ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଗାଥା ରହିଛି। କେଉଁ ଦେବତା ବା କେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପବନ ବହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ, ପଞ୍ଚ ଦିଗକୁ ସମେତ ଦେବା, ଏବଂ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅନୁଭବ କରିବା ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଜଳର ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଭୂମିରେ ବସିଛି, କିଏ ଉତ୍ତପ୍ରଭାୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଛି, କିଏ ଆକାଶକୁ ଦେଇଛି, ଯିଏ ଏହି ସବୁକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଏକ ସୂତ୍ର ବିସ୍ତାର କରିଛି, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଗୁଞ୍ଜିଯାଇଛି, ଏହି ସୂତ୍ରର ସୂତ୍ରକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଥାଏ। ମୁଁ ଏହି ବିସ୍ତାରିତ ସୂତ୍ରକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ବୁନାଯାଇଛି; ମୁଁ ସୂତ୍ରର ସୂତ୍ରକୁ ଜାଣିଛି, ଏବଂ ଏହିପରି ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଛି। ଉପରେ ଆକାଶ ଓ ତଳେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଳନୀୟ ବସ୍ତୁକୁ ଦହିଦେଉଛି; ସେ ଏକ ଜନାନୀ ସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଥିଲେ, ତାହା ପରେ ମାତରିଶ୍ୱାନ କେଉଁଠି ଥିଲେ? ମାତରିଶ୍ୱାନ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହାଶକ୍ତି ଧୂଳିର ମାପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ହରିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଅମୃତ ଗାୟତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଉପରେ ପଦଯାତ୍ରା କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସାମନ୍ରେ ସାମନ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସେ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ—କେଉଁଠି? ସେଠି ଏକ ନିବାସ, ଧନର ମିଳନସ୍ଥଳ, ସବିତୃ ଦେବତା ପରି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା; ଧନର ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେନି। ନବ ଦ୍ୱାର ଅଟିର ପଦ୍ମ, ତିନି ଗୁଣରେ ଆବୃତ, ତାହା ଭିତରେ ଯଦି କଣ୍ଠୀଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଅଛି, ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଆତ୍ମା ଚିକିସା, ନିଶ୍ଚଳ, ଅମୃତ, ସ୍ୱୟଂ-ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏସେଂସରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କୌଣସି କମି ନାହିଁ—ଏହି ଜଣେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ: ଏହି ଆତ୍ମା ଦୃଢ଼, ଅବୟ, ସଦା ଯୁବା। ଏବେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ପଥରେ ଚାଲିବାର ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ: "ଆମ ପାଟି ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହିବା ନାହିଁ; ବଜ୍ର ଆମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର; ଏହି ପଥ, ଅନୁଷ୍ଠାନର ପଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀ ପାଇଁ।" ଏହି ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀର ଚର୍ମ ଅଲ୍ତାର ହେଉ, ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଦର୍ବ ହେଉ, ଏହି ବାନ୍ଧିବା ଦୂରକୁ ମୁଁ ନେଉଛି; ଏହି ପାଥର ତାଙ୍କ ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁ। ତାଙ୍କ ଶିଶୁମାନେ ମଣ୍ଡନକାରୀ ହେଉ, ଜିହ୍ୱା ପବିତ୍ର କର, ଅଘାତ୍ୟ ଦେବୀ। ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ହେଇ, ଦିବିକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀ। ଯିଏ ଇଚ୍ଛାରେ ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀକୁ ରନ୍ଧେ, ସେ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଯଥାଯଥି ଚାଲିବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀକୁ ଦେଇ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଶାନ୍ତ ଦିବିକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ଯିଏ ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀକୁ ଦେଇ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ଏହି ଦେବୀର ଶୁନ୍ଦି, ରନ୍ଧନକାରୀ, ଏବଂ ଜନମାନେ—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବେ; ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀ, ଆମକୁ ଭୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ବସୁମାନେ ତୁମକୁ ଦକ୍ଷିଣରେ, ମାରୁତମାନେ ଉତ୍ତରରେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପଛରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ସହ ଦୌଡ଼ି ଚାଲ। ଦେବତା, ପିତୃ, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା—ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବେ; ସାତିରାତ୍ର ସହ ଦୌଡ଼ି ଚାଲ। ଯିଏ ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀକୁ ଦେଇଛି, ସେ ବାୟୁ, ଦିବି, ଭୂମି, ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ, ଦିଗ—ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ଘୃତ ଛିଟାଇ, ଦୟାମୟୀ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବେ; ଅଘାତ୍ୟ ଦେବୀ, ରନ୍ଧନକାରୀକୁ କ୍ଷତି ଦିଅନାହିଁ; ଦିବିକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀ। ଯେଉଁ ଦେବତା ଆକାଶ, ଉତ୍ତପ୍ରଭାୟ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ସଦା ତୁମକୁ ଦୁଧ, ଘୃତ, ଏବଂ ମଧୁ ଦେବାକୁ ପାଇବେ। ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁ, ଦୁଇ କାନ, ଜବା—ସମସ୍ତ ଗ୍ରାହକ ପାଇଁ ଦୁଧ, ଘୃତ, ମଧୁ ଦେଉ। ତୁମର ଦୁଇ ଓଠ, ନାକ, ଶିଙ୍ଗ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ—ସମସ୍ତ ଗ୍ରାହକ ପାଇଁ ଦୁଧ, ଘୃତ, ମଧୁ ଦେଉ। ତୁମର ତଳ, ହୃଦୟ, ଫୁସଫୁସ, ଗଳା—ସମସ୍ତ ଗ୍ରାହକ ପାଇଁ ଦୁଧ, ଘୃତ, ମଧୁ ଦେଉ। ଏବେ ଶତଭକ୍ଷ ଦେବୀକୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରାଯାଏ: "ତୁମେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବାକୁ ନମସ୍କାର; ତୁମେ ଜନ୍ମିତ ହେଉଥିବାକୁ ନମସ୍କାର; ତୁମର ଛୋଟ ଛୋଟ ଛୋଟା, ଚାଳ, ଆକୃତିକୁ ନମସ୍କାର, ଅଘାତ୍ୟ ଦେବୀ।" ଯିଏ ସାତଟି ନାଳ, ସାତଟି ନିଷ୍କାସନ, ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡକୁ ଜାଣେ, ସେ ଗାଉକୁ ଧରିପାରିବ। ମୁଁ ସାତଟି ନାଳ, ସାତଟି ନିଷ୍କାସନ ଜାଣିଛି; ମୁଁ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡକୁ ଜାଣିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସୋମକୁ ଦେଖୁଛି। ଯିଏ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଏହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି—ସେ ହଜାର ଧାରା ଗାଉ ଦ୍ୱାରା ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣର ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁଛି। ଏହି ଦେବୀର ପିଠରେ ଶତଟି ପାତ୍ର, ଶତଟି ଦୁହାର, ଶତଟି ରକ୍ଷକ ଅଛି; ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେବତାମାନେ ଏହି ଗାଉକୁ ଏକା ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ସେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ପଥ, ଦୁଧ ଚକ୍ଷୁ, ସ୍ୱଧା ଶ୍ୱାସ, ମହାନତାରେ ବସିଛି; ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଗାଉ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଅଗ୍ନି ତୁମେ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସୋମ ତୁମେ ଭିତରେ ଅଛି, ଗାଉ; ପର୍ଜନ୍ୟ ତୁମକୁ ଭଲ ଅଉଠ ଦେଇଛି, ତୁମର ଷ୍ଟନ୍ ହେଉଛି ଆପ୍ରା ତରଙ୍ଗ, ଗାଉ। ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଜଳକୁ ଦୁହିଲା, ପରେ ଫଳଦାୟି ପୃଥିବୀକୁ, ଗାଉ; ତୃତୀୟ, ଲୋକମାନେ—ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଦୁଧ ତୁମେ ଭିତରେ ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ତୁମେ ଋତୁମାନେ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ହଜାର ପାତ୍ର ସୋମ ପାନ କରାଇଲେ, ଗାଉ। ଯେତେବେଳେ ବଳ, ଅନୂଚି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରମା ତୁମକୁ ଡାକିଲେ, ବୃତ୍ର ହନ୍ତା କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ତୁମର ଦୁଧ ନେଲେ, ଗାଉ।