4.8 भूतो भूतेषु पय आ दधाति स भूतानामधिपतिर्बभूव । तस्य मृत्युश्चरति राजसूयं स राजा अनु मन्यतामिदम्
जीव सर्व प्राण्यांमध्ये दूध ठेवतो; तो सर्वांचा स्वामी झाला. त्याच्या राज्याभिषेकात मृत्यू फिरतो; राजा हे मान्य करो.
अभि प्रेहि माप वेन उग्रश्चेत्ता सपत्नहा । आ तिष्ठ मित्रवर्धन तुभ्यं देवा अधि ब्रुवन्
पुढे जा, थांबू नकोस, कठोर आणि बुद्धिमान हो, शत्रूचा नाश कर; मित्र वाढवणारा, तू ठाम उभा रहा, कारण देवांनी तुझ्यासाठी सांगितलं आहे.
आतिष्ठन्तं परि विश्वे अभूषं छ्रियं वसानश्चरति स्वरोचिः । महत्तद्वृष्णो असुरस्य नामा विश्वरूपो अमृतानि तस्थौ
जो ठाम उभा राहिला, तेजाने शोभला, त्याच्या सभोवती सर्व जीवांनी स्वतःला सजवलं; हे त्या बलाढ्य असुराचं मोठं नाव आहे — तो अनेक रूपांचा, अमर, स्थिर राहिला.
व्याघ्रो अधि वैयाघ्रे वि क्रमस्व दिशो महीः । विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्त्वापो दिव्याः पयस्वतीः
वाघासारखा, वाघांमध्ये पुढे जा, मोठ्या दिशांमध्ये पाऊल टाक; सर्व जल, आकाशातील, दुधाळ, तुझी इच्छा करो.
या आपो दिव्याः पयसा मदन्त्यन्तरिक्ष उत वा पृथिव्याम् । तासां त्वा सर्वासामपामभि षिञ्चामि वर्चसा
ज्या आकाशातील जल दुधाने आनंदी होतात, त्या आकाशात असोत किंवा पृथ्वीवर — त्या सर्व जलांपैकी, मी तुला त्यांच्या तेजाने अभिषेक करतो.
अभि त्वा वर्चसासिचन्न् आपो दिव्याः पयस्वतीः । यथासो मित्रवर्धनस्तथा त्वा सविता करत्
मी तुला तेजाने, आकाशातील दुधाळ जलांनी अभिषेक केलं; जसा तू मित्र वाढवणारा आहेस, तसाच सविता तुला बनवो.
एना व्याघ्रं परिषस्वजानाः सिंहं हिन्वन्ति महते सौभगाय । समुद्रं न सुभुवस्तस्थिवांसं मर्मृज्यन्ते द्वीपिनमप्स्वन्तः
याने, वाघाला मिठी मारून, ते सिंहाला मोठ्या भाग्यासाठी पुढे ढकलतात; समुद्रासारखा बलवान स्थिर राहतो, पँथर पाण्यात शुद्ध होतो.
4.९ एहि जीवं त्रायमाणं पर्वतस्यास्यक्ष्यम् । विश्वेभिर्देवैर्दत्तं परिधिर्जीवनाय कम्
ये, जीवंत असलेला, रक्षण मिळवणारा, पर्वताच्या अविनाशी मुखात ये; सर्व देवांनी दिलेला हा वेढा जीवनासाठी आहे.
परिपाणं पुरुषाणां परिपाणं गवामसि । अश्वानामर्वतां परिपाणाय तस्थिषे
तू माणसांचा रक्षणकर्ता आहेस, तू गायींचंही रक्षण करतोस; घोड्यांचं आणि दुर्बलांचं रक्षण करण्यासाठी तू उभा आहेस.
उतासि परिपाणं यातुजम्भनमाञ्जन । उतामृतस्य त्वं वेत्थाथो असि जीवभोजनमथो हरितभेषजम्
तू रक्षण करणारा आहेस, जादूटोण्यावरील उपाय आहेस, आणि डोळ्याचं औषध आहेस; अमृत तुला माहीत आहे, तू जिवंतांसाठी अन्न आहेस, आणि हिरव्या औषधासारखा आहेस.
