ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦେହର ମୁଣ୍ଡର ଅସ୍ଥି ଏବଂ ହୃଦୟର ଅଶାନ୍ତି ସହିତ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣରେ ଯେପରି ରୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ମୁଣ୍ଡର ରୋଗ ଓ ଅଙ୍ଗର ପୀଡା ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏଠି ଏକ ଧୂସର ଏବଂ ବାମ ଦିଗର ବିଷୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଏହି ବାମ ଦିଗର ବିଧାତା, ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟମ ଭାଇ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ତୃତୀୟ ଭାଇ ଘୃତରେ ଅନ୍ନ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏଠି ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସପ୍ତ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଏକ ବଂଶପତି ଅଛନ୍ତି। ସପ୍ତ ଜଣେ ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥକୁ ଯୋଗାଇଛନ୍ତି। ଏହି ରଥକୁ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଟାଣେ, ଯାହାର ନାମ ‘ସପ୍ତ’। ଏହି ଚକ୍ରର ତିନୋଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଏହା କେବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ, ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ରଥ ଉପରେ ସପ୍ତ ଜଣେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ଏହାର ସପ୍ତ ଚକ୍ର ଏବଂ ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଅଛି। ସପ୍ତ ଭଗିନୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସପ୍ତ ଗାୟର ନାମ ରଖାଯାଇଛି। କିଏ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମକୁ ଦେଖିଥିଲେ? ସେହି ଅସ୍ଥିହୀନ ଜନ୍ମଦାତା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥି ଧାରଣ କରେ? ପୃଥିବୀର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆତ୍ମା କେଉଁଠି ଅଛି? କିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ? ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ କହୁନ୍ତୁ—ସେହି ବାମ ଦିଗ କେଉଁଠି ରଖାଯାଇଛି? ଗାୟମାନେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡୁରୁ ଦୁଧ ଦୋହନ କରିଛନ୍ତି; ଏକ ଆବରଣ ପିନ୍ଧି ଜଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମୋ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ। ବଛଡ଼ା, ଦାଗଦାରି ଗାୟର ଉପରେ, ଋଷିମାନେ ସପ୍ତ ସୂତା ବିଛାଇ ତାହାକୁ ବୁନିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ, ଏଠି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ। ଯିଏ ଅଜନ୍ମା ଆକୃତିରେ ଛଅ ଦିଗକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି କ’ଣ ଏକ ଅଛି? ମାତା ପିତା ସହ ଅମୃତ ଭାଗ ବାଣ୍ଟିଲେ; ପ୍ରଥମେ ସେ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ, ଦାରୁଣ ଓ ଗର୍ଭର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାଣୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ମାତା, ଯୋଜିତ, ଡାହାଣପଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଗର୍ଭରେ ଗର୍ଭଛି। ବଛଡ଼ା ମାପିଲା, ଗାୟମାନେ ଦେଖିଲା, ତିନି ସଂଯୋଗରେ ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି। ତିନି ମାତା ଓ ତିନି ପିତା ସହିତ ଏକ ଉଭୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚକ୍ରର ଧାର କ୍ଷୀଣ କରେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆକାଶର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ କଥା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଓ ନାମ ଜାଣନ୍ତି। ପଞ୍ଚ ଆର୍ଯ୍ୟା ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଛି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ଧୁରା ଭାରରେ ତାପିତ; ଆରମ୍ଭରୁ ଏହା କେବେ କଟାଯାଇନାହିଁ, ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପିତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚପଦୀ, ଦ୍ୱାଦଶାକୃତି, ଦୂର ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାପରେ ଉପରେ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି: ସପ୍ତଚକ୍ର, ଷଟ୍ପଦୀ, ସେହିପରି ସ୍ଥିତ। ଦ୍ୱାଦଶାର ଚକ୍ର ଅମୃତାକାଶରେ ଘୂରୁଛି, କେବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ। ଏଠି, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର, ସପ୍ତଶତି ବିଶିଷ୍ଟ, ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଶତାର ଚକ୍ର, ଅଜର, ଘୂରୁଛି; ଦଶ ଯୋଜିତ ଏହାକୁ ଉଭୟପଦ୍ଧତିରେ ଟାଣେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ଷୁ, ଧୂଳିରେ ଢାକା, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବସିଛି। ସେମାନେ ସେହି ନାରୀମାନେ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କହନ୍ତି ସେ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କର। ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନୀ, ଅନ୍ଧ ସେ ଅଜ୍ଞାନ। କବିର ପୁତ୍ର ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ ଦେଖେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର। ଏକେ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସପ୍ତମକୁ ଏକକ ଜନ୍ମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଛଅଟି ଦେବତାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି। ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଆକୃତିରେ ସ୍ଥିତ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆକୃତି ପରିବର୍ତ୍ତିତ। ଏକ ପଦେ ଆଗକୁ, ଏକ ପଦେ ପଛକୁ, ଗାୟ ତାଙ୍କ ଛୁଆକୁ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। କଦ୍ରୁଜନ୍ମା ଏଉଁଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ଯାଏ; ସେ କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ଦେଉଛି, ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ। ଏକ ପଦେ ଆଗକୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ଜାଣେ; ଏକ ପଦେ ପଛକୁ, ସେ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରେ। କିଏ ଏଠି ବିଚାର କରି କହିପାରିବେ, ଦିବ୍ୟ ମନ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲା? ଯେଉଁମାନେ ନିକଟ, ସେମାନେ ଦୂର ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଦୂର ଥିବାକୁ ନିକଟ କୁହନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମ ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଧୁରାକୁ ଯୋଜିତ, ସେମାନେ ଧୂଳି ବହନ କରନ୍ତି। ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକାଠି ମିତ୍ର, ଏକ ଗଛରେ ବସିଛନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ମିଠା ଫଳ ଖାଏ, ଅନ୍ୟଟି ଦେଖେ କିନ୍ତୁ ଖାଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଗଛରେ ମଧୁ ଦେଉଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ବସନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମିଠା ଫଳ ଶିଖରରେ ଅଛି, ସେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ସେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ଗାନ କରନ୍ତି, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପକ୍ୱ ଫଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଯାହା କିଛି ଗାୟତ୍ରୀ, ଗାୟତ୍ର, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭା, ଜଗତୀ କିମ୍ବା ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ଥାପିତ, ଏହାକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ସୂକ୍ତକୁ ମାପେ; ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସାମନ୍; ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଦ୍ୱାରା ବାଣୀ। ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବାଣୀ; ଦ୍ୱିପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ, ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ସ୍ୱର ମାପାଯାଏ। ଜଗତୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀକୁ ଧାରଣ କଲେ, ରଥର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ। ତିନି ପ୍ରକାରର ଗାୟତ୍ରା ଅଗ୍ନି ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ମହତ୍ୱରୁ ତାହାର ମହିମା ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ମୁଁ ଏହି ଗାୟକୁ ଡାକୁଛି, ଦୁଧରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଭଲ ହାତରେ, ଦୋହନକାରୀ ତାକୁ ଦୋହନ କରେ। ସବିତା ଆମକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହବି ଆଣିଦେଲେ; ତାପିତ ପାତ୍ର ଏହାକୁ ଘୋଷଣା କଲା। ମୂ-ମୂ କରୁଥିବା, ଧନର ମାଲିକା, ତାଙ୍କ ଛୁଆକୁ ଚାହିଁ, ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଅକ୍ଷତ ଗାୟକୁ ଆଶ୍ୱିନୀକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଦେଉ। ସେ ବଡ଼ ଶ୍ରୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ। ଗାୟ, ତାଙ୍କ ଛୁଆକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ମୂ-ମୂ କରି, ମାତାଭାବରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସିଛନ୍ତି।