ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଗୋଟିଏ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞର ବିବରଣା ମିଳେ। ଏଠାରେ ଏକ ଛାଗ ତିନି ଦିଗ ଆକାଶ, ତିନି ଶ୍ରେଣୀ ଶୂନ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ନିଜ ଆହୁତି ରଖିଥାଏ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆହୁତି ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଛାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ ପରି ସମସ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ଓ ଛାଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ତୃତୀୟ ଦୀପ୍ତି ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ଛାଗ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂରେ ଦୂରେ ହଟାଏ, ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଏ। ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି, ଏହି ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ସହିତ ଛାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ସଂପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ବିଜୟ କରେ, ଏବଂ ଦାତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ। ଏହି ଛାଗ ଅଗ୍ନିର ତାପରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହି ଅଗ୍ନିର ସ୍ୱରୂପ ଅତି ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଦେବତାମାନେ ଇଚ୍ଛିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, ଏବଂ ବେଳାରେ ବେଳାରେ ବଉଷଟ୍ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ। ଏଠି ଯଜ୍ଞର ଦାନ ଭାଗରେ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହିପରି କଲେ ଦାତା ଦୁଇଁଟି ଲୋକ—ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଲୋକ—ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସୋମଦେବ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଧୁମୟ ଘୃତ ଶ୍ରୋତା ତୁମକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ଶୀର୍ଷରେ ସପ୍ତରଶ୍ମି ଉପରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ତୁମେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆକାଶ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗିରାସମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଏହି ମଙ୍ଗଳ ଲୋକକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ହଜାର ଦେଉଛ, ସମସ୍ତ ବେଦ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଆମ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ତୁମେ ଉଠାଇ ନିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଛାଗ ପକାଯାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରେ, ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ଦେଇ, ବିନାଶକୁ ଦୂର କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସୂର୍ୟର ଲୋକକୁ ବିଜୟ କରିପାରିବା। ଯେଉଁ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ଅଛି, ଏବଂ ଛାଗ ଆହୁତିର ଧାନ୍ୟର ରସ—ଏ ସବୁ ଅଗ୍ନି, ଧର୍ମିକ ଲୋକରେ ଆମ ପାଇଁ ଜାଣ, ଯେଉଁଠି ଜୀବନର ଦୁଇ ପଥ ମିଶିଯାଏ। ଏହି ଛାଗ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଦ ଦେଇଛି; ଏହାର ଶୀର୍ଷ ଆକାଶ ହେଲା, ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧ୍ୟଲୋକ, ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ଗର୍ଭ। ଏହାର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଓ ଋତ, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏହାର ଶ୍ୱାସ, ଦୀପ୍ତି ଏହାର ମୁଣ୍ଡ; ଏହି ଅସୀମ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି, ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ସହିତ ଛାଗ। ଏହି ଛାଗ ସହିତ ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ଯିଏ ଦିଏ, ସେ ଅସୀମ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅସୀମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଛାଗର ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନ ମଜ୍ଜା ତୁଳିବା; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଆকাৰ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ହୁଏ, ଏହି ସହିତ ଏହା ନେଇଯାଏ; ଯିଏ ଦିଏ, ସେ ପୋଷଣ ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମୟ ଦାନ ପାଇଁ, ପଞ୍ଚ ଟି ସୁନା, ପଞ୍ଚ ଟି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର, ପଞ୍ଚ ଟି କାମଧେନୁ ଗାଈ ଦିଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଆଯିବା ସହିତ, ସେ ଦୀପ୍ତି ପାଏ, କବଚ ଓ ବସ୍ତ୍ର ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ, ଏବଂ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ବ ପତିକୁ ହରାଇ ଅନ୍ୟ ପତି ପାଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଏହି ଛାଗ ସହିତ ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ସେ ପତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନୂତନ ପତି ସହିତ ସମାନ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରି ଗାଈ ସହ ଛାଗ, ଏକ ବୃଷ, ଏକ ଆସନ, ଏକ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେଇ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠି ମୁଁ ନିଜ, ପିତା, ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ପ୍ରପିତାମହ, ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମାତା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଡାକୁଛି। ଯିଏ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ଶୀତ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏହି ଛାଗ ସହିତ ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ଶୀତ; ଏହା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଧନ ଦହିଦିଏ ଓ ନିଜର କରେ। ଯିଏ ଅକ୍ଷତ ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଛାଗ ସହିତ ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଧନ ଦହିଯାଏ। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦୀପ୍ତି ଦାନ ଦେଇ, ଏହି ଲାଭ ମିଳେ। ଏହିପରି ଯିଏ ରୋକିଥାଏ, ଯିଏ ପୋଷଣ କରେ, ଯିଏ ଉଠେ, ଯିଏ ବିଜୟ କରେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦାନ ଦେଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଧନ ଦହିଦିଏ। ଏବେ ଛାଗ ଓ ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ପକାଯିବ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଏହି ଦାନକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଆହୁତି ଦିଯାଏ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହାର ପାଠ ଗାନ; ସାମନ୍ ତାଙ୍କର ଚୁଳ, ଯଜୁର୍ ହୃଦୟ, ନିଜର ଉପରି ଆବରଣ ହେଉଛି ସମିଧ୍। ଯେତେବେଳେ ଅତିଥି ଦେବତା ଅତିଥିମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାନ୍ତି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦେଖନ୍ତି। ସେ କଥା କହିବା, ଦୀକ୍ଷା ନେବା, ଜଳ ଚାହିବା, କିମ୍ବା ଜଳ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯାହା ଜଳ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏହି ଅଂଶ। ଯେଉଁ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଷୋମୀୟ ପଶୁ ବଳି ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ସର୍ବତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥାନ ତିଆରି କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଆସନ ଓ ଆହୁତି ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଯେଉଁ କୁଶ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ଏହି ସବୁ ଏହିର ଅଂଶ। ଉପରି ଆବରଣ ଯେଉଁ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ। ଯେଉଁ ଉପରି ଆସନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ରକ୍ଷାକବଚ। ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗରାଗ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଘୃତ ହେଉଛି। ଏହିପରି, ପଞ୍ଚ ଧାନ୍ୟ ଆହୁତି ସହିତ ଛାଗ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୀପ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମାର୍ଗ।