दिवि जातः समुद्रजः सिन्धुतस्पर्याभृतः । स नो हिरण्यजाः शङ्ख आयुष्प्रतरणो मणिः
स्वर्गात जन्मलेला, समुद्रातून जन्मलेला, नदीने वाहून आणलेला; तो सुवर्णातून जन्मलेला शंख, जीवन पार करणारा रत्न, आपल्याला वाचवो.
समुद्राज्जातो मणिर्वृत्राज्जातो दिवाकरः । सो अस्मान्त्सर्वतः पातु हेत्या देवासुरेभ्यः
समुद्रातून जन्मलेलं रत्न; वृत्राचा वध करणाऱ्यापासून जन्मलेला सूर्य; तो आपल्याला देव आणि दानव यांच्या अस्त्रांपासून सर्वत्र वाचवो.
हिरण्यानामेकोऽसि सोमात्त्वमधि जज्ञिषे । रथे त्वमसि दर्शत इषुधौ रोचनस्त्वं प्र ण आयूंषि तारिषत्
सुवर्णांमध्ये एकटाच असणारा तू आहेस; सोमापासून जन्मलेला आहेस; रथात तू दिसतोस, बाणाच्या भात्यात तू तेजस्वी आहेस; तू आम्हाला दीर्घायुष्य मिळवून दे.
देवानामस्थि कृशनं बभूव तदात्मन्वच्चरत्यप्स्वन्तः । तत्ते बध्नाम्यायुषे वर्चसे बलाय दीर्घायुत्वाय शतशारदाय कार्शनस्त्वाभि रक्षतु
देवतांचं बारीक हाड असं झालं; ते आपल्या स्वभावानुसार पाण्यात फिरतं; मी तुला आयुष्य, तेज, बळ, दीर्घायुष्य आणि शंभर शरदांसाठी बांधतो; बारीक असणारा तू त्याला वाचवो.
अनड्वान् दाधार पृथिवीमुत द्यामनड्वान् दाधारोर्वन्तरिक्षम् । अनड्वान् दाधार प्रदिशः षडुर्वीरनड्वान् विश्वं भुवनमा विवेश
बैलाने पृथ्वी आणि आकाश धारण केलं; बैलाने विशाल आकाशमंडळ धारण केलं; बैलाने सहा दिशा धारण केल्या; बैलाने सर्व जगात प्रवेश केला.
अनड्वान् इन्द्रः स पशुभ्यो वि चष्टे त्रयां छक्रो वि मिमीते अध्वनः । भूतं भविष्यद्भुवना दुहानः सर्वा देवानां चरति व्रतानि
इंद्र हा बैल आहे; तो पशुधनाची काळजी घेतो; त्रिसूत्री चाक मार्ग मोजते; भूत, भविष्य आणि जग यांचं दूध काढत, तो सर्व देवांच्या व्रतांचं पालन करतो.
इन्द्रो जातो मनुष्येष्वन्तर्घर्मस्तप्तश्चरति शोशुचानः । सुप्रजाः सन्त्स उदारे न सर्षद्यो नाश्नीयादनडुहो विजानन्
इंद्र मानवांमध्ये जन्म घेतो, आणि घर्म म्हणून आतून तापतो, जळतो. जिथे चांगली संतती आहे अशा उदार घरातून तो हलू नये, तिथे तो न खावे, न दूध काढावे, हे जाणणारा असावा.
अनड्वान् दुहे सुकृतस्य लोक ऐनं प्याययति पवमानः पुरस्तात्। पर्जन्यो धारा मरुत ऊधो अस्य यज्ञः पयो दक्षिणा दोहो अस्य
ज्याच्याजवळ दूध काढता येत नाही असा अनडुह जगातल्या पुण्याचं फळ देतो; पवित्र करणारा त्याला समोरून भरतो; पर्जन्य त्याचा प्रवाह आहे, मरुत त्याची स्तन आहेत, यज्ञ त्याचं दूध, दक्षिणा त्याचं काढणं.
