ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶେଷ କୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧମାନେ ସମେତିତ ହେଲେ। ଏହି ଔଷଧମାନେ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯିବାକୁ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କଳା କେଶ ଶିର ଚାରିପାଖରେ କାଶ ଗଛର ଦଣ୍ଡ ଭଳି ବଢ଼ି ଯାଉଥିଲା। ଏହି ଔଷଧକୁ ଦୃଢ଼ ମୂଳ, ଶିଖର ଧରି, ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି କଳା କେଶ ଶିର ଚାରିପାଖରେ ଆଉ ଅଧିକ ବଢ଼ି ଯାଉ। ଏହି ଔଷଧ ସବୁ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅପୁରୁଷ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଔଷଧ ତାଙ୍କୁ ନପୁଂସକ କରି, ତାଙ୍କର ପୁରୁଷତ୍ୱ ନାଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବଳ କରିଦେବା ପାଇଁ ଚାହାଯିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅଣ୍ଡକୋଷକୁ ଭାଗ କରିଦେବେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ନପୁଂସକ କରାଯିବ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିକାଳି ଦିଆଯିବ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ନପୁଂସକତାର ଚିହ୍ନ ଓ ମାଟିର ଘଡ଼ା ରଖାଯିବ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଇ ନଳୀ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲଠି ଦେଇ ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯିବ। ମହିଳାମାନେ ଯେପରି ତାନାକାର ଲାଗି ଶିଳାରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗକୁ ତାଙ୍କର ଅଣ୍ଡକୋଷରେ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହିପରେ ନ୍ୟାସ୍ତିକା ନାମକ ଏକ ଔଷଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା—"ତୁମେ ବଢ଼, ମୋତେ ଶୁଭ ଦିଅ, ତୁମର ଶତ ଶାଖା ଓ ତେଇତିସ ମୂଳ ଅଛି। ହେ ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଶୁଖାଇଦିଅ।" ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ହୃଦୟ ଓ ମୁଁହ ଶୁଖିଯାଉ, ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ଶୁଖିଯାଉ, ଏବଂ ସେ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣା ସହିତ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉ। ଏହି ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯିବାକୁ ଥିଲା, ଯାହା ଦୁଇ ହୃଦୟକୁ ଏକ କରିପାରେ, ଯାହା ଯୁଗଳକୁ ଏକତ୍ର କରେ, ଏବଂ ଶୁଭ ଦେଖାଏ। ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ଯେପରି ଜଳ ପିଇବାରେ ମୁଁହ ଶୁଖିଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ସେ ଶତ୍ରୁର ଆକାଂକ୍ଷା ଶୁଖିଯାଉ। ମଙ୍ଗୁସ ଯେପରି ସାପକୁ ଭାଙ୍ଗି ଆଉ ପୁଣି ଏକତ୍ର କରେ, ସେପରି ଏହି ଉଦ୍ଭିଦ ଏହି ଛିନ୍ନ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ପୁଣି ଏକତ୍ର କରିପାରିବ। ଏହିପରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦୁଇଟି ବାଘ ଭଳି ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ଜନନୀ ପିତା ଉପରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଆକୁଳ ହୁଏ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଓ ଜାତବେଦାସଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାଉଳ, ଜଉ, ବିନ୍ସ ଓ ତିଳ ଭାଗ ଭାଗ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶିଶୁଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଜନକ ଜନନୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନଦେଉ। ଏଠି ଦାନ୍ତ ଅନୁଗ୍ରହଶୀଳ ଓ ଶୁଭ ହେଉ, ତାଙ୍କର ଦେହର କ୍ରୂରତା ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉ, ଦାନ୍ତ ଜନକ ଜନନୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନଦେଉ। ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ, ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ଲାଲ ଦାଉ ଦ୍ୱାରା କାନ ପାଖରେ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଏ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ଶତପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେପରି ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ, ସେପରି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ଅନେକ ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହିପରେ ଜଉକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—"ତୁମେ ଉଠ, ତୁମର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ବିପୁଳ ହୁଅ, ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଜୟ କର, କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ବିଜୁଳି ତୁମକୁ ଆଘାତ ନଦେଉ। ଯେଉଁଠି ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବତା ଭାବେ ନିଅ, ସେଠି ତୁମେ ଆକାଶ ଓ ସାଗରଭଳି ଅଚଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହୁଅ। ଧାନ ଚାଟ, ଧାନ ଗଦା, ଗୋଦାମ ଏବଂ ଚାଷୀମାନେ ସବୁ ଅଭିନ୍ନ ରହୁ, ଧାନ ଗୋଦାମ ଭରିଥିଉ।" ଏହିପରେ ଦେଖାଯାଏ, କିଏ ପ୍ରଥମେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବାଣୀକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିଏ ମନ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ କହିଲେ, ତୃତୀୟ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ବଢ଼ିଲେ, ଚତୁର୍ଥରେ ଗାଉ ନାମକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେ ଜାଣେ କିଏ ପିତା, କିଏ ମାତା, କିଏ ପୁଅ; ସେ ଆକାଶ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆବୃତ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ। ଏଠି ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ମାତୃଗର୍ଭ, ପିତୃଶ୍ୱାସ, ଯୁବକ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯିଏ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏ ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ। ଏଠି ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ପିଠା ତିଆରି ହୁଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶାଳ ପଥ ମିଳେ। ସେ ରକ୍ତିମ ମଧୁ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି, ନିଜ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ରୂପକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ, ଦଶ, ଦୁଇ, ବିଶି, ତିନି, ତିରିଶି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ; ବାୟୁ ଏହାକୁ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏହି ଥିଲା ପ୍ରଥମ ନିୟମ। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶୀର୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବତନ ସାଧ୍ୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବଢ଼ିଲା, ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲା, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଧନ ଦିଅ। ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ହବି ଦେଲେ; ମାନବମାନେ ମନ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ପୁରୁଷ ଓ ହବି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି? ଦେବତାମାନେ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କୁକୁର ମାଂସ ଓ ଗାଈର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝେ, ସେ ଏଠି କୁହୁନ୍ତୁ। ଏଠି ଅଦିତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଆକାଶ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ମାତା, ପିତା, ପୁଅ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପଞ୍ଚ ଜନ, ଜନ୍ମ ଓ ସୃଷ୍ଟି ଅଦିତି। ଅମରତାର ଜନନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳି, ଅକ୍ଷୟ, ବିସ୍ତୃତ ଅଦିତି ଆଶ୍ରୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ। "ଆମେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଶୁଭ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଆଶ୍ରୟରେ ଅପମାଦରୁ ରକ୍ଷା କରି ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଅଦିତି ଦେବୀ ନୌକା ଭଳି ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ ହେଉ।