पूर्णः कुम्भोऽधि काल आहितस्तं वै पश्यामो बहुधा नु सन्तम् । स इमा विश्वा भुवनानि प्रत्यङ्कालं तमाहुः परमे व्योमन्
पूर्ण घडा काळावर ठेवला आहे; आपण त्याला अनेक रूपांनी पाहतो. तो सर्व जग हलवतो; त्या काळाला ते सर्वोच्च आकाश म्हणतात.
स एव सं भुवनान्याभरत्स एव सं भुवनानि पर्यैत्। पिता सन्न् अभवत्पुत्र एषां तस्माद्वै नान्यत्परमस्ति तेजः
त्यानेच सर्व जग उचलले, त्यानेच सर्व जग फिरून पाहिले. तो या सर्वांचा पिता आणि पुत्र झाला; म्हणून त्याच्यापेक्षा मोठे तेज नाही.
कालोऽमूं दिवमजनयत्काल इमाः पृथिवीरुत । काले ह भूतं भव्यं चेषितं ह वि तिष्ठते
काळाने हे आकाश निर्माण केले; काळानेच ही पृथ्वी निर्माण केली. काळातच भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि सर्व कृती स्थिर आहेत.
कालो भूतिमसृजत काले तपति सूर्यः । काले ह विश्वा भूतानि काले चक्षुर्वि पश्यति
काळाने सर्व जीव निर्माण केले; काळात सूर्य तळपतो. काळातच सर्व जीव आहेत; काळातच डोळे पाहतात.
काले मनः काले प्राणः काले नाम समाहितम् । कालेन सर्वा नन्दन्त्यागतेन प्रजा इमाः
काळात मन आहे, काळात श्वास आहे, काळातच सर्व नावे एकत्र आहेत. काळ आल्यावर या सर्व सृष्टी आनंदी होतात.
काले तपः काले ज्येष्ठं काले ब्रह्म समाहितम् । कालो ह सर्वस्येश्वरो यः पितासीत्प्रजापतेः
काळात तप आहे, काळात श्रेष्ठता आहे, काळातच ब्रह्म एकत्र आहे. काळ सर्वांचा स्वामी आहे, जो प्रजापतीचा पिता झाला.
तेनेषितं तेन जातं तदु तस्मिन् प्रतिष्ठितम् । कालो ह ब्रह्म भूत्वा बिभर्ति परमेष्ठिनम्
त्याच्या प्रेरणेने सर्व काही घडते, त्याच्यामुळे सर्व जन्मते, त्याच्यात सर्व स्थिर आहे. काळ ब्रह्म होऊन सर्वोच्च परमेश्वराला धरतो.
कालः प्रजा असृजत कालो अग्रे प्रजापतिम् । स्वयंभूः कश्यपः कालात्तपः कालादजायत
काळाने प्रजांची निर्मिती केली; सुरुवातीला काळाने प्रजापतीला निर्माण केले. स्वयंभू कश्यप काळातून उत्पन्न झाला, आणि तपही काळातूनच जन्मले.
कालादापः समभवन् कालाद्ब्रह्म तपो दिशः । कालेनोदेति सूर्यः काले नि विशते पुनः
काळातून पाणी निर्माण झाले, काळातून ब्रह्मा, तप आणि दिशा निर्माण झाल्या. काळामुळे सूर्य उगवतो आणि काळातच पुन्हा मावळतो.
कालेन वातः पवते कालेन पृथिवी मही । द्यौर्मही काल आहिता
काळामुळे वारा वाहतो, काळामुळे पृथ्वी स्थिर आहे. महान आकाशही काळातच स्थिर आहे.
कालो ह भूतं भव्यं च पुत्रो अजनयत्पुरा । कालादृचः समभवन् यजुः कालादजायत
काळानेच पूर्वी जे घडले आणि जे होणार आहे ते सर्व निर्माण केलं, जणू त्याचा पुत्रच. ऋचांचा जन्मही काळातूनच झाला आणि यजुर्वेदही काळातूनच उत्पन्न झाला.
कालो यज्ञं समैरयद्देवेभ्यो भागमक्षितम् । काले गन्धर्वाप्सरसः काले लोकाः प्रतिष्ठिताः
काळाने यज्ञाची रचना केली आणि देवांना त्यांच्या न संपणाऱ्या भागाचा वाटा दिला. गंधर्व आणि अप्सरा हेही काळातच स्थिर आहेत, आणि सर्व लोकही काळातच आधारलेले आहेत.
