यां त्वा गन्धर्वो अखनद्वरुणाय मृतभ्रजे । तां त्वा वयं खनामस्योषधिं शेपहर्षणीम्
ती वनस्पती जी गंधर्वाने वरुणासाठी, मृतांसाठी खोदली, तीच वनस्पती आम्ही तुझ्यासाठी खोदतो, बंधन सोडवणारी आणि आनंद देणारी.
उदुषा उदु सूर्य उदिदं मामकं वचः । उदेजतु प्रजापतिर्वृषा शुष्मेण वाजिना
उठ, उठ, सूर्य, उठ, माझे वचन; प्रजापती, वृषभ, तेज आणि बळाने उठो.
यथा स्म ते विरोहतोऽभितप्तमिवानति । ततस्ते शुष्मवत्तरमियं कृणोत्वोषधिः
जसा तुझ्या मुळापासून काही जळत नाही, तसंच ही औषधी तुला अधिक बळकट करो.
उच्छुष्मौषधीनां सारा ऋषभाणाम् । सं पुंसामिन्द्र वृष्ण्यमस्मिन् धेहि तनूवशिन्
औषधींचं सार, वृषभांचं बळ—हे इंद्रा, हे सगळं बळ आपल्या शरीरावर नियंत्रण ठेवणाऱ्याच्या अंगी तू भर.
अपां रसः प्रथमजोऽथो वनस्पतीनाम् । उत सोमस्य भ्रातास्युतार्शमसि वृष्ण्यम्
पाण्याचा रस, झाडांचा पहिला रस, आणि तू सोमाचा भाऊ आहेस; तुझ्यात घोड्याचं बळ आहे.
अद्याग्ने अद्य सवितरद्य देवि सरस्वति । अद्यास्य ब्रह्मणस्पते धनुरिवा तानया पसः
आज, अग्नी, आज, सविता, आज, देवी सरस्वती, आज, ब्रह्मणस्पती—आजच हे बंध जणू धनुष्याच्या दोरीसारखे ताण.
आहं तनोमि ते पसो अधि ज्यामिव धन्वनि । क्रमस्वर्श इव रोहितमनवग्लायता सदा
मी तुझे बंध धनुष्याच्या दोरीसारखे सैल करतो, जसा लाल हरिण उडी मारतो, तसा नेहमी थकवा न येता.
अश्वस्याश्वतरस्याजस्य पेत्वस्य च । अथ ऋषभस्य ये वाजास्तान् अस्मिन् धेहि तनूवशिन्
घोडा, खच्चर, बकरी, मेंढा आणि वृषभ यांचं बळ—हे सर्व बळ शरीरावर नियंत्रण ठेवणाऱ्याच्या अंगी तू भर.
सहस्रशृङ्गो वृषभो यः समुद्रादुदाचरत्। तेना सहस्येना वयं नि जनान्त्स्वापयामसि
समुद्रातून उगवलेला हजार शिंगांचा वृषभ—त्याच्या मोठ्या बळाने आपण सर्व लोकांना झोपवतो.
न भूमिं वातो अति वाति नाति पश्यति कश्चन । स्त्रियश्च सर्वाः स्वापय शुनश्चेन्द्रसखा चरन्
वारा जमिनीवर वाहत नाही, कुणीही पुढे पाहू शकत नाही; इंद्राचा मित्रा, तू फिरताना सर्व स्त्रियांना झोपव.
प्रोष्ठेशयास्तल्पेशया नारीर्या वह्यशीवरीः । स्त्रियो याः पुण्यगन्धयस्ताः सर्वाः स्वापयामसि
ज्या स्त्रिया जमिनीवर झोपतात, ज्या पलंगावर झोपतात, ज्या नेली जाणार आहेत, ज्या शुभ सुवासिक आहेत—त्या सर्वांना आपण झोपवतो.
एजदेजदजग्रभं चक्षुः प्राणमजग्रभम् । अङ्गान्यजग्रभं सर्वा रात्रीणामतिशर्वरे
हलणारे, न हलणारे, डोळ्यांची आणि श्वासाची पकड, सर्व अंगांची पकड—रात्रींपेक्षा मी अधिक गडद आहे.
य आस्ते यश्चरति यश्च तिष्ठन् विपश्यति । तेषां सं दध्मो अक्षीणि यथेदं हर्म्यं तथा
जो बसतो, जो फिरतो, जो उभा राहून पाहतो—त्यांच्या डोळ्यांना आपण बंद करतो, जसं हे घर बंद असतं तसं.
स्वप्तु माता स्वप्तु पिता स्वप्तु श्वा स्वप्तु विश्पतिः । स्वपन्त्वस्यै ज्ञातयः स्वप्त्वयमभितो जनः
आई झोपू दे, वडील झोपू देत, कुत्रा झोपू दे, घरमालक झोपू दे; तिचे नातेवाईक झोपू देत, आजूबाजूचे सर्व लोक झोपू देत.
स्वप्न स्वप्नाभिकरणेन सर्वं नि स्वापया जनम् । ओत्सूर्यमन्यान्त्स्वापयाव्युषं जागृतादहमिन्द्र इवारिष्टो अक्षितः
झोपे, तुझ्या झोप आणणाऱ्या शक्तीने सर्व लोकांना झोपव; दुसऱ्यांना सूर्याजवळ झोपव, फक्त मला जागं ठेव, इंद्रासारखा सुरक्षित आणि थकवा न येता.