यस्य नेशे यज्ञपतिर्न यज्ञो नास्य दातेशे न प्रतिग्रहीता । यो विश्वजिद्विश्वभृद्विश्वकर्मा घर्मं नो ब्रूत यतमश्चतुष्पात्
ज्याचा स्वामी यज्ञाचा स्वामी नाही, ज्याचा यज्ञ स्वतःचा नाही, ज्याला दाता किंवा घेणारा नाही; जो सर्वांना जिंकतो, सर्वांना पोसतो, सर्व काही करतो—तो घर्म कोणता आहे, ते आम्हाला सांग.
येन देवाः स्वरारुरुहुर्हित्वा शरीरममृतस्य नाभिम् । तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं घर्मस्य व्रतेन तपसा यशस्यवः
ज्याच्यामुळे देवांनी शरीर सोडून, अमरतेच्या नाभीला पोहोचून, स्वर्ग गाठला—त्याच्याच व्रताने आणि तपाने, आम्हीही पुण्य लोक मिळवू या, कीर्ती मिळवू या.
इन्द्रो रूपेणाग्निर्वहेन प्रजापतिः परमेष्ठी विराट्। विश्वानरे अक्रमत वैश्वानरे अक्रमतानडुह्यक्रमत । सोऽदृंहयत सोऽधारयत
इंद्र रूपाने, अग्नी वहन करणारा, प्रजापती श्रेष्ठ, विराज; सर्वांनी वैश्वानरात प्रवेश केला, अनडुहात प्रवेश केला; त्याने सर्वांना स्थिर केले, धरून ठेवले.
मध्यमेतदनडुहो यत्रैष वह आहितः । एतावदस्य प्राचीनं यावान् प्रत्यङ्समाहितः
अनडुहाचा हा मधला भाग आहे, जिथे हा वहक ठेवला आहे; जितका तो पूर्वेला ठेवला आहे, तितकाच तो पश्चिमेला ठेवला आहे.
यो वेदानडुहो दोहान्त्सप्तानुपदस्वतः । प्रजां च लोकं चाप्नोति तथा सप्तऋषयो विदुः
जो अनडुहाच्या सात दूध काढण्याच्या जागा क्रमाने जाणतो, तो संतती आणि लोक मिळवतो; असेच सप्तर्षींनी जाणले.
पद्भिः सेदिमवक्रामन्न् इरां जङ्घाभिरुत्खिदन् । श्रमेणानड्वान् कीलालं कीनाशश्चाभि गच्छतः
त्यांनी पायांनी दाबले, पोटऱ्यांनी अन्न खोदले; श्रमाने अनडुह आणि नांगरवाला दोघेही रसाकडे पोहोचतात.
द्वादश वा एता रात्रीर्व्रत्या आहुः प्रजापतेः । तत्रोप ब्रह्म यो वेद तद्वा अनडुहो व्रतम्
ही बारा रात्री प्रजापतीचं व्रत म्हणतात; जो तिथलं ब्रह्म जाणतो, तेच अनडुहाचं व्रत आहे.
दुहे सायं दुहे प्रातर्दुहे मध्यंदिनं परि । दोहा ये अस्य संयन्ति तान् विद्मानुपदस्वतः
संध्याकाळी दूध काढलं जातं, सकाळी काढलं जातं, दुपारीही सर्वत्र काढलं जातं; जो याच्या दूध काढण्याच्या वेळा क्रमाने जाणतो, तोच खरा जाणतो.
रोहण्यसि रोहण्यस्थ्नश्छिन्नस्य रोहणी । रोहयेदमरुन्धति
तू बरी करणारी आहेस, तुटलेल्या गोष्टी बऱ्या करणारी आहेस, कापलेल्या गोष्टी बऱ्या करणारी आहेस; अमरुंधतीने बरे करावे.
यत्ते रिष्टं यत्ते द्युत्तमस्ति पेष्ट्रं त आत्मनि । धाता तद्भद्रया पुनः सं दधत्परुषा परुः
तुझ्यात जे दुखावलं आहे, जे फोडलं आहे, जे शरीरात चिरडलं आहे, ते सर्व भाग्याने धाता पुन्हा एकत्र बांधो, जोडो.
सं ते मज्जा मज्ज्ञा भवतु समु ते परुषा परुः । सं ते मांसस्य विस्रस्तं समस्थ्यपि रोहतु
तुझी मज्जा मज्जेशी, सांधे सांध्यांशी जुळू देत; तुझ्या शरीरातून जे गळून पडलं, ते हाडांसह पुन्हा वाढू दे.
