परा हीन्द्र धावसि वृषाकपेरति व्यथिः । नो अह प्र विन्दस्यन्यत्र सोमपीतये विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
इंद्रा, तू त्या बलाढ्य कपिपासून घाबरून पळतोस; सोम प्यायला तुला दुसरीकडे काहीच मिळत नाही, इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
किमयं त्वां वृषाकपिश्चकार हरितो मृगः । यस्मा इरस्यसीदु न्वर्यो वा पुष्टिमद्वसु विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
हा बलाढ्य कपि, हा पिवळसर प्राणी, त्याने तुझं काय केलं? हे श्रेष्ठा, संपत्तीमुळे तू का रागावतोस? इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
यमिमं त्वं वृषाकपिं प्रियमिन्द्राभिरक्षसि । श्वा न्वस्य जम्भिषदपि कर्णे वराहयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
हा प्रिय कपि, ज्याचे रक्षण तू, इंद्रा, करतोस; त्याच्यावर कुत्रा दात खातो आणि डुक्कर त्याच्या कानात गुरगुरतो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
प्रिया तष्टानि मे कपिर्व्यक्ता व्यदूदुषत्। शिरो न्वस्य राविषं न सुगं दुष्कृते भुवं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
कपिने माझ्या प्रिय गोष्टी स्पष्ट केल्या आणि वाईट वागणूक दिली; मी त्याच्या डोक्यावर प्रहार केला, त्याच्या वाईट कृत्यांसाठी सहज नव्हता; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
न मत्स्त्री सुभसत्तरा न सुयाशुतरा भुवत्। न मत्प्रतिच्यवीयसी न सक्थ्युद्यमीयसी विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
माझी स्त्री सर्वांत सुंदर नाही, ती सर्वांत प्रियही नाही; ती सहज हलणारी नाही, ना ती सर्वांत चपळ आहे; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
उवे अम्ब सुलाभिके यथेवाङ्गं भविष्यति । भसन् मे अम्ब सक्थि मे शिरो मे वीव हृष्यति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
आई, सहज मिळणारी, जे काही घडेल ते तसेच होईल; आई, माझे जांघ, माझे डोके, सर्व आनंदित आहेत; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
किं सुबाहो स्वङ्गुरे पृथुष्टो पृथुजाघने । किं शूरपत्नि नस्त्वमभ्यमीषि वृषाकपिं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
हे बलाढ्य बाहू, सुंदर नख असलेले, रुंद खांदे आणि रुंद जांघ असलेले, हे वीरपत्नी, तुला त्या बलाढ्य कपिकडून काय हवे आहे? इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
अवीरामिव मामयं शरारुरभि मन्यते । उताहमस्मि वीरिणीन्द्रपत्नी मरुत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
जणू मी पुरुष नसलेली स्त्री आहे, असं हा कपि मला कमी लेखतो; पण मी बलाढ्य आहे, इंद्राची पत्नी, मरुतांची सखी; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
संहोत्रं स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
पूर्वी स्त्री एकत्र यज्ञासाठी जात असे; सृष्टीकर्ता, इंद्राची पत्नी, सत्यासाठी गौरवली जाते; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
इन्द्राणीमासु नारिषु सुभगामहमश्रवम् । नह्यस्या अपरं चन जरसा मरते पतिर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
या स्त्रियांमध्ये, मी स्वतःला भाग्यवती म्हणून ऐकले आहे, हे इंद्राणी; तिच्यासाठी दुसरा कोणताही पती वृद्धापकाळाने मरत नाही; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
नाहमिन्द्राणि रारण सख्युर्वृषाकपेर्ऋते । यस्येदमप्यं हविः प्रियं देवेषु गच्छति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
इन्द्राणी, मी वृषाकपीशी मैत्री करून आनंद मानला नाही. ज्याचं हे हविर्द्रव्य देवांना प्रिय आहे, ते त्यांच्यापर्यंत पोहोचतं; पण इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
वृषाकपायि रेवति सुपुत्र आदु सुस्नुषे । घसत्त इन्द्र उक्षणः प्रियं काचित्करं हविर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
रेवती, वृषाकपीची पत्नी, तुझ्या चांगल्या मुलांमुळे आणि सूनांमुळे इंद्र, बलवान वृषभ, काही प्रिय आणि सुंदर हविर्द्रव्य खातो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
उक्ष्णो हि मे पञ्चदश साकं पचन्ति विंसतिम् । उताहमद्मि पीव इदुभा कुक्षी पृणन्ति मे विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
माझे पंधरा बैल आणि वीस बैल एकत्र शिजवतात; मी दोन्ही बाजूने तृप्त होऊन खातो, माझी दोन्ही पोटं भरतात; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
वृषभो न तिग्मशृङ्गोऽन्तर्यूथेषु रोरुवत्। मन्थस्त इन्द्र शं हृदे यं ते सुनोति भावयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
