ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶୁଭ ମୂହୁର୍ତ୍ତରେ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷକୁ ତୁମେ, ବିଶ ଉପହାର ଦେଇଥିବା ରତ୍ନ, ଶୁଭତା ଦାନ କରିଛ, ସେ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଏହି ଶତ ଦାନର ରତ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଇଂଧନରେ ଆଗ୍ନି, ତୁମେ ଅନ୍ନ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ପାଉ, ପୂଜାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଜାତବେଦସ୍ ଆଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମର ଭାଗ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗୋଧନ ସ୍ଥାପନ କରିବାର ଆଶା ଆମେ ରଖୁ। ଏହି ଜଗତର ମହାତ୍ମାର ଶରୀରର କେଉଁ ଅଂଶରେ ତପସ୍ୟା ଅବସ୍ଥିତ? କେଉଁ ଅଂଶରେ ସତ୍ୟ ନିବାସ କରେ? କେଉଁଠି ନୀୟମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟତା ଭିତି ରହିଛି? କେଉଁଠିରୁ ଆଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ? କେଉଁଠିରୁ ମାତରିଶ୍ୱାନ୍ ପବନ ବହୁଛି? କେଉଁଠିରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଆଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶରୁ ମାପାଯାଉଛି? କେଉଁଠି ଭୂମି ସ୍ଥିତ? କେଉଁଠି ମଧ୍ୟମ ଆକାଶ ଦିଆଯାଉଛି? କେଉଁଠି ଆକାଶ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଦିବି ସ୍ଥାପିତ? କେଉଁଠି ଆଗ୍ନି ଉପରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ? କେଉଁଠି ମାତରିଶ୍ୱାନ୍ ପବନ ଚେଷ୍ଟା କରି ବହୁଛି? କେଉଁଠି ଚେଷ୍ଟା କରି ନଦୀଗୁଡିକ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି? ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? କେଉଁଠି ଅଧିମାସ, ମାସ, ବର୍ଷ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି? କେଉଁଠି ଋତୁ ଓ ତାଙ୍କର ଅଂଶଗୁଡିକ ଯାଆନ୍ତି? ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? କେଉଁଠି ଦୁଇ ଯୁବ ଭିନ୍ନ ରୂପ — ଦିନ ଓ ରାତି — ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି? କେଉଁଠି ଜଳ ଏକତ୍ରିତ? ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁଠି ପ୍ରଜାପତି ବିଶ୍ୱଗୁଡିକୁ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି, ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଉଚ୍ଚ, ନିମ୍ନ ଓ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରଜାପତି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସ୍କମ୍ଭର କେତେ ଅଂଶ ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କେତେ ଆଉ ବାହାରେ ରହିଛି? ସ୍କମ୍ଭର କେତେ ଅଂଶ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି? ଏକ ଅଂଶକୁ ହଜାର କରିଦେଲେ, ସ୍କମ୍ଭର କେତେ ଅଂଶ ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି? କେଉଁଠି ଲୋକେ ବିଶ୍ୱ, ତତ୍ତ୍ୱ, ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣନ୍ତି? କେଉଁଠି ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଏକତ୍ରିତ? ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? କେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି ନୀୟମକୁ ଧରି ରଖିଛି? କେଉଁଠି ସତ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମ ଏକତ୍ରିତ? ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁଠି ଭୂମି, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ, ଦିବି ସ୍ଥିତ; ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଏକତ୍ରିତ; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ସ୍କମ୍ଭର ଅଂଶରେ ୩୩ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? କେଉଁଠି ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଋଷି, ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍, ବଡ଼ ଭୂମି ଏକତ୍ରିତ; କେଉଁଠି ଏକ ଋଷି ସ୍ଥିତ; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁ ପୁରୁଷରେ ଅମୃତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଏକସାଥି ଅବସ୍ଥିତ, ତାଙ୍କର ନାଳ ଏକ ସମୁଦ୍ର ପରି; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁଠି ଚାରି ଦିଗ ବଡ଼ ନାଳ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ଆଗ୍ରସର; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷରେ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ପରମେଶ୍ୱର ଓ ପ୍ରଜାପତି ଜାଣନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍କମ୍ଭକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣନ୍ତି। ସ୍କମ୍ଭର ମୁଣ୍ଡ ହେଲା ବୈଶ୍ୱାନର, ଚକ୍ଷୁ ହେଲା ଅଙ୍ଗିରସ, ଅଂଶ ହେଲା ଯାତବ; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ତାଙ୍କର ମୁଁହ ବ୍ରହ୍ମ, ଜିହ୍ୱା ମଧୁମୟ, ମନ ବିରାଜ୍; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁଠିରୁ ଋକ୍ ଉଚ୍ଚାରିତ, ଯଜୁସ୍ ଉଚ୍ଚାରିତ, କେଶ ସାମ ଗୀତ, ମୁଁହ ଅଥର୍ଵନ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଲୋକେ ଉଚ୍ଚ ଶାଖାକୁ ଅସାର ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ସାର ଭାବରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। କେଉଁଠି ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ ଏକତ୍ରିତ, ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକତ୍ରିତ; ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା? ଯେଉଁ ଧନକୁ ୩୩ ଦେବତା ସାଧାରଣ ରଖନ୍ତି, କେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଧନକୁ ଜାଣନ୍ତି? କେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିବା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁ ବୃହନ୍ତ୍ ଦେବତା ଅସତ୍ରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଲୋକ କହନ୍ତି ସ୍କମ୍ଭର ଏକ ଅଂଶ ଅସତ୍। ସ୍କମ୍ଭ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରି ପୁରାତନକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ, ଲୋକ ଏହି ଅଂଶକୁ ପୁରାତନ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ସ୍କମ୍ଭର ଅଂଶରେ ୩୩ ଦେବତା ଶରୀରକୁ ବିଭଜନ କରିଛନ୍ତି; କେତେ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ୩୩ ଦେବତାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଲୋକ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଅଣୁକୁ ଉଚ୍ଚ ଅତିଶୟ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ସ୍କମ୍ଭ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସ୍ବର୍ଣ୍ଣକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରବାହ କରିଛି। ସ୍କମ୍ଭରେ ଜଗତ, ତପସ୍ୟା, ନୀୟମ ସ୍ଥିତ; ସ୍କମ୍ଭ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣିଛି — ତୁମରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ନିବାସ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଜଗତ, ତପସ୍ୟା, ନୀୟମ ସ୍ଥିତ; ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣିଛି — ସ୍କମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଦୃଢ଼। ସେ ପୂର୍ବରୁ ନାମକୁ ନାମରେ ଡାକିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଷାରୁ; ଅଜଜନ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଶବ୍ଦର ସ୍ଵାମୀତ୍ଵ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହାଠାରେ କିଛି ଉଚ୍ଚ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଭୂମି, ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ, ଗର୍ଭ ତାଙ୍କର, ଆକାଶକୁ ମୁଣ୍ଡ କରିଛନ୍ତି — ସେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ନମସ୍କାର। ସେଉଁଠି ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିତ୍ୟ ନୂତନ, ଅଗ୍ନି ମୁଁହ — ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ନମସ୍କାର। ସେଉଁଠି ପ୍ରାଣ ପବନ, ଶ୍ୱାସ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦିଗ ବୁଦ୍ଧି — ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ନମସ୍କାର। ସ୍କମ୍ଭ ଦିବି ଓ ଭୂମିକୁ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି; ସ୍କମ୍ଭ ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି; ସ୍କମ୍ଭ ଛଅ ଦିଗକୁ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି; ସ୍କମ୍ଭ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଯେଉଁ ଶ୍ରମ ଓ ତପସ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମାନ, ସୋମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି — ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ନମସ୍କାର। କିପରି ପବନ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ? କିପରି ମନ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହିଁ? କିପରି ଜଳ ସତ୍ୟ ଖୋଜି କେବେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏନାହିଁ? ବିଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ, ତପସ୍ୟାରେ ନିବାସ କରି, ଜଳର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଏକ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ପରି ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।