ଏହି କଥାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ। ଆଦିରେ, ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁନଃ ପୁଷ୍ଟିଶାଳୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି କାହା ସହିତ ଯୋଗ ହେବି, କାହାକୁ ଆସ୍ଥା କରିବି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଏ ଅଥର୍ବନ, କେମିତି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜାଣିଥିବା ଜାତବେଦସ ହେଲା? ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର, ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜାତବେଦସ। ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ କେବଳ କୌଣସି ଦାସ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ମାପିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ବୃହତ୍ ସତ୍ୟ ଉପରେ କେବଳ ତୁମେ, ବରୁଣ, ଋତର୍ ନାଥ, ସବୁଠାରୁ କବି, ସବୁଠାରୁ ଜ୍ଞାନୀ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ଭୟ କରିପାରନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ତୁମର ନିଜ ହେଉ। ବରୁଣ, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣ, ଭଲ ଉପଦେଶକ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାରେ କ’ଣ ଅଛି? ତାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଅଛି କି? ତଳେ କ’ଣ ଅଛି, ଉପରେ କ’ଣ ଅଛି, ହେ ଅମୃତ? ଏଉଁଠି ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ, ଏକ ତଳେ; ଏକ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟକୁ ତଳକୁ ନେଇଯାଯିବା। ବରୁଣ, ମୁଁ ଜାଣିକି ଏହି କଥା କହୁଛି—ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଲାଭ ତଳକୁ ପଡଉ, ଦାସମାନେ ଭୂମିକୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଉ। ବରୁଣ, ତୁମେ ଦାନଶୀଳଙ୍କୁ ଅନେକ ଦୋଷରହିତ କଥା କହ, ଲୋଭୀମାନେ ଦାନ ପାଖକୁ ନ ଆସନ୍ତୁ। ଲୋକେ ତୁମକୁ କଠୋର ବୋଲି ନ କହନ୍ତୁ, ହେ ନାୟକ। ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ କଠୋର ବୋଲି ନ କହନ୍ତୁ; ପୁନର୍ବାର ମୁଁ ଗାୟକଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଉଛି। ମୋର ସ୍ତୁତି ଶକ୍ତିସହ ଏହି ମାନବ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ। ତୁମ ସ୍ତୁତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ। ଯାହା ଦିଅନ୍ତୁନି, ତାହା ମୋତେ ଦିଅ; ତୁମେ ମୋ ସପ୍ତପଦୀ ସଙ୍ଗୀ, ବନ୍ଧୁ। ବରୁଣ, ଆମର ସମ୍ପ୍ରତି ସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଆମର ଜନ୍ମ ଏକ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ଆମର ଜନ୍ମ ଏକ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, ତାହା ଦେଉଛି; ତୁମେ ମୋ ସପ୍ତପଦୀ ସଙ୍ଗୀ, ବନ୍ଧୁ। ଦେବତା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ପ୍ରେରିତ ବରୁଣ, ଋତର୍ ନାଥ, ଅଥର୍ବନଙ୍କୁ, ଦେବମିତ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଭଲ ସ୍ତୁତି ପାଇଥିବା ବନ୍ଧୁ, ଆମକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର; ତୁମେ ଆମର ବନ୍ଧୁ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରକ୍ତି। ଆଜି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ହେ ଦେବତା ଜାତବେଦସ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ତୁମେ ଦୂତ, ଋଷି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆଣ। ହେ ତନୂନପାତ୍, ସତ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା, ମଧୁର ବାଣୀ, ମଧୁରତାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ଆମ ଚିନ୍ତାକୁ ଜ୍ଞାନରେ ବିନ୍ୟାସ କର, ଯଜ୍ଞକୁ ଜ୍ୱାଳିତ କର, ଆମର କ୍ରିୟାକଳାପକୁ ଦିବ୍ୟ କର। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ଆସ; ତୁମେ ଦେବମାନେଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୋହିତ, ସବୁଠାରୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରାଚୀନ କୁଶା ଛାଡ଼ାଯାଉ, ଯାହା ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ। ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଦେବତା, ଅଦିତି ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭାସନ। ଦେବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚମକୁଥିବା ବିସ୍ତୃତ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଯାଉ, ପତିମାନେ ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଭାବରେ। ଏହି ମହାଦେବୀୟ ଦ୍ୱାର ସରଳ ହେଉ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ। ଶୁଭ ଦାୟିନୀ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଉଷା ଓ ରାତି ଏକାସନେ ବସନ୍ତୁ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ ଭାବେ ଚମକୁଥିବା ଶୋଭା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଦେବୀୟ ହୋତୃମାନେ, ପ୍ରଥମ ଓ ସୁବାକ୍, ଯଜ୍ଞକୁ ମାନବ ପାଇଁ ବିନ୍ୟାସ କର, ସମାଭିଅନ୍ତୁ। ସେମାନେ କୌଶଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ, ପୁରାତନ ଆଲୋକକୁ ନିକଟ ଦିଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତୀ ଆସନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟେ ଜାଗୃତି ଆଣନ୍ତୁ; ତିନି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀମାନେ ଏହି ଶୁଭ କୁଶାସନରେ ବସନ୍ତୁ। ଯିଏ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ମାତା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ସେ ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟାକୁ ଆଜି ହୋତୃ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ସ୍ମରଣ କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ହେ ଵନସ୍ପତି, ତୁମ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ଦିଅ; ଦେବତା ଅଗ୍ନି ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ତ୍ୟାଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଏକ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଦେବମାନେଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କଲେ; ଦେବମାନେ ଏହି ହୋତୃଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସତ୍ୟ ବାଣୀରେ, ସ୍ୱାହା ସହିତ ତ୍ୟାଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏଠି, ବରୁଣ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବିଷର ବିରୋଧରେ ଔଷଧ ଦେଇଛନ୍ତି; ମୂଳରେ ଅଟକିଥିବା, ଖୋଦାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଖୋଦା ଯେଉଁ ବିଷ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। ଯେଉଁ ବିଷ ଜଳବିହୀନ, ମୂଳରେ ଅଟକିଥିବା, ତାହାର ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ତଳ ରସକୁ ଧରି ନେଉଛି; ଭୟରୁ କେବେ ହାନି କରିବ ନାହିଁ। ମୋର ଗର୍ଜନ ଆକାଶର ଗର୍ଜନ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତୁମ ଭୟଙ୍କର ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମୁଁ ହାନିକୁ ଦୂର କରିଦେଉଛି। ଅନ୍ଧକାରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସକୁ ଧରି, ଅନ୍ଧକାରରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଭାବେ ଉଦୟ ହେଉ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଘାତ କରି, ବିଷ ଦ୍ୱାରା ବିଷକୁ ଘାତ କରୁଛି। ହେ ସର୍ପ, ମର, ବଞ୍ଚିନାହିଁ; ବିଷ ପୁନଃ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଉ। କଳା, ଚିତ୍ରିତ, କପିଳା, ଶ୍ୟାମ, ସମସ୍ତ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୋ ସାଥୀ ପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସାମ୍ନାରେ ନ ଦଣ୍ଡନ୍ତୁ, ଦୂରେ ଯାଅ, ବିଷ ଗଳିଯାଉ। କଳା, କପିଳା, ଜଳବିହୀନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ—ମୁଁ ତୁମ ରୋଷକୁ ଶିଥିଳ କରୁଛି, ଧନୁର ତାଣ ଯେପରି ଖୁଲିଯାଏ, ରଥ ଯେପରି ଯୋକ୍ତୁରୁ ଅଲଗା ହୁଏ। ବାନ୍ଧୁ ଓ ଖୋଲିବା, ପିତା ଓ ମାତା—ଆମେ ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁକୁ ସବୁ ଉପାୟରେ ଜାଣିଛୁ; ତୁମେ କ’ଣ କରିପାରିବ? ଉରୁଗୂଳାର କନ୍ୟା, ଦାସୀ ସିକ୍ନୀର ଜନ୍ମ, ସମସ୍ତ କୁଷ୍ଠ ଘାଉର ମୂଳ—ସେମାନଙ୍କର ରସ, ବିଷ ସମସ୍ତର। କୁକୁର ପର୍ବତ ପାଖରେ ଥିବା କାନ ଘୋଷଣା କଲା; ଖୋଦାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ରସାଳ ବିଷ। ତୁମେ ତାବୁବା, ତାବୁବା ନୁହଁ, ଘେତ୍ତ୍ୱମ୍ ନୁହଁ, କିନ୍ତୁ ତାବୁବା; ତାବୁବା ସହିତ ରସବିହୀନ ବିଷ। ତୁମେ ତସ୍ତୁବା, ତସ୍ତୁବା ନୁହଁ, ଘେତ୍ତ୍ୱମ୍ ନୁହଁ, କିନ୍ତୁ ତସ୍ତୁବା; ତସ୍ତୁବା ସହିତ ରସବିହୀନ ବିଷ।