मज्जा मज्ञा सं धीयतां चर्मणा चर्म रोहतु । असृक्ते अस्थि रोहतु मांसं मांसेन रोहतु
मज्जा मज्जेशी जुळू दे, त्वचा त्वचेशी जुळू दे; हाड रक्ताने वाढू दे, मांस मांसाने वाढू दे.
लोम लोम्ना सं कल्पया त्वचा सं कल्पया त्वचम् । असृक्ते अस्थि रोहतु छिन्नं सं धेह्योषधे
केस केसांशी जुळव, त्वचेने त्वचा जुळव; हाड रक्ताने वाढू दे, औषधे, जे कापलं आहे ते एकत्र कर.
स उत्तिष्ठ प्रेहि प्र द्रव रथः सुचक्रः । सुपविः सुनाभिः प्रति तिष्ठोर्ध्वः
उठ, पुढे चल, धाव, रथ चांगला आहे, चाक उत्तम, नाभी मजबूत; सरळ उभा रहा.
यदि कर्तं पतित्वा संशश्रे यदि वाश्मा प्रहृतो जघान । ऋभू रथस्येवाङ्गानि सं दधत्परुषा परुः
जर अक्षापासून पडून तुटलं असेल, किंवा दगडाने मारून फोडलं असेल, तर ऋभू, जसे रथाचे भाग जोडतात, तसे सांधे सांध्यांशी जुळवोत.
उत देवा अवहितं देवा उन्नयथा पुनः । उतागश्चक्रुषं देवा देवा जीवयथा पुनः
देवांनी खाली ठेवले, देवांनी पुन्हा उचलले; देवांनी पुन्हा पूर्ण केले, देवांनी पुन्हा जीव दिला.
द्वाविमौ वातौ वात आ सिन्धोरा परावतः । दक्षं ते अन्य आवातु व्यन्यो वातु यद्रपः
हे वायू, हे दोन वारे त्या दूरच्या नदीच्या काठावरून येतात. त्यांपैकी एक तुझ्यासाठी कौशल्य घेऊन येवो आणि दुसरा तुझ्या हानीकारक गोष्टी दूर लावो.
आ वात वाहि भेषजं वि वात वाहि यद्रपः । त्वं हि विश्वभेषज देवानां दूत ईयसे
वायू, तू औषध घेऊन ये. वायू, तू वाईट गोष्टी दूर कर. कारण तू सर्वांना बरे करणारा आहेस, देवतांचा दूत म्हणून जातोस.
त्रायन्तामिमं देवास्त्रायन्तां मरुतां गणाः । त्रायन्तां विश्वा भूतानि यथायमरपा असत्
देवांनी या माणसाचे रक्षण करावे, मरुतगणांनी त्याचे रक्षण करावे, सर्व जीवांनी त्याचे रक्षण करावे, जेणेकरून तो हानीपासून मुक्त राहो.
आ त्वागमं शंतातिभिरथो अरिष्टतातिभिः । दक्षं त उग्रमाभारिषं परा यक्ष्मं सुवामि ते
मी तुझ्याकडे शुभेच्छा आणि सुरक्षिततेच्या उपायांसह आलो आहे. मी तुला बलवान आणि प्रखर शक्ती देतो, तुझ्या आजारांना दूर करतो.
अयं मे हस्तो भगवान् अयं मे भगवत्तरः । अयं मे विश्वभेषजोऽयं शिवाभिमर्शनः
माझा हा हात पवित्र आहे, माझा हा हात आणखी पवित्र आहे. हा सर्वांना बरे करणारा आहे, हा शुभ स्पर्श आहे.
हस्ताभ्यां दशशाखाभ्यां जिह्वा वाचः पुरोगवी । अनामयित्नुभ्यां हस्ताभ्यां ताभ्यां त्वाभि मृशामसि
दहा बोटांच्या दोन्ही हातांनी, वाणीला पुढे नेणाऱ्या जिभेने, आरोग्य देणाऱ्या हातांनी, आम्ही तुला स्पर्श करतो.