तिखट शिंगांचा वृषभ कळपात जसा गर्जतो, तसा इंद्र, मंथन करणारा, ज्या व्यक्तीसाठी प्रेरित हविर्द्रव्य तयार करतो, त्याच्या हृदयात आनंद आणतो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
न सेशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृत्। सेदीशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
ज्याच्या मांडीच्या आत कंप होतो, तो झोपत नाही; ज्याचा केसाळ भाग बसताना ताणतो, तो मात्र झोपतो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
न सेशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते । सेदीशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृत्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
ज्याचा केसाळ भाग बसताना ताणतो, तो झोपत नाही; ज्याच्या मांडीच्या आत कंप होतो, तो मात्र झोपतो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
अयमिन्द्र वृषाकपिः परस्वन्तं हतं विदत्। असिं सूनां नवं चरुमादेधस्यान आचितं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
हा इंद्र, वृषाकपी, संपत्ती असलेल्या मारलेल्या व्यक्तीला ओळखतो; त्याने नवीन, धारदार सुरी उचलली आहे, ज्या हविर्द्रव्याला अग्नीवर ठेवले आहे; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
अयमेमि विचाकशद्विचिन्वन् दासमार्यम् । पिबामि पाकसुत्वनोऽभि धीरमचाकशं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
हा शोधत, पाहत, दास आणि आर्य शोधत येतो; मी पिसून काढलेलं सोमपान करतो, स्थिर आणि अढळ असणाऱ्याजवळ जातो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
धन्व च यत्कृन्तत्रं च कति स्वित्ता वि योजना । नेदीयसो वृषाकपेऽस्तमेहि गृहामुप विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
माळ किंवा जंगल, किती योजनं आहेत? वृषाकपी, संध्याकाळी जवळ ये, घरात प्रवेश कर; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
पुनरेहि वृषाकपे सुविता कल्पयावहै । य एष स्वप्ननंशनोऽस्तमेषि पथा पुनर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
परत ये वृषाकपी, आपण चांगलं भाग्य तयार करूया; जो स्वप्न खातो, तो परत त्या वाटेने घरी येतो; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
यदुदञ्चो वृषाकपे गृहमिन्द्राजगन्तन । क्व स्य पुल्वघो मृगः कमगं जनयोपनो विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
वृषाकपी, जेव्हा तू उत्तर दिशेला इंद्राच्या घरी आलास, तेव्हा तो चित्ती असलेला हरिण कुठे आहे, आणि कोणत्या वाटेने आईने पिल्लाला जन्म दिला? इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
पर्शुर्ह नाम मानवी साकं ससूव विंशतिम् । भद्रं भल त्यस्या अभूद्यस्या उदरमामयद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः
पर्शुर्हा नावाची स्त्री, तिने एकत्र वीस मुलं जन्माला घातली; तिचं पोट भाग्यवान झालं, तिचं उदर फुगलं; इंद्र सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
इदं जना उप श्रुत नराशंस स्तविष्यते । षष्टिं सहस्रा नवतिं च कौरम आ रुशमेषु दद्महे
हे लोकांनो, हे ऐका; नराशंसाचं स्तवन केलं पाहिजे. साठ हजार नव्वद कौरम आम्ही रुशमांच्या मध्ये ठेवले.
उष्ट्रा यस्य प्रवाहणो वधूमन्तो द्विर्दश । वर्ष्मा रथस्य नि जिहीडते दिव ईषमाणा उपस्पृशः
प्रवाहनाचे उंट, वधूंनी युक्त, बारा आहेत; रथाचं शरीर खाली जात नाही, आकाशाला गाठतं, वर उचललेले स्पर्श करतात.
एष इषाय मामहे शतं निष्कान् दश स्रजः । त्रीणि शतान्यर्वतां सहस्रा दश गोनाम्
यासाठी आपण इच्छेने प्रयत्न करतो: शंभर माळा, दहा हार; तीनशे घोडे, हजार गायी.
वच्यस्व रेभ वच्यस्व वृक्षे न पक्वे शकुनः । नष्टे जिह्वा चर्चरीति क्षुरो न भुरिजोरिव
रेभा, बोल, बोल, जसा पिकलेल्या झाडावर पक्षी बोलतो; जीभ हरवली की, ती कुजबुजते, जशी धारदार सुरी दगडावर घासली जाते.
प्र रेभासो मनीषा वृषा गाव इवेरते । अमोतपुत्रका एषाममोत गा इवासते
रेभा लोक विचाराने पुढे जातात, वृषभासारखे, गायींचं रक्षण करतात; त्यांची मुलं सुरक्षित आहेत, त्यांच्याही गायी सुरक्षित आहेत.
प्र रेभ धीं भरस्व गोविदं वसुविदम् । देवत्रेमां वाचं स्रीणीहीषुर्नावीरस्तारम्
रेभा, पुढे जा, विचार घेऊन ये, गायी जाणणारा, संपत्ती जाणणारा; हे वचन देवांसमोर सांग, शहाण्या, जसा कुशल नावाडी पार नेतो.
राज्ञो विश्वजनीनस्य यो देवोमर्त्यामति । वैश्वानरस्य सुष्टुतिमा सुनोता परिक्षितः
सर्व लोकांचा राजा, जो देव माणसांत अमर बुद्धीने वास करतो, त्या वैश्वानराला, हे परिक्षित, सुंदर स्तुती अर्पण करा.
परिछिन्नः क्षेममकरोत्तम आसनमाचरन् । कुलायन् कृण्वन् कौरव्यः पतिर्वदति जायया
सीमा ठरवून त्याने सुरक्षितता निर्माण केली, श्रेष्ठ आसन स्थापन केले; घर उभारून, कौऱव्याने, घराचा प्रमुख म्हणून पत्नीशी संवाद साधला.