ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଋଷିମାନେ ଏକ ଶୁଭ କାମନା କରନ୍ତି—ଆମ ମୁହଁ କେବେ ମନ୍ଦ କଥା କହିବାରେ ଯାଉନାହୁଁ, ଆମ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଉ। ଏହି ପଥ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶତଭୋଜ୍ୟ ଗାୟର ଆହୁତି। ଏଠାରେ ଗାୟର ଚର୍ମକୁ ବେଦୀ, ତାଙ୍କ ଲୋମକୁ କୁଶା ଭାବେ ଧରାଯାଉଛି। ଏହି ବନ୍ଧନ ପଟି ନିଆଯାଉଛି, ଏବଂ ପାଥର ତାଙ୍କ ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି। ଗାୟର ଛୁଆମାନେ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ପାତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଜିହ୍ବା ପବିତ୍ର କରୁ, ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ଗାୟ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଶତଭୋଜ୍ୟ ଗାୟ ରନ୍ଧେ, ସେଠି ପୁରୋହିତମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଚାଲନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ଶତଭୋଜ୍ୟ ଗାୟ ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଶତଭୋଜ୍ୟ ଗାୟ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦେବ ଓ ମର୍ତ୍ୟ ଦୁହିଁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠି, ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରାଯାଉଛି—ତୁମର ଛେଦକ, ରନ୍ଧନକାରୀ ଓ ଜନମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ଆମକୁ ଭୟ କରିନାହ, ହେ ଶତଭୋଜ୍ୟ। ବସୁମାନେ ଦକ୍ଷିଣକୁ, ମାରୁତମାନେ ଉତ୍ତରକୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପଛରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ତୁମେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ସହ ଦୌଡ଼ିଯାଉ। ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ତୁମେ ସାତିରାତ୍ର ସହ ଦୌଡ଼ିଯାଉ। ଯିଏ ଶତଭୋଜ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଘୃତ ଛିଁଟି ଦେଇ, ଦୟାମୟୀ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ଗାୟ, ରନ୍ଧନକାରୀକୁ କ୍ଷତି ଦିଅନାହିଁ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ। ସ୍ୱର୍ଗ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ସଦା ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦିଅ। ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ, କାନ, ଓ ଜହ୍ନା—ଏସବୁ ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦେଉ। ତୁମର ଠୋଠ, ନାକ, ଶିଙ୍ଗ, ଓ ଆଖି—ଏମାନେ ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦେଉ। ତୁମର ପ୍ଲୀହା, ହୃଦୟ, ଫୁସଫୁସ ଓ କଣ୍ଠ—ଏମାନେ ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦେଉ। ଏବେ ଗାୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଉଛି—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା, ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା, ତାଙ୍କ ଛୁଆ, ଚରଣ ଓ ଆକୃତିକୁ ନମନ। ଯିଏ ସତ୍ତା ରଖିଛି ସେଇ ଗାୟକୁ ଧରିପାରିବ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ସାତଟି ପ୍ରବେଶ ଓ ସାତଟି ନିଷ୍କ୍ରମଣ ଜାଣେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ଜାଣେ। ମୁଁ ଏହି ସାତ ପ୍ରବେଶ, ସାତ ନିଷ୍କ୍ରମଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ଜାଣେ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସୋମକୁ ଦେଖିଛି। ଏଠି, ଯିଏ ଦେବ ଓ ପୃଥିବୀ, ଏହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେଉଁଥିରେ ଏହି ହଜାର ଧାରା ଥିବା ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଆନାଯାଉଛି। ଏହି ଗାୟର ପିଠରେ ଶତ ଦେଉଡ଼ି, ଶତ ଦୁଧ ଦେବାଳି, ଶତ ରକ୍ଷକ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାଗଣ ଏହି ଗାୟକୁ ଏକା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଗାୟ ଯଜ୍ଞର ପଥ, ଦୁଧ ଆଖି, ସ୍ୱଧା ଶ୍ୱାସ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ବସୁଛନ୍ତି; ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଗାୟ ବ୍ରହ୍ମ ସହ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଏହି ଗାୟର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସୋମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି, ପର୍ଜନ୍ୟ ଭଲ ଦୁଧ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଛାତି ହେଉଛି ବିଜୁଳି। ଗାୟ ପ୍ରଥମେ ଜଳ, ପରେ ଉପଜାଉଥିବା ଭୂମି, ତୃତୀୟରେ ଜନମାନେ—ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦୁଧ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି। ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ତୁମେ ଋତୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଲ, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ହଜାର ପାତ୍ର ସୋମ ପିଇଲେ। ଏବେ ବୃଷଭ ଆନୁଚି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ଡାକିଲେ, ତେବେ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମର ଦୁଧ ନେଲେ। ଧନର ଦେବତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମର ଦୁଧ ନେଲେ, ଏହି ଦୁଧ ଆଜି ତିନିଟି ପାତ୍ରରେ ଆକାଶରେ ରକ୍ଷିତ ଅଛି। ତିନି ପାତ୍ରରେ ଦେବୀ ଗାୟ ସୋମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଅଥର୍ବଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଶରେ ବସିଥିଲେ। ସେଉଁଠି, ଗାୟ ସୋମ, ସମସ୍ତ ପଥ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଗାୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କଳିମାନେ ସହ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ। ସେଉଁଠି, ବାୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ସହ ଗାୟ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଗାୟ ସାଗରରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଋଚ୍ ଓ ସାମନ୍ ଗୀତ ବହନ କଲେ। ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହ ଗାୟ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଗାୟ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଶୁଭ ଆଲୋକ ବହନ କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରି, ନିୟମରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ, ଘୋଡ଼ା ସାଗର ହୋଇ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଲା। ତାପରେ ଧନ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ—ଗାୟ, ଦାତା ଓ ସ୍ୱଧା; ଯେଉଁଠି ଅଥର୍ବଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଶରେ ବସିଥିଲେ। ଗାୟ ରାଜାଙ୍କ ମାଆ, ସ୍ୱଧାର ମାଆ; ଗାୟରୁ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହାଠାରୁ ମନ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଉପରକୁ ଯାଉଥିବା ଫୁଆରା ବ୍ରହ୍ମର ଶିଖରରେ ବସିଲା; ସେଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲ, ଗାୟ, ସେଠାରୁ ହୋତୃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତୁମ ପାଇଁ ଗୀତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଉଷ୍ଣିହ୍ ଛନ୍ଦରୁ ଶକ୍ତି ତୁମ ଅଧୀନରେ ଆସିଲା; ପୟସ ଛାତିରୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ତୁମ ଛାତିରୁ କିରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତୁମର ଜଙ୍ଘାରୁ ଗତି, କଟିରୁ ଶକ୍ତି, ଆନ୍ତ୍ରରୁ ଅତ୍ରି ଏବଂ ପେଟରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଯେବେ ତୁମେ ବରୁଣଙ୍କ ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣିଥିଲେ। ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତେ କମ୍ପିଥିଲେ, ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଏକା ଗାୟରୁ; ସେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାକୁ ବଶା ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ। ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେଇ ଏଠାର ନାୟକ; ଯଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କର ତାରା ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବଶା ହେଲା। ବଶା ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ବଶା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କଲେ; ବଶାଭିତରେ ଆହୁତି ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ପବିତ୍ର ହେଲା।