ब्राह्मणो जज्ञे प्रथमो दशशीर्षो दशास्यः । स सोमं प्रथमः पपौ स चकारारसं विषम्
ब्राह्मण सर्वात आधी जन्मला, त्याला दहा डोकी आणि दहा तोंडं होती; त्याने पहिल्यांदा सोम प्याला, त्याने चवीशिवाय विष तयार केलं.
यावती द्यावापृथिवी वरिम्णा यावत्सप्त सिन्धवो वितष्ठिरे । वाचं विषस्य दूषणीं तामितो निरवादिषम्
जितकी आकाश आणि पृथ्वी पसरली, जिथपर्यंत सात नद्या वाहतात—त्या विष नष्ट करणाऱ्या वाणीला मी इथून बोललो.
सुपर्णस्त्वा गरुत्मान् विष प्रथममावयत्। नामीमदो नारूरुप उतास्मा अभवः पितुः
गरुडाने, पंखधारी पक्ष्याने, तुझं विष आधी वाहून नेलं; ते तोंडात पोहोचलं नाही, अंगात शिरलं नाही, आणि वडिलांचा भाग झालं नाही.
यस्त आस्यत्पञ्चाङ्गुरिर्वक्राच्चिदधि धन्वनः । अपस्कम्भस्य शल्यान् निरवोचमहं विषम्
जो धनुष्य हातात घेऊन बसतो, त्याच्या वाकड्या बोटांनी—त्याच्या तुकड्यातील विष मी बाहेर काढलं.
शल्याद्विषं निरवोचं प्राञ्जनादुत पर्णधेः । अपाष्ठाच्छृङ्गात्कुल्मलान् निरवोचमहं विषम्
तुकड्यातून मी विष बाहेर काढलं, गवताच्या काडीमधून आणि पानातूनही; हाडातून, शिंगातून, गाठीमधून मी विष बाहेर काढलं.
अरसस्त इषो शल्योऽथो ते अरसं विषम् । उतारसस्य वृक्षस्य धनुष्टे अरसारसम्
बाणाला रस नाही, शल्यालाही रस नाही, तुझ्या विषालाही रस नाही; ज्या झाडाचं धनुष्य आहे त्यालाही रस नाही.
ये अपीषन् ये अदिहन् य आस्यन् ये अवासृजन् । सर्वे ते वध्रयः कृता वध्रिर्विषगिरिः कृतः
ज्यांनी सोडलं, ज्यांनी मारलं, जे बसले, ज्यांनी सोडून दिलं — हे सगळे आता शक्तिहीन झाले; विषाचा डोंगरही आता शक्तिहीन झाला.
वध्रयस्ते खनितारो वध्रिस्त्वमस्योषधे । वध्रिः स पर्वतो गिरिर्यतो जातमिदं विषम्
तुझे खणणारे शक्तिहीन झाले, औषधे, तूही शक्तिहीन झालीस; तो पर्वत, ती डोंगरही जिथून हे विष जन्मलं, तेही आता शक्तिहीन झाले.
वारिदं वारयातै वरणावत्यामधि । तत्रामृतस्यासिक्तं तेना ते वारये विषम्
वरुणाच्या झाडावर वाढणाऱ्या पाण्याची साठवण करणाऱ्या वनस्पतीने मी विष थांबवतो; तिथे अमृत शिंपडलं आहे — त्याने मी तुझे विष थांबवतो.
अरसं प्राच्यं विषमरसं यदुदीच्यम् । अथेदमधराच्यं करम्भेण वि कल्पते
पूर्वेकडचं विष रसहीन आहे, उत्तरकडचं विषही रसहीन आहे; आता हे दक्षिणेकडचं विष पेज घालून निष्प्रभ केलं आहे.
करम्भं कृत्वा तिर्यं पीबस्पाकमुदारथिम् । क्षुधा किल त्वा दुष्टनो जक्षिवान्त्स न रूरुपः
पेज करून, ते तिरकं गरम आणि भरपूर प्यावं; उपासेनेच तुला त्रास झाला, खा, मग तुला त्रास होणार नाही.
वि ते मदं मदावति शरमिव पातयामसि । प्र त्वा चरुमिव येषन्तं वचसा स्थापयामसि
मद्यपान केलेल्यातला नशा आम्ही तुझ्यातून बाणासारखा खाली टाकतो; अस्वस्थ असलेल्याला आम्ही मंत्रांनी, जणू काही जादूसारखं, थांबवतो.
परि ग्राममिवाचितं वचसा स्थापयामसि । तिष्ठा वृक्ष इव स्थाम्न्यभ्रिखाते न रूरुपः
जसं एखादं गाव एकत्र बांधून ठेवावं तसं आम्ही तुला शब्दांनी थांबवतो; झाडासारखा स्थिर उभा रहा, हलू नको, मग तुला त्रास होणार नाही.
पवस्तैस्त्वा पर्यक्रीणन् दूर्शेभिरजिनैरुत । प्रक्रीरसि त्वमोषधेऽभ्रिखाते न रूरुपः
शुद्ध करणाऱ्यांनी, दूर असणाऱ्या, निष्कलंक अशा लोकांनी तुला वेढलं आहे; औषधे, तू विखुरली गेलीस, पण हलू नको, मग तुला त्रास होणार नाही.
अनाप्ता ये वः प्रथमा यानि कर्माणि चक्रिरे । वीरान् नो अत्र मा दभन् तद्व एतत्पुरो दधे
तुमच्यातले जे पहिले होते, ज्यांनी काही कृती केल्या पण गाठू शकले नाहीत, त्यांनी आमच्या वीरांना इथे काहीही हानी करू नये; ते आमच्यासमोर असू दे.