यस्याञ्जन प्रसर्पस्यङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधस उग्रो मध्यमशीरिव
ज्याचं औषध अंगावर पसरतं, एकेक अवयवाला स्पर्श करतं, आणि कठोरपणे लागू पडतं; त्या औषधामुळे, हे तिव्र असणाऱ्या, आजार दूर कर, जसा मधल्या दाताने काही काढून टाकावं तसं.
नैनं प्राप्नोति शपथो न कृत्या नाभिशोचनम् । नैनं विष्कन्धमश्नुते यस्त्वा बिभर्त्याञ्जन
कोणताही शाप, जादूटोणा किंवा दुःख त्याच्याजवळ पोहोचत नाही; जो तुझं औषध लावतो, त्याला पसरतं विषही लागत नाही.
असन्मन्त्राद्दुष्वप्न्याद्दुष्कृताच्छमलादुत । दुर्हार्दश्चक्षुषो घोरात्तस्मान् नः पाह्याञ्जन
वाईट मंत्र, वाईट स्वप्न, वाईट कृत्य, घाण, आणि डोळ्याच्या तीव्र वेदनेपासून, हे औषधा, आम्हाला वाचव.
इदं विद्वान् आञ्जन सत्यं वक्ष्यामि नानृतम् । सनेयमश्वं गामहमात्मानं तव पूरुष
हे औषधा, हे जाणून मी सत्य बोलतो, असत्य नाही; मी घोडा, गाय, स्वतः आणि तुझा माणूस यांना जपू शकू.
त्रयो दासा आञ्जनस्य तक्मा बलास आदहिः । वर्षिष्ठः पर्वतानां त्रिककुन् नाम ते पिता
ताप, क्षय आणि जळजळ हे औषधाचे तीन सेवक आहेत; पर्वतांचा मोठा, त्रिककुड, तुझा पिता आहे.
यदाञ्जनं त्रैककुदं जातं हिमवतस्परि । यातूंश्च सर्वाञ्जम्भयत्सर्वाश्च यातुधान्यः
जेव्हा त्रिककुडजवळ जन्मलेलं औषध हिमालयाच्या पलीकडे प्रकट झालं, तेव्हा ते सर्व जादूटोण्या आणि जादूटोण्यांचे जीव यांना वश करतं.
यदि वासि त्रैककुदं यदि यामुनमुच्यसे । उभे ते भद्रे नाम्नी ताभ्यां नः पाह्याञ्जन
तू त्रिककुडचं असशील किंवा तुला यमुनाचं म्हणत असतील, तुझी ही दोन्ही शुभ नावं आम्हाला वाचवोत, हे औषधा.
वाताज्जातो अन्तरिक्षाद्विद्युतो ज्योतिषस्परि । स नो हिरण्यजाः शङ्खः कृशनः पात्वंहसः
वाऱ्यातून, आकाशातून, विजेपासून, प्रकाशातून जन्मलेला; तो सुवर्णातून जन्मलेला शंख, बारीक असणारा, आपल्याला संकटांपासून वाचवो.
यो अग्रतो रोचनानां समुद्रादधि जज्ञिषे । शङ्खेन हत्वा रक्षांस्यत्त्रिणो वि षहामहे
जो तेजस्वी लोकांपूर्वी, समुद्रातून जन्मला; शंखाने राक्षसांना मारून, आपण सर्व अडचणींवर मात करतो.
शङ्खेनामीवाममतिं शङ्खेनोत सदान्वाः । शङ्खो नो विश्वभेषजः कृशनः पात्वंहसः
शंखाने आपण आजार आणि वाईट भावना दूर करतो; शंखानेच कायमचे शत्रूही दूर होतात; शंख, सर्व रोगांवरचं औषध, बारीक असणारा, आपल्याला संकटांपासून वाचवो.
दिवि जातः समुद्रजः सिन्धुतस्पर्याभृतः । स नो हिरण्यजाः शङ्ख आयुष्प्रतरणो मणिः
स्वर्गात जन्मलेला, समुद्रातून जन्मलेला, नदीने वाहून आणलेला; तो सुवर्णातून जन्मलेला शंख, जीवन पार करणारा रत्न, आपल्याला वाचवो.
समुद्राज्जातो मणिर्वृत्राज्जातो दिवाकरः । सो अस्मान्त्सर्वतः पातु हेत्या देवासुरेभ्यः
समुद्रातून जन्मलेलं रत्न; वृत्राचा वध करणाऱ्यापासून जन्मलेला सूर्य; तो आपल्याला देव आणि दानव यांच्या अस्त्रांपासून सर्वत्र वाचवो.
