ଏକ ସମୟର କଥା, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଅସୁର, ପିତୃଗଣ ଓ ଋଷିମାନେ—ସମସ୍ତେ "ବଶା"କୁ ଅମୃତତ୍ୱ ବୋଲି କହିଥିଲେ, କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେହି ବଶାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଗଲା। ଯେଉଁଠାରେ ବଶାର ସତ୍ୟ ଜାଣିଛି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଶାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଯଜ୍ଞ ସଦା ଦାତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦିଏ, କେବେ ବିଫଳ ହୁଏନାହିଁ। ବରୁଣଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତିନିଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜିହ୍ବା ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଯେଉଁଠି ରହିଛି, ସେହି ବଶା, ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ବଶାର ବୀଜ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା—ଜଳ, ଅମୃତତ୍ୱ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପଶୁ। ବଶା ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ୟୁଲୋକ, ପୃଥିବୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତି; ସାଧ୍ୟ ଓ ବସୁମାନେ ବଶାର ଦୁଧ ପିଇଥିଲେ। ସେହି ବଶାର ଦୁଧ ପିଇ, ସାଧ୍ୟ ଓ ବସୁମାନେ ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ଗୃହର ଦୁଧକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। କିଏ ବଶାରୁ ସୋମ ଦୁହନ୍ତି, କିଏ ଘୃତକୁ ପୂଜନ୍ତି; ବଶାକୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଲୋକେ ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖକୁ ବଶା ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; କାରଣ ବଶାରେ ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ତପସ୍ୟା ବିରାଜିତ। ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବଶା ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିପାରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ବଶା ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା: "ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜନ୍ମ ନିଅ; ଆଦିତି ତୁମର ରକ୍ଷକା। ସେ ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଓଡନ୍ନ ପାକ କରନ୍ତି। ସପ୍ତ ଋଷି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ, ସନ୍ତାନ ସହ ତୁମକୁ ଏଠି ମଥନ କରନ୍ତି।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଚତୁର ଭାବେ ଧୂଆଁ କରନ୍ତୁ, କୌଟିଳ୍ୟ ଛାଡି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଅଗ୍ନି ସେହି ଭୀଷଣ ଶକ୍ତି ଯାହା ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ବିଜିତ ହେଲେ।" "ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ମହାଶକ୍ତି ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲ, ବ୍ରହ୍ମଓଡନ୍ନ ପାକ ପାଇଁ; ସପ୍ତ ଋଷି ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଉଁଠି ସମ୍ପଦ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଶୂରବଳ ପ୍ରଦାନ କର।" "ଇଂଧନ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କର, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଆଣ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଦିଅ, ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇ ଦିଅ।" "ତୁମ ପାଇଁ ତିନି ଭାଗର ଯେଉଁ ଅଂଶ ଆଗରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା—ଦେବତା, ପିତୃ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ—ସେଉଁଠି ଅଂଶ ଜାଣ; ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ବଣ୍ଟନ କରେ। ଦେବତାଙ୍କର ଯେଉଁଠି, ସେଉଁଠି ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।" "ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଜୟଶୀଳ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେକୁ ଜମାଇ ଦମନ କର। ଏହି ମାପ, ସୀମା, ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ମାନେ, ହବି ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରନ୍ତୁ।" "ସମସ୍ତେ ଏକାତ୍ମକ ହୋଇ, ପୁଷ୍ଟି ସହିତ, ମହାଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠ, ଯେଉଁଠି ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ।" "ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ, ଦେବୀ, ଦୟାଳୁ ହୋଇ ଚର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଶୁଭ ଭାବରେ। ତାପରେ ଆମେ ଧର୍ମିକ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା।" "ଏହି ଦୁଇ ପାଥରକୁ ଚର୍ମ ପାଇଁ ଯୁତ କର, ଯଜମାନ ପାଇଁ ତାନା ପୋର। ବିରୋଧୀ, ସନ୍ତାନ ଉଠାଇବା ଓ ଉପରକୁ ନେଇଯିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦଳି ଦିଅ।" "ଦୁଇ ପାଥର ଧର, ଶୂରବଳ ହାତ, ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ତିନିଟି ବର ଚୟନ କର, ମୁଁ ଏଠି ସେସବୁ ସମୃଦ୍ଧି ପୂରଣ କରିଦେଉଛି।" "ଏହି ତୁମର ଚିନ୍ତା, ଏହି ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତି; ଆଦିତି, ଶୂରପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ବିପକ୍ଷମାନେକୁ ପବିତ୍ର କର, ସମସ୍ତ ଶୂର ସହ ସମ୍ପଦ ଦିଅ।" "ସ୍ଥିରତା, ଦୃଢ଼ତା ପାଇଁ ବସ, ପୂଜାସ୍ପଦ ସ୍ତୁତି ସହିତ ଅଲଗା ହେଉ। ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବି।" "ନାରୀ, ଯାଅ, ପୁନଃ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ; ଗୋଶାଳା ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ପୂଜ୍ୟମାନେ ଉଦ୍ୟମୀମାନେକୁ ନିଅନ୍ତୁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିବେକୀମାନେ ବିଭକ୍ତକୁ ଛାଡନ୍ତୁ।" "ଏହି ଯୁବତୀମାନେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟୀ, ଉଠ, ନାରୀ, ଶକ୍ତି ଧର। ଭଲ ଘରଣୀ ଭାବେ, ସନ୍ତାନ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ତୁମକୁ ପାତ୍ରକୁ ନେଇଛି; ଧର।" "ତୁମ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପୋଷଣ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା, ଋଷିମାନେ ଓ ଦୃଷ୍ଟାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ସେଉଁଠି ଆଣ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେଉ ମାର୍ଗପ୍ରଦର୍ଶକ, ରକ୍ଷକ, ସନ୍ତାନ, ଗୋ ଓ ଶୂର ସମୃଦ୍ଧ।" "ଅଗ୍ନି, ପ୍ରିୟ, ପୂଜ୍ୟ, ପବିତ୍ର, ଅତିତାପର; ତାପ ସହିତ ଏହାକୁ ତାପିତ କର। ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ, ଋତୁ ସହ ଏହି ଅଂଶକୁ ତାପିତ କରନ୍ତୁ।" "ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧ ନାରୀମାନେ, ପୂଜ୍ୟ, ଏହି ଜଳ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଫରିଂ ଉପରେ ବହିଯାଉ। ପ୍ରଚୁର ସନ୍ତାନ ଓ ଗୋ ଆମକୁ ମିଳୁ, ପାକା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମିକ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉ।" "ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ, ଘୃତ ସହିତ ପବିତ୍ର, ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଧାନ ହେଉଛି ସୋମର ଅଂଶ। ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ହବିକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ପାକିଲାପରେ, ଆମେ ଧର୍ମିକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।" "ବିସ୍ତୃତ ହେଉ, ବିପୁଳା, ସହସ୍ର ପୃଷ୍ଠ, ଧର୍ମିକ ଲୋକରେ। ପୁରୁଷ, ପିତୃ, ସନ୍ତାନମାନେ, ମୁଁ ପନ୍ଦରଟି ପାକ କରିଛି।" "ସହସ୍ର ପୃଷ୍ଠ, ଶତଧାରା, ଅକ୍ଷୟ, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ପାକା, ଦିବ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ। ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଏଠି ରଖ, ହବି ପାଇଁ ଖୁସି ହେଉ, ମୋପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହେଉ।" "ଉଠ, ବେଦୀକୁ ସନ୍ତାନ ସହ ବୃଦ୍ଧି କର, ଅସୁରକୁ ଦୂର କର, ପାରାପାଇଁ ମାର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କର। ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବି।" "ଗୋ ସହିତ ଫେରିଆସ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତାକୁ ଆଣ; ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଫେର। କୌଣସି ବିରୋଧୀ ମାର୍ଗ କିମ୍ବା ମାୟା ତୁମକୁ ଛୁଁନ୍ତୁନାହିଁ; ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିରୋଗ ରହି ରାଜ୍ୟ କର।" "ସତ୍ୟ ସହ କଷ୍ଟକର, ମନ ସହ ଶୁଭଚିନ୍ତକ, ଯଜ୍ଞ ବେଦୀର ଆଧାର ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ପବିତ୍ର, ପୂଜ୍ୟ କାନ୍ଧ ଖଣ୍ଡ ରଖ, ନାରୀ, ଏଠି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଓଡନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" "ଏହି ଚମଚ, ଆଦିତିଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ହାତ, ସପ୍ତ ଋଷି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଓଡନ୍ନର ଅଂଗ ଜାଣ; ଚମଚ ମଧ୍ୟବେଦୀରେ ଏହାକୁ ବିନ୍ୟାସ କର।