ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଶୁଭ ଶକ୍ତି, ଯାତୁଧାନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଜାତଵେଦାସ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ଘୃତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଥ, ତୁମେ ଆମର ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ତୁମେ ତାଉଲସର ମନ୍ତ୍ରିକକୁ ଦହାଇ ଦିଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିକୁ ଚିତ୍ରଭିଚ୍ଛିନ୍ନ କର ।” ସେମାନେ ଆଗକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେ ଚିତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ । ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମର ଏହି ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ।” ସେମାନେ ଚାହିଲେ ଯେ, ଅଗ୍ନି ଆଗକୁ ଚାଲନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ । ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରିକ ସ୍ୱୟଂ ଆଗକୁ ଆସି, “ମୁଁ ଏଠି ଅଛି” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ । “ତୁମର ଶକ୍ତି ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ଜାତଵେଦାସ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ । ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହାଇ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଆସି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ ।” ପୁନି ସେମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ହେ ଜାତଵେଦାସ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଆମ ଦୂତ ହେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଚିତ୍ରଭିଚ୍ଛିନ୍ନ କର ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା, “ତୁମେ ବନ୍ଧି ରଖିଥିବା ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଏହି ଅର୍ପଣ ଯାତୁଧାନମାନେକୁ ନେଇଯାଉ, ଯେପରି ନଦୀ ତାର ଫେନ ନେଇଯାଏ । ଯିଏ ଏହାକୁ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ କରିଛି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସାକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଂଶ ନିଅନ୍ତୁ । ଏଠାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଏଉଁଜଣ ଆସିଛନ୍ତି; ସେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାଗତ ମିଳୁ । ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ଶକ୍ତିରେ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମା ତାଙ୍କୁ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତୁ । “ହେ ସୋମାପାନୀ, ଯାତୁଧାନଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କର, ଏବଂ ସେମାନେକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଅ । ଯିଏ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚରୁ ନିମ୍ନକୁ ପଡ଼ିଯାଉ ।” ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ମୂଳ ଜାଣ, ସେଉଁଠି ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତଗୁଣ ଧ୍ୱଂସ କର । ଏହି ସମ୍ପଦ ଉପରେ ବସୁମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ—ଇନ୍ଦ୍ର, ପୂଷଣ, ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି; ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ । ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦିଗରେ ଆଲୋକ ଦିଅନ୍ତୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ସୁନା ଯେଉଁହେଉ । ଆମର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ଆମ ତଳେ ରହନ୍ତୁ; ଆମେ ଏହିଜଣକୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନରେ ଉଠାଇଦିଅ । ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୋଷଣ କଲ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି, ଏହିଜଣକୁ ବଢ଼ାଇଦିଅ, ସେଉଁଠାରେ ପରିବାରରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଦିଅ । ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବଳି, ତେଜ, ଧନ, ଶୁଭ ଓ ଚିନ୍ତା ଦେଉଛି, ଅଗ୍ନି; ଆମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ତଳେ ରହନ୍ତୁ, ଏହିଜଣକୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇଦିଅ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଏଠାରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବରୁଣ ରାଜାଙ୍କ ନିୟମ ସର୍ବୋପରି । ଏହି ମହାନ୍ତଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏହିଜଣକୁ ନେଇଯାଉଛି । “ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ରାତି, ବରୁଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଉ । ହେ ମହାନ୍ତ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟାୟ ଜାଣ । ମୁଁ ହଜାର ଉପାସନା ଦେଉଛି; ଏହିଜଣ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଉଁ । ଯଦି କଥାରେ ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଅପକାର କରିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମର ରାଜା ବରୁଣଙ୍କ ରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି ।” “ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ଓ ଗଭୀରତାରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି । ହେ ମହାନ୍ତ, ତୁମର ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ କଥା କହ, ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର ।” ପୁଷଣ ଏହି ରସ ଦଳନରେ ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନ୍ତୁ; ଆର୍ୟମାନ କର୍ମକାଣ୍ଡ କରୁନ୍ତୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁନ୍ତୁ । ଧର୍ମଜନ୍ମା ନାରୀମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ସେମାନେ ପଦକ୍ରମ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତୁ । ଆକାଶର ଚାରି ଦିଗ, ପୃଥିବୀର ଚାରି ଦିଗ—ଦେବତାମାନେ ଗର୍ଭକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହାକୁ ରସ ଦଳନ ପାଇଁ ମୁଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ । ମୁଡ଼ିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଏହାକୁ ଢାଙ୍କିଦିଅ; ଆମେ ଏହାକୁ ଗର୍ଭରେ ରଖୁଛୁ । ମୁଡ଼ିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଏହାକୁ ଖୋଲିଦିଅ, ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦିଅ । ଏହା ନ ମାଂସରେ, ନ ଚର୍ବିରେ, ନ ମଜ୍ଜାରେ ଅଛି । ଚିହ୍ନିତ ଅଂଶ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା, କୁକୁର ପାଖକୁ ଯାଉ; ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ଖସିଯାଉ । ମୁଁ ତୁମର ମୁତ୍ର, ଗର୍ଭ, ଗାଈର ଘର ଭାଗ କରିଦେଉଛି । ମୁଁ ମା ଓ ଶିଶୁକୁ ବିଭକ୍ତ କରୁଛି, ପୁଅକୁ ପ୍ଲାସେଣ୍ଟାରୁ ଅଲଗା କରୁଛି; ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ଖସିଯାଉ । ବାୟୁ, ମନ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଉଡ଼ନ୍ତି, ଏହି ଦଶମାସିଆ ଶିଶୁ ଓ ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ଏକାସাথে ଖସିଯାଉ; ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ଖସିଯାଉ । ଗର୍ଭସ୍ଥ ପ୍ରଥମଜନ୍ମା, ବୃଷଭ, ବାୟୁ ଓ ମେଘରେ ଉଡ଼ି, ବର୍ଷାସହିତ ଆସି, ତିନିପଥ ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଠିକ୍ ଓ ତେଢ଼ାକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ । ଆମେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଛୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରେ ଉଜ୍ୱଳ, ତୁମେ ଋତୁ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଥମ ଧରିଥିଲ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡବିଥା, କାଶି, କଠିନ ବେଦନାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦିଅ; ବାୟୁଜ, ମେଘଜ ଓ ଜ୍ୱର, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ଦୂରେ ଯାଉ । ମୋ ବାହ୍ୟ ଅଂଗରେ ଶାନ୍ତି, ତଳ ଅଂଗରେ ଶାନ୍ତି; ଚାରି ଅଂଗରେ ଶାନ୍ତି, ଶରୀରରେ ଶାନ୍ତି । ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ଆପଦ୍ବିଦ୍ୟୁତ୍; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ଗର୍ଜନ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ପାଷାଣ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆଘାତ କର । ପାହାଡ଼ର ସନ୍ତାନ, ତୁମ ତାପରେ ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଆମ ଦେହରେ କୃପା କର, ଆମ ସନ୍ତାନମାନେ ଶୁଭ ହେଉ । ସଦା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ପାହାଡ଼ର ସନ୍ତାନ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ଅସ୍ତ୍ର; ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ; ଆମେ ତୁମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁପ୍ତ ନିବାସ ଜାଣିଛୁ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ନାଭି ରହିଛି । ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହନନ କରିବାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସଭାରେ ଆମ ପ୍ରଶଂସାରେ ତୁମେ ଦୟାଳୁ ହେଉ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।