वी मे द्यावापृथिवी इतो वि पन्थानो दिशंदिशम् । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
हे आकाश आणि पृथ्वी, तुम्ही माझ्यापासून दूर राहा, वाटा सर्व दिशांना पसरू द्या. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
त्वष्टा दुहित्रे वहतुं युनक्तीतीदं विश्वं भुवनं वि याति । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
त्वष्टा कन्येला पतीशी जोडतो, आणि असे सर्व जग पुढे जाते. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
अग्निः प्राणान्त्सं दधाति चन्द्रः प्राणेन संहितः । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
अग्नी प्राणांना एकत्र ठेवतो, चंद्र प्राणाशी एकरूप असतो. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
प्राणेन विश्वतोवीर्यं देवाः सूर्यं समैरयन् । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
प्राणाच्या साहाय्याने देवांनी सर्वत्र पसरलेली ऊर्जा, सूर्य चालवला. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
आयुष्मतामायुष्कृतां प्राणेन जीव मा मृथाः । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
ज्यांच्याकडे आयुष्य आहे आणि जे आयुष्य देतात, त्यांच्यात प्राणाने जगा, मरण येऊ देऊ नका. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
प्राणेन प्राणतां प्राणेहैव भव मा मृथाः । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
प्राण असलेल्या लोकांमध्ये, इथेच प्राणात राहा, मरण येऊ देऊ नका. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
उदायुषा समायुषोदोषधीनां रसेन । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
वनस्पतींच्या रसाने, दीर्घायुष्य आणि पूर्ण आयुष्य मिळू दे. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
आ पर्जन्यस्य वृष्ट्योदस्थामामृता वयम् । व्यहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण समायुषा
पर्जन्याच्या पावसाखाली आम्ही अमर राहू दे. सर्व पापे, रोग आणि कमी आयुष्य दूर होऊ दे.
4.1 ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद्वि सीमतः सुरुचो वेन आवः । स बुध्न्या उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसतश्च वि वः
सर्वात आधी ब्रह्म जन्माला आले, त्याच्यापासून तेजस्वी स्तोत्र सर्वत्र पसरले. त्याच्या खोल पाया या जगाचे आदर्श आहेत, अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांचे गर्भस्थान आहेत.
इयं पित्र्या राष्ट्र्येत्वग्रे प्रथमाय जनुषे भुवनेष्ठाः । तस्मा एतं सुरुचं ह्वारमह्यं घर्मं श्रीणन्तु प्रथमाय धास्यवे
ही पितरांची भूमी सर्वप्रथम निर्माण झाली, जगात पहिल्यांदा जन्म घेणाऱ्यासाठी स्थापन झाली. म्हणून हे तेजस्वी, आमंत्रण करणारे आणि गौरवशाली उष्णता पहिल्यांदा धारण करणाऱ्यासाठी पसरू द्या.
प्र यो जज्ञे विद्वान् अस्य बन्धुर्विश्वा देवानां जनिमा विवक्ति । ब्रह्म ब्रह्मण उज्जभार मध्यान् नीचैरुच्चैः स्वधा अभि प्र तस्थौ
जो ज्ञानी जन्माला आला, तो या सर्वांचा आप्त आहे, तो देवांच्या सर्व जन्मांना ओळखतो. ब्रह्माने ब्रह्माला मधून, खाली आणि वरून उचलले, स्वतःच्या धर्माने तो स्थिर राहिला.
स हि विदः स पृथिव्या ऋतस्था मही क्षेमं रोदसी अस्कभायत्। महान् मही अस्कभायद्वि जातो द्यां सद्म पार्थिवं च रजः
तो जाणणारा आहे, तो पृथ्वीच्या सत्यावर उभा आहे. महात्म्याने त्याने विशाल पृथ्वी आणि आकाश स्थिर केले. मोठा जन्म घेऊन त्याने आकाश, पृथ्वी आणि मधले स्थान स्थिर केले.
स बुध्न्यादाष्ट्र जनुषोऽभ्यग्रं बृहस्पतिर्देवता तस्य सम्राट्। अहर्यच्छुक्रं ज्योतिषो जनिष्टाथ द्युमन्तो वि वसन्तु विप्राः
जन्माच्या खोल पाया पासून बृहस्पती, देवांचा स्वामी, सर्वश्रेष्ठ आहे. त्याने दिवसाचे तेज निर्माण केले आणि ज्ञानी लोक तेजात वास करू दे.
नूनं तदस्य काव्यो हिनोति महो देवस्य पूर्व्यस्य धाम । एष जज्ञे बहुभिः साकमित्था पूर्वे अर्धे विषिते ससन् नु
खरंच, त्याची काव्यशक्ती या प्राचीन देवाच्या महान निवासस्थानाला स्पर्श करते. तो अनेकांसोबत जन्माला आला, आणि पूर्वीचे अर्धे भाग वेगळे झाले.
योऽथर्वाणं पितरं देवबन्धुं बृहस्पतिं नमसाव च गछात्। त्वं विश्वेषां जनिता यथासः कविर्देवो न दभायत्स्वधावान्
जो अथर्वा, वडील, देवांचे आप्त आणि बृहस्पती यांना नम्रतेने वंदन करतो, तू सर्वांचा उत्पन्न करणारा, जसा आहेस तसा, ज्ञानी देव, कधीच नष्ट न होणारा, स्वतःच्या सामर्थ्यावर उभा असलेला आहेस.
