ସୂର୍ୟର ଧଳିଆ ଅଭାବରେ, ସେଇ ଗାଈ ତାଙ୍କୁ ସୁନାରେ ଆଛାଦିତ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଘୋଡ଼ା ସମୁଦ୍ର ହେଇଯାଇ, ଗାଈଙ୍କ ଉପରେ ଆସି ବସିଲେ। ଏହା ପରେ, ଶୁଭ ଦେବତାମାନେ—ଗାଈ, ଦାତା ଓ ସ୍ୱଧା—ସମେତିରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଥର୍ବଣ ସୁନାର ଘାସ ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ଗାଈ ରାଜାଙ୍କ ମାତା, ସ୍ୱଧାଙ୍କ ମାତା। ଗାଈଠାରୁ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ମନ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ତିଆଁ ବିନ୍ଦୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶିଖରରେ ଉଭୟ ହେଲା; ସେଠାରୁ ଗାଈ ଓ ହୋତୃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଗାଈ ପାଇଁ ଗୀତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଉଷ୍ଣିହ୍ ଛନ୍ଦରୁ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଆସିଲା; ପୟସାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାଙ୍କ ଛାତିଠାରୁ କିରଣ ବିକିରିତ ହେଲା। ଗାଈଙ୍କ ଉରୁଠାରୁ ଗତି, କଟିଠାରୁ ଶକ୍ତି; ଅନ୍ତ୍ରଠାରୁ ଅତ୍ରି ଓ ଉଦରଠାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ବରୁଣଙ୍କ ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣୁଥିଲେ। ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତେ କମ୍ପିତ ହେଲେ—ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଜନନୀ ଦୁହିଁ। ସେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ବଶ’ ବୋଲି ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ସମ୍ବନ୍ଧୀ। ଏଠି ଏକମାତ୍ର ଜନ୍ମଦାତା ଯୁଦ୍ଧରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେଯିଏ ଏଠାରେ ସ୍ୱାମୀ। ଯଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କର ତାରା ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବଶ ହେଲା। ବଶ ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ବଶ ମଧ୍ୟେ ହବି ପରିଷ୍କୃତ ହେଲା। ଲୋକେ ବଶକୁ ଅମରତ୍ଵ ବୋଲନ୍ତି, ବଶକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି; ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ଋଷି—ସମସ୍ତେ ବଶ ହେଲେ। ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ବଶ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏପରି ଦାତାକୁ ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦିଏ। ବରୁଣଙ୍କ ତିନି ଜିହ୍ୱା ଭିତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବିଶେଷ ଶାସକ ‘ବଶ’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ବଶର ବୀଜ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା: ଜଳ, ଚତୁର୍ଥ ଅମରତ୍ଵ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପଶୁ। ବଶ ସ୍ୱର୍ଗ, ବଶ ପୃଥିବୀ, ବଶ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତି; ସାଧ୍ୟ ଓ ବସୁମାନେ ବଶର ଦୁଧ ପିଇଲେ। ବଶର ଦୁଧ ପିଇ ବସୁ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ଗୃହର ଦୁଧକୁ ପୂଜନ୍ତି। କିଏଁ ତାଙ୍କୁ ସୋମ ଦୋହନ କରନ୍ତି, କିଏଁ ଘୃତକୁ ପୂଜନ୍ତି; ବଶ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକେ ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବଶ ଦିଏ ଯେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; କାରଣ, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତପସ୍ୟା ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ। ଦେବମାନେ ବଶ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖେ, ସମସ୍ତେ ବଶ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହିପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ: “ଅଗ୍ନି, ଜନ୍ମ ନେଉ, ଆଦିତି ତୁମର ରକ୍ଷକା। ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମପିନ୍ଢ ରନ୍ଧନ କରନ୍ତି। ସପ୍ତ ଋଷି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ, ସନ୍ତାନ ସହିତ ଏଠି ତୁମକୁ ମଥନ କରନ୍ତି।” “ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଧୁମାନେ କୌଶଳରେ ଧୂଆଁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ, କୌଶଳ ଓ ସତ୍ୟ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଅଗ୍ନି ଶୂରବୀର, ଦେବତାମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।” “ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଉଛ; ବ୍ରହ୍ମପିନ୍ଢ ରନ୍ଧନ ପାଇଁ, ଜନ୍ମ ଜାଣିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ। ସପ୍ତ ଋଷି ତୁମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ପଦ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ସହିତ ସ୍ଥିର କର।” “ଅଗ୍ନି, ଇଂଧନରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉ, ଜ୍ଞାନୀ ହେଇ, ପୂଜ୍ୟ ଦେବତାମାନେକୁ ଏଠି ଆଣ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଦିଅ, ଜାତବେଦା, ଏହି ଏକାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇ ଦିଅ।” “ତୁମ ପାଇଁ ତିନିଭାଗ ଭାଗ ଆଗରୁ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଛି—ଦେବତା, ପିତୃ, ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଣ୍ଟନ କରୁଛି। ଦେବତାଙ୍କ ଭାଗ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।” “ଅଗ୍ନି, ବଳଶାଳୀ, ବିଜୟୀ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦବାଇ ଦିଅ, ତାଙ୍କୁ ନମ୍ର କର। ଏହି ମାପ, ସୀମା, ଏବଂ ସମାନ ପ୍ରକୃତିର ଲୋକମାନେ, ହବି ଗ୍ରହୀତାମାନେ ଅଶକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।” “ସମାନ ପ୍ରକୃତିର ସହିତ, ପୂଷ୍ଟି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅ; ବଡ଼ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୁଅ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠ, ଯାହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ବୋଲନ୍ତି।” “ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ, ଦେବୀ, ଚର୍ମକୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ତା’ପରେ ଆମେ ଧାର୍ମିକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା।” “ଏହି ଦୁଇଟି ପାଥର ଯୋଗ କର, ଚର୍ମ ପାଇଁ; ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ସୂତ୍ର ଛିଦ୍ର କର। ବିରୋଧି, ସନ୍ତାନ ଉଠାଇବା ଓ ଉପରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ବିନାଶ କର।” “ପାଥର ଧର, ବୀର ହାତ; ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ତିନିଟି ବର ଚୟନ କର, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ଏଠି ପୂରଣ କରିଦେଉଛି।” “ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଚିନ୍ତା, ଏହି ତୁମର ମୂଳ; ଆଦିତି, ବୀରପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ବିରୋଧିମାନେକୁ ଶୁଧ୍ଧ କର, ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ପଦ ଦିଅ।” “ସ୍ଥିର ଓ ଦୃଢ଼ ଲୋକ ପାଇଁ ବସ, ପୂଜ୍ୟ ସ୍ତୁତି ସହିତ ବିଭକ୍ତ ହୁଅ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶତ୍ରୁକୁ ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦିଅ।” “ଯାଅ, ନାରୀ, ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆସ; ଗୋଶାଳା ଗଭର୍ ହେବାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ପୂଜ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ବିଭାଜିତମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।” “ଏହି ଯୁବତୀମାନେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଉଠ, ନାରୀ, ଶକ୍ତି ଧର। ଭଲ ଘରଣୀ ଭାବେ, ସନ୍ତାନ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ତୁମକୁ ପାତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣିଛି; ଏହାକୁ ଧର।” “ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟାମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଯେ ପୋଷଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାକୁ ଆଣ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସନ୍ତାନ, ଗୋ, ଓ ବୀରରେ ସମୃଦ୍ଧ, ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ଓ ରକ୍ଷକ ହେଉ।” “ପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନି, ପୂଜ୍ୟ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ତୀବ୍ର ତାପରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଏହାକୁ ତାପ ଦେଉ। ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ଏହି ଅଂଶକୁ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ତାପ ଦିଅନ୍ତୁ।” “ଶୁଧ୍ଧ, ପରିଷ୍କୃତ, ପୂଜ୍ୟ ନାରୀମାନେ, ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଦୟାଳୁ ହବି ଉପରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ।