ଏକ ପୂର୍ବତନ କାଳର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ ଏକ ବୃଷ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସିନୀବାଳୀଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ବୃଷର ଆନ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ସୂର୍ୟାଙ୍କୁ ତାହାର ଚର୍ମ ଦିଆଗଲା। ବୃଷକୁ ଉଠିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ, “ତାଙ୍କୁ ଏକ ପଦ ଦିଅ।” ଜାମିଶଂସାଙ୍କୁ ବୃଷର କଟି ଦିଆଗଲା, ସୋମାଙ୍କୁ ତାହାର ମୁତ୍ରାଶୟ ଦିଆଗଲା। ଦେବତାମାନେ ଏକସାଥି ହୋଇ ବୃଷକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗଢ଼ିଦେଲେ। ବୃଷର ଖୁର ସରମାଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା, ନଖ କଛୁଆମାନେ ପାଇଲେ, ଚୁଲ ତିଆଁମାନେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଗହି ରୁହୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଲେ। ବୃଷ ତାଙ୍କ ଶିଙ୍ଗରେ ରକ୍ଷା କରେ, ପୁଛରେ ଦୂର କରେ, ଚକ୍ଷୁରେ ଆঘାତ କରେ, ଶ୍ରବଣରେ ଭଲ କଥା ଶୁନେ—ସେ ଗୋମାନ୍ୟ ଏବଂ ଅଯୁକ୍ତ ପଶୁମାନଙ୍କର ନାୟକ। ଯେଉଁଠି କେହି ଏକ ଶତ ବିଧିରେ ବିଦି କରେ, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି ହାନି କରେନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ଏହି ବୃଷକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିବାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ବୃଷକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦାତାର ମନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ; ସେ ନିଜ ଗୋଶାଳାରେ ଗୋମାନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିପାରେ। ଏହି ବୃଷଦାନର ଦାତା ପାଇଁ ଗୋମାନ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ରହିବ; ଦେବତାମାନେ ଏହି ଉତ୍ସରେ ସମ୍ମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ବୃଷ ଦୁଧପିଇ, ଇନ୍ଦ୍ରା, ହେଉ, ଗୋମାନ୍ୟମାନେ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ପାଉନ୍ତୁ। ଏହି ବୃଷ ଦୁଧ ଦେଉ, ନିତ୍ୟ ବଛା ସହିତ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦେଉ, ଜ୍ଞାନୀ ହେଉ, ଦିବ୍ୟତାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରୁ। ଏହି ପିତଳ ରୂପର ବୃଷ, ଆକାଶର ବାୟୁଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରାର ଶକ୍ତି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏହା ଆମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନ, ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ। ବୃଷ ଆମ ପାଖକୁ, ଆହୁତିର ଦେଉଳକୁ, ବିଜ୍ଞାନର ମୂଳକୁ, ଇନ୍ଦ୍ରାର ଶକ୍ତିକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏହି ଯୁବ ବୃଷକୁ ଆମେ ଏଠାରେ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିବା, ଚଳିବା, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ହେଉ। ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟ, ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଆମ ସହିତ ରୁହନ୍ତୁ। ଏହି ବୃଷ ଦାନ ପରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଛୋଟ ମେଉଁ ମାନ୍ୟକୁ ନେଇ ଯାଉ, ତାଙ୍କୁ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ଯାଇବାକୁ ଦିଅ। ବହୁ ଅନ୍ଧକାର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ମେଉଁ ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରା ପାଇଁ ଏହି ମେଉଁକୁ ଉତ୍ସରେ ଘୁମାଇଁ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ, ଯଜ୍ଞଦାତା ପାଇଁ। ଆମକୁ ଘୃଣା କରୁଥିବାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ପକାଡ଼; ଦାତା ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ହେଉ। ମେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦୂଷିତ ହେଉନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ଖୁରରେ ଚାଲନ୍ତୁ, ଜ୍ଞାନୀ ହେଉ। ବହୁ ଅନ୍ଧକାର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଚର୍ମକୁ ଅନ୍ଧକାର ସହିତ ଉତ୍କଳନ କର, କିନ୍ତୁ ଆମକୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନାହିଁ; କ୍ରୂରତା ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ପିଠି କରନାହିଁ; ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ। ଏକ ମନ୍ତ୍ରରେ ମେଉଁକୁ ପାତ୍ରରେ ରଖ, ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ; ପାଣି ଢାଲ; ଅଗ୍ନିରେ ଶାନ୍ତି ଦେଉଥିବାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖନ୍ତୁ; ପକାଯାଇଥିବା ମେଉଁ ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ଯାଉ। ମେଉଁ, ପକାଯାଇଥିବା, ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନିରୁ ଅଗ୍ନି ହେଇଯାଉ; ଆଲୋକମୟ ଲୋକକୁ ଜିତିବାକୁ ଦିଅ। ମେଉଁ ଅଗ୍ନି; ମେଉଁ ଆଲୋକ; ଜୀବନ୍ତ ମେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ମେଉଁ ଦୂର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଛି। ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଆହୁତି ପଞ୍ଚ ପଥରେ ତୃତୀୟ ଆଲୋକକୁ ଯାଉ। ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ମଧ୍ୟରେ ରୁହନ୍ତୁ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ। ମେଉଁ, ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତୁ, ବନ୍ୟ ମେଉଁ ପରି, କିଛି ରୋକିପାରିବନାହିଁ, ଅପରିଶ୍ରମରୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତୁ। ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଆହୁତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇ, ଦାତାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦିଅ। ମେଉଁ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ତିନି ଆକାଶରେ, ଦିବ୍ୟତାର ପିଠରେ ଆହୁତି ରଖେ। ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଆହୁତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ରୂପର ଗୋ, କାମଧେନୁ, ଏକମାତ୍ର। ଏହି ଆଲୋକ, ଓ ପିତୃମାନେ, ତୃତୀୟ; ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଆହୁତି, ମେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ମେଉଁ ଦୂର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଛି। ଧର୍ମମୟ ଲୋକକୁ ଚାହିଁ, ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଆହୁତି, ମେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଜିତିପାରିବ; ଗୃହୀତ ଦାନ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ମେଉଁ ଅଗ୍ନିର ତାପରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପ୍ରେରିତ ଅପ୍ରେରିତରୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନୀ। ଦେବତାମାନେ ଚାହିଥିବା, ସଫଳ, ଭଲ ଦିଆଯାଇଥିବା, ଏବଂ ବାଷଟ୍ ଆହୁତି ସମୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ। ଅକଟି ଚର୍ମ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଏହାରେ ଦାତା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଲୋକ ପାଇପାରେ। ଏହି ଧାରାଗତ ମଧୁର ଶ୍ରୋତାମାନେ, ହେ ସୋମା, ଦିବ୍ୟ, ଘୃତ ସହିତ, ମଧୁର ଧାରାରେ ବହି, ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ଶିର୍ଷରେ, ସପ୍ତ ରଶିରେ। ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ତୁମେ ଅଜନ୍ମା; ତୁମେ ଦିବ୍ୟତା; ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗିରସ୍ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଇଥିଲେ; ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଲୋକକୁ ଜାଣିପାରିବି। ତୁମେ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଅଗ୍ନି, ହଜାର ଉଠାଯାଇଛି, ତୁମେ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ବେଦା; ତୁମେ ସହିତ, ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଉଠାଉ, ଯେପରି ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି। ମେଉଁ, ପକାଯାଇଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଆହୁତି ଦେଇ, ବିନାଶକୁ ଦୂର କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ସୂର୍ୟର ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବି। ଯେଉଁଟି ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ରଖାଯିଛି, ଯେଉଁଟି ଗ୍ରାମରେ ଅଛି, ଏବଂ ଚାଉଳ ଆହୁତିର ନିର୍ମଳତା—ଏହି ସମସ୍ତ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଧର୍ମମୟ ଲୋକରେ, ଆମ ପାଇଁ ଜାଣ। ଏହି ମେଉଁ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଉତ୍କ୍ରମ କରିଛି; ତାହାର ଉପର ଅଂଶ ଆକାଶ ହେଲା; ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ମଧ୍ୟଲୋକ, ଦିଗ ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ, ସାଗର ତାହାର ଗର୍ଭ। ସତ୍ୟ ଓ ଋତ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ; ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ତାହାର ଶ୍ୱାସ; ଦୀପ୍ତି ତାହାର ମୁଣ୍ଡ; ଏହି ଅସୀମ ଯଜ୍ଞ, ପଞ୍ଚ ଚାଉଳ ମେଉଁ।