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः । योऽस्येशे द्विपदो यश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम
जो आत्मा आणि बळ देतो, ज्याच्या आज्ञेला सर्व जण मानतात, ज्याचे मार्ग देवही पाळतात, जो दोन पायांचे आणि चार पायांचे सर्व प्राण्यांचा स्वामी आहे, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैको राजा जगतो बभूव । यस्य छायामृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवाय हविषा विधेम
जो एकटा, श्वास घेतो आणि डोळे मिटतो, असा जगाचा महान राजा झाला; ज्याच्या सावलीत अमरत्व आहे, ज्याच्या सावलीत मृत्यू आहे, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
यं क्रन्दसी अवतश्चस्कभाने भियसाने रोदसी अह्वयेथाम् । यस्यासौ पन्था रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम
ज्याला दोन रडणाऱ्या, घाबरून, खालीवरून हाक मारतात, ज्याला आकाश आणि पृथ्वी भीतीने बोलावतात, ज्याचा मार्ग तेजस्वी आकाशाचा आहे, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
यस्य द्यौरुर्वी पृथिवी च मही यस्याद उर्वन्तरिक्षम् । यस्यासौ सूरो विततो महित्वा कस्मै देवाय हविषा विधेम
ज्याची ही विशाल आकाश आणि मोठी पृथ्वी, ज्याचे आहे हे रुंद अंतराळ, ज्याची महती सूर्य पसरवतो, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
यस्य विश्वे हिमवन्तो महित्वा समुद्रे यस्य रसामिदाहुः । इमाश्च प्रदिशो यस्य बाहू कस्मै देवाय हविषा विधेम
ज्याची महती हिमालय सांगतो, ज्याची महती समुद्र सांगतो, ज्याच्या बाहू या दिशाच आहेत, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
आपो अग्रे विश्वमावन् गर्भं दधाना अमृता ऋतज्ञाः । यासु देवीष्वधि देव आसीत्कस्मै देवाय हविषा विधेम
पाण्यांनी, आदिम काळी, सर्व जगाला पोटात धरले, त्या अमर आणि सत्य जाणणाऱ्या आहेत; ज्यात तो देव देवींमध्ये स्थिर झाला, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत्। स दाधार पृथिवीमुत द्यां कस्मै देवाय हविषा विधेम
हिरण्यगर्भ सुरुवातीला प्रकट झाला, सर्व सृष्टीचा एकटा स्वामी जन्मला; त्याने पृथ्वी आणि आकाश धरून ठेवले, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
आपो वत्सं जनयन्तीर्गर्भमग्रे समैरयन् । तस्योत जायमानस्योल्ब आसीद्धिरण्ययः कस्मै देवाय हविषा विधेम
पाण्यांनी सुरुवातीला वासरू, गर्भ धारण केला आणि एकत्र आले; त्याच्या जन्मताना त्याच्यासाठी सोन्याचा कवच होता, त्या कोणत्या देवाला आपण अर्पण करावे?
4.3 उदितस्त्रयो अक्रमन् व्याघ्रः पुरुषो वृकः । हिरुग्घि यन्ति सिन्धवो हिरुग्देवो वनस्पतिर्हिरुङ्नमन्तु शत्रवः
तीन जण उभे राहिले – वाघ, माणूस आणि लांडगा; नद्या वेगाने वाहतात, वनाचा देव वेगाने जातो, शत्रूही लवकर निघून जावोत.
परेणैतु पथा वृकः परमेणोत तस्करः । परेण दत्वती रज्जुः परेणाघायुरर्षतु
लांडगा दूरच्या वाटेने जावो, चोरही उंच मार्गाने जावो; दिलेली दोरी दूर जावो, दुष्ट माणूसही दूर जावो.
अक्ष्यौ च ते मुखं च ते व्याघ्र जम्भयामसि । आत्सर्वान् विंशतिं नखान्
वाघा, तुझे डोळे आणि तुझे तोंड आम्ही शांत करतो; तुझे वीसही नख आम्ही शांत करतो.
व्याघ्रं दत्वतां वयं प्रथमं जम्भयामसि । आदु ष्टेनमथो अहिं यातुधानमथो वृकम्
वाघाला प्रथम आम्ही शांत करतो; मग चोराला, मग सापाला, मग राक्षसाला, मग लांडग्याला.
यो अद्य स्तेन आयति स संपिष्टो अपायति । पथामपध्वंसेनैत्विन्द्रो वज्रेण हन्तु तम्
जो आज चोर म्हणून येतो, तो चिरडला जावो आणि निघून जावो; इंद्र त्याला वज्राने, अपमानाच्या वाटेने, नष्ट करो.
मूर्णा मृगस्य दन्ता अपिशीर्णा उ पृष्टयः । निम्रुक्ते गोधा भवतु नीचायच्छशयुर्मृगः
मृगाचे डोके, दात तुटलेले, पाठ फाटलेली; गोह लपून राहो, हरिण खाली पडून राहो.
यत्संयमो न वि यमो वि यमो यन् न संयमः । इन्द्रजाः सोमजा आथर्वणमसि व्याघ्रजम्भनम्
जे नियंत्रण आहे ते नियंत्रण नाही, जे नाही तेच खरे नियंत्रण; इंद्रापासून, सोमापासून जन्मलेला, मी अथर्वणाचा वाघ शांत करणारा मंत्र आहे.