कालेऽयमङ्गिरा देवोऽथर्वा चाधि तिष्ठतः । इमं च लोकं परमं च लोकं पुण्यांश्च लोकान् विधृतीश्च पुण्याः । सर्वांल्लोकान् अभिजित्य ब्रह्मणा कालः स ईयते परमो नु देवः
या काळातच अंगिरस आणि अथर्वा हे देव उभे आहेत. हा लोक आणि सर्वोच्च लोक, पुण्य लोक आणि त्यांचे आधार, हे सर्व काळानेच धरून ठेवले आहेत. सर्व लोकांना ब्रह्माच्या सहाय्याने जिंकून, तोच काळ, तो सर्वोच्च देव, पुढे पुढे जातो.
रात्रिंरात्रिमप्रयातं भरन्तोऽश्वायेव तिष्ठते घासमस्मै । रायस्पोषेण समिषा मदन्तो मा ते अग्ने प्रतिवेशा रिषाम
रात्र नंतर रात्र, जो थांबत नाही त्याला वाहत, जणू घोड्यासारखा उभा राहतो आणि त्याच्यासाठी चारा ठेवतो. संपत्ती आणि अन्न मिळवून आनंदी राहू, अग्ने, आमच्या घरात आम्हाला कधीच काही अपाय होऊ देऊ नकोस.
या ते वसोर्वात इषुः सा त एषा तया नो मृड । रायस्पोषेण समिषा मदन्तो मा ते अग्ने प्रतिवेशा रिषाम
वायो, तुझी जी संपत्तीची बाण आहे, ती तुझ्याकडेच राहू दे. त्याच्यामुळे आम्हाला कृपा कर. संपत्ती आणि अन्न मिळवून आनंदी राहू, अग्ने, आमच्या घरात आम्हाला कधीच काही अपाय होऊ देऊ नकोस.
सायंसायं गृहपतिर्नो अग्निः प्रातःप्रातः सौमनसस्य दाता । वसोर्वसोर्वसुदान एधि वयं त्वेन्धानास्तन्वं पुषेम
संध्याकाळी संध्याकाळी आमचा गृहपति अग्नी असो, सकाळी सकाळी शुभ मन देणारा असो. संपत्ती देणारा, तूच आम्हाला संपत्ती देणारा हो. आम्ही तुझे सेवक, आमचे शरीर बळकट होऊ दे.
प्रातःप्रातर्गृहपतिर्नो अग्निः सायंसायं सौमनसस्य दाता । वसोर्वसोर्वसुदान एधीन्धानास्त्वा शतंहिमा ऋधेम
सकाळी सकाळी आमचा गृहपति अग्नी असो, संध्याकाळी संध्याकाळी शुभ मन देणारा असो. संपत्ती देणारा, तूच आम्हाला संपत्ती देणारा हो. आम्ही तुझे सेवक, शंभर हिवाळे सुखात जाऊ दे.
अपश्चा दग्धान्नस्य भूयासम् । अन्नादायान्नपतये रुद्राय नमो अग्नये । सभ्यः सभां मे पाहि ये च सभ्याः सभासदः
माझ्या वाट्याला मागे जळलेले अन्न येऊ नये. अन्न देणाऱ्या, अन्नाच्या अधिपती, रुद्र आणि अग्नी, तुम्हा सर्वांना नमस्कार. सभा, माझ्या सभेचे रक्षण कर, आणि सभासदांनो, सभेचे रक्षण करा.
त्वामिन्द्रा पुरुहूत विश्वमायुर्व्यश्नवन् । अहरहर्बलिमित्ते हरन्तोऽश्वायेव तिष्ठते घासमग्ने
हे इंद्रा, सर्वांना हाक देणारा, तू सर्व जीवांत व्यापून आहेस. प्रत्येक दिवशी, मोजून दिलेला भाग वाहत, अग्नी, तू घोड्यासारखा उभा राहतोस आणि त्याच्यासाठी चारा ठेवतोस.
यमस्य लोकादध्या बभूविथ प्रमदा मर्त्यान् प्र युनक्षि धीरः । एकाकिना सरथं यासि विद्वान्त्स्वप्नं मिमानो असुरस्य योनौ
यमाच्या लोकातून तू प्रकट झाला आहेस, आनंदाने, हे बुद्धिमान, तू मर्त्यांना एकत्र आणतोस. एकटा, रथासह तू जातोस, जाणणारा, असुराच्या गर्भात झोप मोजतोस.