हिरण्यानामेकोऽसि सोमात्त्वमधि जज्ञिषे । रथे त्वमसि दर्शत इषुधौ रोचनस्त्वं प्र ण आयूंषि तारिषत्
सुवर्णांमध्ये एकटाच असणारा तू आहेस; सोमापासून जन्मलेला आहेस; रथात तू दिसतोस, बाणाच्या भात्यात तू तेजस्वी आहेस; तू आम्हाला दीर्घायुष्य मिळवून दे.
देवानामस्थि कृशनं बभूव तदात्मन्वच्चरत्यप्स्वन्तः । तत्ते बध्नाम्यायुषे वर्चसे बलाय दीर्घायुत्वाय शतशारदाय कार्शनस्त्वाभि रक्षतु
देवतांचं बारीक हाड असं झालं; ते आपल्या स्वभावानुसार पाण्यात फिरतं; मी तुला आयुष्य, तेज, बळ, दीर्घायुष्य आणि शंभर शरदांसाठी बांधतो; बारीक असणारा तू त्याला वाचवो.
अनड्वान् दाधार पृथिवीमुत द्यामनड्वान् दाधारोर्वन्तरिक्षम् । अनड्वान् दाधार प्रदिशः षडुर्वीरनड्वान् विश्वं भुवनमा विवेश
बैलाने पृथ्वी आणि आकाश धारण केलं; बैलाने विशाल आकाशमंडळ धारण केलं; बैलाने सहा दिशा धारण केल्या; बैलाने सर्व जगात प्रवेश केला.
अनड्वान् इन्द्रः स पशुभ्यो वि चष्टे त्रयां छक्रो वि मिमीते अध्वनः । भूतं भविष्यद्भुवना दुहानः सर्वा देवानां चरति व्रतानि
इंद्र हा बैल आहे; तो पशुधनाची काळजी घेतो; त्रिसूत्री चाक मार्ग मोजते; भूत, भविष्य आणि जग यांचं दूध काढत, तो सर्व देवांच्या व्रतांचं पालन करतो.
इन्द्रो जातो मनुष्येष्वन्तर्घर्मस्तप्तश्चरति शोशुचानः । सुप्रजाः सन्त्स उदारे न सर्षद्यो नाश्नीयादनडुहो विजानन्
इंद्र मानवांमध्ये जन्म घेतो, आणि घर्म म्हणून आतून तापतो, जळतो. जिथे चांगली संतती आहे अशा उदार घरातून तो हलू नये, तिथे तो न खावे, न दूध काढावे, हे जाणणारा असावा.
अनड्वान् दुहे सुकृतस्य लोक ऐनं प्याययति पवमानः पुरस्तात्। पर्जन्यो धारा मरुत ऊधो अस्य यज्ञः पयो दक्षिणा दोहो अस्य
ज्याच्याजवळ दूध काढता येत नाही असा अनडुह जगातल्या पुण्याचं फळ देतो; पवित्र करणारा त्याला समोरून भरतो; पर्जन्य त्याचा प्रवाह आहे, मरुत त्याची स्तन आहेत, यज्ञ त्याचं दूध, दक्षिणा त्याचं काढणं.
यस्य नेशे यज्ञपतिर्न यज्ञो नास्य दातेशे न प्रतिग्रहीता । यो विश्वजिद्विश्वभृद्विश्वकर्मा घर्मं नो ब्रूत यतमश्चतुष्पात्
ज्याचा स्वामी यज्ञाचा स्वामी नाही, ज्याचा यज्ञ स्वतःचा नाही, ज्याला दाता किंवा घेणारा नाही; जो सर्वांना जिंकतो, सर्वांना पोसतो, सर्व काही करतो—तो घर्म कोणता आहे, ते आम्हाला सांग.
येन देवाः स्वरारुरुहुर्हित्वा शरीरममृतस्य नाभिम् । तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं घर्मस्य व्रतेन तपसा यशस्यवः
ज्याच्यामुळे देवांनी शरीर सोडून, अमरतेच्या नाभीला पोहोचून, स्वर्ग गाठला—त्याच्याच व्रताने आणि तपाने, आम्हीही पुण्य लोक मिळवू या, कीर्ती मिळवू या.