ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ—ସେଇ ପାଳକ, ସହାୟକ, ସଦା ଆହ୍ୱାନିତ ଓ ଶୂର ବୀର ଇନ୍ଦ୍ର । ସେମାନେ ମହାବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତିପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଆଶା କଲେ । ତା’ପରେ ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତି—ଅଗ୍ନିରେ ଥିବା ରୁଦ୍ର, ଜଳରେ ଥିବା ରୁଦ୍ର, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଔଷଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗଠନ କରିଥିବା ଏହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ । ସେମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନି-ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ଶତ୍ରୁ ଓ ବିଷକ୍ରିୟା ଆସିଥିଲା । ଋଷିମାନେ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂରେ ପଠାଇବାକୁ, ବିଷକୁ ବିଷ ସହିତ ମିଶିବା ନଦେବାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ସେମାନେ ବୋଲିଲେ—“ଏ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଅ । ବିଷ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ବିଷ ସହିତ ମିଶିନାହଁ । ସ୍ନାନ୍ତି ନାଗ ଭଳି ଦୂରେ ଯାଅ, ତା’କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ ।” ଏହା ପରେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଜଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଏବଂ ତା’ର ସାର ନେଇ ଅଗ୍ନିରେ ମିଶାଇଲେ । ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନି ଆସୁ, ତା’କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତା’ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଆମକୁ ଦିଅ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କଲେ—“ମୋତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସନ୍ତାନ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅ । ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ମୋର ବିଜୁଳି ଜଣାନ୍ତୁ ।” ସେମାନେ ଚାହିଲେ ଏହି ଜଳ ଯାହା କୁଅଶୁଦ୍ଧ, ଅମଙ୍ଗଳ, ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଶାପ ଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉ । ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଇଂଧନ, ତୁମେ ଜଳାଣା, ତୁମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା । ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମୋତେ ଦିଅ ।” ପୁନି, ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ଲୁଚିଥିବା କିଛି ଅଶୁଭ କ୍ରିୟାକୁ ଛେଦନ କରିବାକୁ, ଦାସର ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନ-ସମ୍ପଦ ସହିତ ଯେଉଁ ଜମା କରାଯାଇଥିଲା, ତା’କୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ । ଭାରୁଣ ନିୟମରେ ତା’ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କମେଇଦେଲେ । ଶାପ ଦୂରେ ଯିବା, ନାରୀମାନେ ଅପମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା, ଶଙ୍କୁର ମୂଳ ଖୁଲିଯିବା ଭଳି, ଯାହା ଟାଣିଯାଇଛି ତା’କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଏବଂ ଉଠିଥିବା ଯାହା ତା’କୁ ନମ୍ର କରିଦେବା ପାଇଁ ବିନନ୍ତି କଲେ । ତା’ପରେ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଘୃଣା ଦୂରେ ଯାଉ, ଭୟ ଦୂରେ ଯାଉ, ଆମେ ବୀରତ୍ୱର ଅଧିପତି ହେଉ ।” ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ପରିବାରରୁ ମଧ୍ୟ ଘୃଣାକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଉ, ଆମେ ତା’ର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଖୁସି ଓ ଶୁଭମନସ୍କ ହେଉ । ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା, ପ୍ରତିବାଦ ବିନା ତା’ମାନେ ହରାଇଯିବେ । ସ୍ଥିର ଆହୁତି ସହିତ ସେମାନେ ସୋମକୁ ଆଣିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଜନକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ସମ୍ମିଳନ ଦେଉ । ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇଟି ଧୂସର, ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଲୋଭୀ ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଲା; ସେମାନେ ହୃଦୟରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଚମକିଲେ । ଏକାକି ମୁଁ ଉଠିଲି, ଦୁଇ ଅଳସା ଗାଈ ଭଳି ବିଶ୍ରାମ କଲି; ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ ଡାକୁଥିବା ଭଳି, ଦୁଇଟି ନରି କୁହୁ କୁହୁ କରୁଥିବା ଭଳି ଅନୁଭବ ହେଲା । କେତେବେଳେ ଘାତ କରି, କେତେବେଳେ ଏକତ୍ର କରି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତା’ର ଅଙ୍ଗକୁ ନ ଛୁଁଇଲି—ଏଠି କିଏ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଧରିଛି ? ଗାଈମାନେ ତା’ର ଗୃହରେ ବସିଲେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ତା’ର ଘୋସରେ ପଡ଼ିଲେ । ପାହାଡ଼ମାନେ ତା’ର ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ ହେଲେ, ମୁଁ ନରିର ଆଶ୍ରୟରେ ଦଢ଼ ହେଲି । ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ହୋତାର ଅବତାର ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ଏହି ଦିନ, ଏହି ବଳିରେ ଆମେ ତୁମକୁ ବାଛିଛୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋତା, ଆସ । ସୋମ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଆସ ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମନ, ଗାଈ, ଉତ୍ତମ, ପିତାମହମାନେ, ଶୁଭ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ସହିତ ଆମକୁ ନେଇଯାଅ ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କଲେ—“ଉତ୍ସୁକ ଦେବମାନେ ଆଣି ତୁମ ଗୃହରେ ବସାଅ, ସେମାନେ ମଧୁର ଆହୁତି ଭୋଗ କରି ଆମକୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଏହାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ଆମେ ତୁମର ଆସନ ସୁବିଧାଜନକ କରିଛୁ, ତୁମେ ଧନ ସହିତ ତୁମ ଗରମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ । ବଳିକୁ ଯାଅ, ବଳିପତିଙ୍କୁ ଯାଅ, ତୁମ ମୂଳକୁ ଯାଅ—ସ୍ୱାହା । ଏହି ବଳି ହଜାର ଷ୍ଟୁତିରେ କହାଯାଇଛି, ଶୁଭ ହେଉ—ସ୍ୱାହା । ଯେଉଁମାନେ ବଷଟ୍ ସହିତ ଆହୁତି ନେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଦେବମାନେ, ପଥ ଜାଣି, ପଥ ଧରି ଯାଅ । ମନୋନାଥ, ଏହି ବଳି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ—ସ୍ୱାହା ସ୍ୱର୍ଗରେ, ସ୍ୱାହା ପୃଥିବୀରେ, ସ୍ୱାହା ମଧ୍ୟକାଶରେ, ସ୍ୱାହା ବାୟୁରେ, ସ୍ୱାହା ।” ଏହି ବଳି, ଘୃତ, ଅର୍ପଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନ, ମାରୁତମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉ—ସ୍ୱାହା । ବଳିମଣ୍ଡପ ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭା ପାଉ, ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ମୂଳ ସହିତ ଏକା ଜନକୁ ନେଉନାହିଁ । ହୋତାର ଆସନ ହରିତ ଓ ସୁନାର—ଏହା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଲୋକର ଭୂଷଣ । ଅସୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ, ପାପିଷ୍ଠ ସ୍ୱପ୍ନ, ଅପମୃତ୍ୟୁରୁ ଦୂରେ ରହିବାକୁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ବାର୍ତ୍ତାଦେଇଛି—ସ୍ୱପ୍ନମାନେ ଦୂରେ ଯାଉ, ପବିତ୍ର ହେଉ । ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଛି, ଯାହା ପ୍ରଭାତେ ମିଳେନି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, କାରଣ ଦିନେ ସେମାନେ ଦେଖାଯାଏନି । ମୁଁ ଦିଗ୍ବନ୍ଦନା କରି ଦିଗ୍ଦେବତା, ମଧ୍ୟକାଶ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନମସ୍କାର କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଉପରକୁ ଚାହିଁ ଦେଖିଛି—ପ୍ରଭୁମାନେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ । କିଏ ଏହି ଅପକାରୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଦୂରେ ନେଇଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଧାର ଧନ ଲୋଭ କରାଯାଉଛି ? କିଏ ଯଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଚାହିଁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛନ୍ତି ? ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ପାଇଛି, ସେ ମନେ ଚାହିଲେ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆକାଂକ୍ଷାନୁସାରେ ଗଠନ କରିପାରିବେ । ବୃହସ୍ପତି ସହିତ ମିତ୍ରତା ପ୍ରେମରେ ଏହି ଗାଈ ସଦା ଦୁଧ ଓ ବଛା ସହିତ ଥାଏ । ମୁଁ ମାନବୀୟ ଭାଷା ଛାଡ଼ି ଦେବୀ ଭାଷା ବାଛିଛି; ନିକଟତମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଠିକ୍ ପଥରେ ଫେରିଆସ ।