୍ତି' । 'ତୁମେ ଚାଉଳ ଖାଇଛ, ଚାଉଳ ତୁମକୁ ଖାଇଛି,' ଏପରି କୁହାଯାଏ । ବାହାରକୁ ମୁହଁଦେଇ ଖାଇଲେ, 'ତୁମର ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯିବ,' କୁହନ୍ତି; ଭିତରକୁ ଦେଖି ଖାଇଲେ, 'ତୁମର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଚାଲିଯିବ,' କୁହନ୍ତି । ମୁଁ କେବେ ଚାଉଳର ଭୋଗୀ ନୁହେଁ, ଚାଉଳ ମୋର ଭୋଗୀ ନୁହେଁ; ଚାଉଳକୁ ଚାଉଳ ଭାବେ ଖାଇବା ଉଚିତ । ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖଉଇଲେ; ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ । 'ତୁମର ସନ୍ତାନ ପ୍ରଥମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ,' ଏପରି ଶାପ ମିଳିଲା । 'ମୁଁ କେବେ ତଳକୁ, ବାହାରକୁ, ଭିତରକୁ ମୁହଁ ଦେଇ ନୁହେଁ, ବ୍ୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଖାଇଲି, ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି । ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଅଂଗ, ସନ୍ଧି, ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଂଗ, ସନ୍ଧି, ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।' ପୁନି, ଦୁଇ ଅନ୍ୟ କାନ ଦେଇ ଖଉଇଲେ; ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହି କାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ । 'ତୁମେ ବେରା ହେବ,' ଏପରି ଶାପ ମିଳିଲା । 'ମୁଁ କେବେ ତଳକୁ, ବାହାରକୁ, ଭିତରକୁ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର କାନ ଦେଇ ଖାଇଲି, ଏହି କାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି । ଏହି ଚାଉଳ ସମସ୍ତ ଅଂଗ, ସନ୍ଧି, ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଂଗ, ସନ୍ଧି, ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।' ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଗଢ଼ ଗୁହ୍ୟ ମହିମା ଏହି କଥାରେ ପ୍ରକାଶିତ ।