ଏକ ପବିତ୍ର ଗୃହରେ, ଯେଉଁଠି ଅତିଥି ଆଗମନ କରନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ବିଧିବତ ଯଜ୍ଞ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ନେଇଥାଏ । ଏଠି, ଅତିଥିର କେଶଗୁଡିକ ସାମନ ଅଟୁର ଦ୍ୱନି, ହୃଦୟ ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର ର ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କର ଉପର ଆବରଣ ହେଉଛି ଅରଣି କାଠିର ଆବରଣ । ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଅତିଥି କଥା କହିବା, ଉପସ୍ଥାନ କରିବା, ଜଳ ଚାହିବା କିମ୍ବା ଜଳକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯିବା—ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ହେଉଛି । ଯେଉଁ ଜଳ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ, ସେହି ଜଳ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ । ଯେଉଁ ଅର୍ପଣ ଆଣାଯାଏ, ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଷୋମିୟ ପଶୁ ବଳି ଦିଆଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ । ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥ ଅତିଥି ପାଇଁ ନିବାସ ସଜାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଉପନିବେଶ ଓ ଅଂଶ ଧାରଣ କରାଯାଏ । ଯେଉଁ ଦର୍ବା ଚାଉଁ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ତଳ ତିଆରି ହୁଏ । ଉପର ଆବରଣ ଯେଉଁଠି ଆଣି ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ । କୁଶନ ଯେଉଁଠି ରଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅବରଣ କାଠି ରଖାଯାଏ । ଅନୁଲେପନ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଆଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଘି ଦିଆଯାଏ । ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ଚାଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଆଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୁରୋଡାଶ ଅର୍ପଣ ହୁଏ । ଭୋଜନ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଡାକି ଆଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଡାକି ଆଣାଯାଏ । ଚାଉଳ ଓ ଜଉ ମାପି ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଭାଗ ତିଆରି ହୁଏ । ଉକଳା ଓ ଦଣ୍ଡ, ସେଗୁଡିକ ଦବାଇବା ପାଥର । ଚାଲା ଚାଉଁ ଝାଉ ମୁଖ୍ୟ ପବିତ୍ରକ, ଚାଉଳ ଚିପି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ଚାନା ଜଳ । ଚମଚ, ଖୁଣ୍ଡି, ଦେଖିବା ପାଇଁ ପାତ୍ର, ଛାଣି, ଉଠାଣି, ମଟକ, ପବନ ସଂପୃକ୍ତ ପାତ୍ର—ସେମାନେ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ରୂପ । ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥ ଭୋଜନକୁ ଦେଖି, ବଢ଼ିବା ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ଅତିଥିକୁ ସ୍ମାନ୍ୟ ଅତିଥି ରୂପେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି । 'ଅଧିକ ଆଣନ୍ତୁ' ଦେଇ କହିଲେ, ପ୍ରାଣବଳ ବଢ଼ିଯାଏ । ଅର୍ପଣ ଆଣି ତାହାକୁ ରଞ୍ଜିତ କରନ୍ତି । ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଅତିଥି ନିଜ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ହାତରେ ଚମଚ, ପ୍ରାଣବଳ ସହ, ବଳିସ୍ଥମ୍ଭ ଉପରେ ବଳି ଉପକରଣ ସହ, 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୋହିତମାନେ, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ, ଅତିଥିଙ୍କୁ ସ୍ବର୍ଗ ଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ ଭୂକ୍ଷା ରେ ଦ୍ୱେଷ ରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱେଷିତ ଲୋକର ଭୋଜନ, ଅପରୀକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକର ଭୋଜନ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ଲୋକର ଭୋଜନ ଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ଦୋଷ ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ । ଯେଉଁ ଲୋକର ଭୋଜନ ଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଲାଗିଥାଏ ନାହିଁ । ସଂସ୍ଥାପିତ ପାଥର, ତରଳ ପବିତ୍ରକ, ବିସ୍ତାରିତ ଯଜ୍ଞ ସହିତ, ସେ ତିଆରି କରୁଥିବା ଅର୍ପଣକୁ ଯଜ୍ଞ ତିଆରି କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଆଣି ଦେଇଥାଏ । ଅର୍ପଣକୁ ଆଣୁଥିବା ଲୋକର ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଜାପତି ଠାରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ । ଅର୍ପଣକୁ ଆଣୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଚାଲିବା ଚାଲିରେ ଚାଲିଥାଏ । ଅତିଥି ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି, ସେ ଆହବନୀୟ; ଘର ଭିତରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି, ସେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ; ଯେଉଁଠି ଖାଇଯାଏ, ସେ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି । ଯେଉଁ ଲୋକ ଅତିଥିର ପୂର୍ବରୁ ଖାଉଥିବା, ସେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦୁଇ ର ଫଳ ନେଇଥାଏ । ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ଦୁଧ ଓ ସାର ନେଇଥାଏ । ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ପୋଷଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନେଇଥାଏ । ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ସନ୍ତାନ ଓ ଗୋଧନ ନେଇଥାଏ । ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଖାଇଥିବା ଲୋକ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଶସ୍ତି ନେଇଥାଏ । ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ଶ୍ରୀ ଓ ବୁଦ୍ଧି ନେଇଥାଏ । ଏହି ଅତିଥି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଅତିଥି ଅଟୁର ଅତିଥି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯଜ୍ଞ ର ସାର ଓ ଏହାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ପାଇଁ, ଅତିଥି ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ଖାଇବା ନିୟମ । ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବିଶେଷ ରସିକ, ଦହି, ଦୁଧ କିମ୍ବା ମାଂସ, ସେଉଁଠି ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ ଦୁଧ ଦେଇ ହୋମ କରିଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଯେତେ, ସେ ତାହା ପାଇଯାଏ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ ଘି ଦେଇ ହୋମ କରିଲେ, ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଯେତେ, ସେ ତାହା ପାଇଯାଏ । ଏହିପରି ଗୃହ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅତିଥି ସେବା ଦ୍ୱାରା ପରମ ଫଳ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ।