ଏକ ସମୟର କଥା—ଏହି ବିଶ୍ୱର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତି ସହିତ କିପରି ଏକତା ଗଢିଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅଥର୍ବବେଦର ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ କଥାହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଅନୁଭବ ଆସେ—ଯେପରିକି ଜଳ ପିଇଲେ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଆସକ୍ତି ଶୁଷ୍କ ହେଉ, ଏବଂ ତୁମେ ଶୁଷ୍କ ମୁହଁରେ ଦୂରେଇଯାଅ। ଏଠି ଆସକ୍ତି ଓ ବିଚ୍ଛେଦର ଗଭୀର ଭାବକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ନେଉଲ ଏକ ସାପକୁ ଫାଟି ଦେଇ ପୁଣି ସେହି ସାପକୁ ଏକତ୍ର କରିଦିଏ, ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯାହା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ପୁଣି ଏକତ୍ର କର। ଏଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଦୁଇଟି ବାଘ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ପାଇଁ ଆକୁଳ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଓ ଜାତବେଦାସ୍, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତକୁ ଶୁଭ କରନ୍ତୁ। ଧାନ, ଜଉ, ବୁଟ ଓ ତିଳ—ଏହା ତୁମର ଧନର ଅଂଶ, ତୁମ ଦାନ୍ତ କେବେଁ ମାତା ବା ପିତାଙ୍କୁ ଆଘାତ ଦେଉନାହିଁ। ଆମେ ଡାକିଛୁ, ଯୋଜିଛୁ, ମୃଦୁ ହେଇ ତୁମର ଦାନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ, ତୁମ ଶରୀରର ଯେକୌଣସି କ୍ରୂରତା ଦୂରେଇଯାଉ, ଏବଂ ଦାନ୍ତ ମାତା ପିତାଙ୍କୁ କେବେଁ ଆଘାତ ଦେଉନାହିଁ। ଏଠି ଦେଖାଯାଏ, ବାୟୁ ତାଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଧରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ କଥା ହୁଏ, ରୁଦ୍ର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି। ଲାଲ ଖୁର୍ପି ଦ୍ୱାରା କାନର ପାଖରେ ଚିହ୍ନ କର, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଆମେ ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ଚିହ୍ନଟିଛୁ—ଏହା ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରଚୁରତା ଆଣୁ। ଦେବତା ଓ ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଏହି ଚିହ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ହଜାରଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦିଅ। ଏଉଁଠି ଜଉକୁ କୁହାଯାଏ—ଉଠ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଚୁର ହେଉ, ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଜୟ କର, ଆକାଶୀୟ ବଜ୍ର ତୁମକୁ ଆଘାତ ଦେଉନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବତା ଭାବେ ନେଇଯାଉଛୁ, ସେଠି ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଉଠ। ମାନ୍ଡ ଅଭିଘାତ ହେଉନାହିଁ, ଧାନ ଦାଉଁ ଅଭିଘାତ ହେଉନାହିଁ, ଗୋଦାମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହୁ, ଧାନ ବୋହିବା ଯନ୍ତ୍ର ଅଭିଘାତ ହେଉନାହିଁ। ଏଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରଥମ କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମନରେ ସତ୍ୟ କୁହିଥିଲେ, ତୃତୀୟ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଚତୁର୍ଥରେ ଗୋମାତାର ନାମକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଜାଣେ ପିତାକୁ, ସେ ମାତାକୁ, ସେ ପୁତ୍ରକୁ, ଯିଏ ଅଛି, ଯିଏ ପୁଣି ଦାନଶୀଳ ହୁଏ; ସେ ଆକାଶ, ବ୍ୟୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ହେଇଥିଲେ, ସେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଅଥର୍ବା ହେଉଛନ୍ତି ପିତା, ଦେବତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ମାତୃଗର୍ଭ, ପିତୃଶ୍ୱାସ, ଯୁବକ—ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଯିଏ ମନରେ ବୁଝିପାରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଆମେ କୁହୁଛୁ, ଏଠି ଘୋଷଣା କରୁଛୁ। ଏଠି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତ ଦେବତା ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ପିଠା ତିଆରି କରିଥିଲେ; ସେ ଅପରିମିତ ମାର୍ଗରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ରକ୍ତ ମଧୁର ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ନିଜ ଆକୃତିରେ ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ରହସ୍ୟ ଅଛି—ଏକ, ଦଶ, ଦୁଇ, କୁଆଡ଼ି, ତିନି, ତିରିଶ—ଏମିତି ନିବେଦନ ହୁଏ, ବାୟୁ, ଏହାକୁ ଦଳବଦ୍ଧ କରି ମୁକ୍ତ କର। ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ପ୍ରଥମ ନୀତି। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲା, ପୁଣି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ସେ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେଲା; ଏହା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଧନ ରଖୁ। ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଆମେ ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ। ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି କି? ଯାହାକୁ ସେମାନେ ନୈବେଦ୍ୟରେ ପୂଜିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ ହୋଇ କୁକୁର ମାଂସ ଓ ଗାଈର ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଯିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ମନରେ ବୁଝିପାରିବ, ସେ ଏଠି ଆମକୁ କୁହ, ଘୋଷଣା କର। ଏଠି ଏକ ସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ଅଦିତି ହେଉଛନ୍ତି ଆକାଶ, ବ୍ୟୋମ, ମାତା, ପିତା, ପୁତ୍ର; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପଞ୍ଚ ଜନ; ଅଦିତି ହେଉଛନ୍ତି ଜନ୍ମ, ସୃଷ୍ଟି। ଆମେ ମହା ମାତା, ନିତ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ, ବିସ୍ତୃତ, ଅଦିତିଙ୍କୁ ସହାୟତା ପାଇଁ ଡାକୁଛୁ। ସେ ଭଲ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଉତ୍ତମ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଏଉଁଠି ଆମେ ଭୂମି, ଆକାଶକୁ ଅପମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଅଦିତି ଭଲ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଉତ୍ତମ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ନୌକା ଭଲ ତିଆରି, ପାପରହିତ, ପ୍ରବାହମାନ, ଆମର କ୍ଷେମ ପାଇଁ। ଶକ୍ତିର ଜନ୍ମକାଳରେ, ଆମେ ମହା ଅଦିତିଙ୍କ ନାମକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛୁ। ଯାହାର କୋଳରେ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟୋମ ଅଛି, ସେ ଆମକୁ ତିନିପଟିଆ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଦିତି ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ ଗଭୀର, ସାଗରସମ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟରୁ ଉତ୍ତମ ଭାଗ୍ୟକୁ ଯାଅ, ବୃହସ୍ପତି ତୁମର ନେତୃତ୍ୱ କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିରୁ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୂରେଇଦିଅ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜର କର। ପୁଷଣ ବିସ୍ତୃତ ମାର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ମାର୍ଗରେ। ଦୁଇ ପ୍ରିୟ ନିବାସରେ ସେ ଆଗକୁ ପଛକୁ ଚଲନ୍ତି, ସବୁ ଜାଣିଛନ୍ତି। ପୁଷଣ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜାଣନ୍ତୁ, ସେ ଆମକୁ ନିର୍ଭୟତାର ସହିତ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତୁ। ସେ କ୍ଷେମଦାୟକ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ; ସେ ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ, ସବୁ ଜାଣି। ପୁଷଣ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ କେବେଁ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗିବା ନାହିଁ, ଆମେ ଏଠି ତୁମର ଗାୟକ।