बन्धस्त्वाग्रे विश्वचया अपश्यत्पुरा रात्र्या जनितोरेके अह्नि । ततः स्वप्नेदमध्या बभूविथ भिषग्भ्यो रूपमपगूहमानः
सुरुवातीला, बांधणाऱ्याने तुला पाहिले, रात्र येण्यापूर्वी, दिवसाच्या जन्मावेळी. मग, झोपेच्या मध्ये, तू प्रकट झाला, आणि वैद्यांपासून आपले रूप लपवले.
बृहद्गावासुरेभ्योऽधि देवान् उपावर्तत महिमानमिच्छन् । तस्मै स्वप्नाय दधुराधिपत्यं त्रयस्त्रिंशासः स्वरानशानाः
मोठ्या गायीने असुरांपासून देवांकडे वळून, मोठेपणाची इच्छा केली. त्या झोपेला, त्र्यस्त्रिंशत देवांनी, स्वर्गातील अधिपतींनी, प्रभुत्व दिले.
नैतां विदुः पितरो नोत देवा येषां जल्पिश्चरत्यन्तरेदम् । त्रिते स्वप्नमदधुराप्त्ये नर आदित्यासो वरुणेनानुशिष्टाः
हे कुणालाही माहीत नाही, ना पितरांना, ना देवांना, ज्यांच्यात तो कुजबुज करणारा फिरतो. पुरुषांनी, आदित्यांनी, वरुणाच्या शिकवणीने, झोपेचे स्थान त्रितामध्ये ठेवले.
यस्य क्रूरमभजन्त दुष्कृतोऽस्वप्नेन सुकृतः पुण्यमायुः । स्वर्मदसि परमेण बन्धुना तप्यमानस्य मनसोऽधि जज्ञिषे
ज्याचा कठोर भाग दुष्टांनी घेतला, सज्जनांनी झोपेच्या अभावात पुण्य आयुष्य मिळवले. तूच त्या सर्वोच्च बंधनात आनंद आहेस, दुःखी मनातून जन्मलेला.
विद्म ते सर्वाः परिजाः पुरस्ताद्विद्म स्वप्न यो अधिपा इहा ते । यशश्विनो नो यशसेह पाह्याराद्द्विषेभिरप याहि दूरम्
आम्ही तुझ्या सर्व पूर्वजांना ओळखतो, आणि तुला ओळखतो, हे झोपे, जो येथे अधिपती आहेस. हे कीर्ती देणारा, इथे आमचे रक्षण कर, आणि द्वेष करणाऱ्यांना आमच्यापासून दूर लोट.
यथा कलां यथा शफं यथा र्णं सन्नयन्ति । एवा दुष्वप्न्यं सर्वमप्रिये सं नयामसि
जसे एखादा तुकडा, शिंगाचा भाग किंवा कर्ज जोडतात, तसेच, हे अप्रिय, सर्व वाईट स्वप्नं आम्ही एकत्र बांधतो.
सं राजानो अगुः समृणाम्यगुः सं कुष्ठा अगुः सं कला अगुः । समस्मासु यद्दुष्वप्न्यं निर्द्विषते दुष्वप्न्यं सुवाम
राजे एकत्र आले, कर्जदार एकत्र आले, कुष्ठरोगी एकत्र आले, तुकडे एकत्र आले. आमच्यात जे काही वाईट स्वप्न आहे, ते वाईट स्वप्न, हे निष्पाप, आम्ही दूर करूया.
देवानां पत्नीनां गर्भ यमस्य कर यो भद्रः स्वप्न । स मम यः पापस्तद्द्विषते प्र हिण्मः । मा तृष्टानामसि कृष्णशकुनेर्मुखम्
देवतांच्या पत्नींच्या गर्भा, यमाच्या हस्ता, शुभ स्वप्ना, माझ्यात जे वाईट आहे ते दूर होऊ दे. मला घुबड किंवा काळ्या पक्ष्याच्या तोंडाशी कधीच जाऊ नये.
तं त्वा स्वप्न तथा सं विद्म स त्वं स्वप्नाश्व इव कायमश्व इव नीनाहम् । अनास्माकं देवपीयुं पियारुं वप यदस्मासु दुष्वप्न्यं यद्गोषु यच्च नो गृहे
हे स्वप्ना, आम्ही तुला ओळखतो. तू जणू काही स्वप्नातील घोड्यासारखा, किंवा शरीरातील घोड्यासारखा आहेस. मी तुला दूर हाकलतो. आमच्यापासून, आमच्या जनावरांपासून आणि आमच्या घरापासून, जे काही वाईट स्वप्न, देवांचे किंवा पितरांना प्रिय असलेले काहीही असेल, ते सर्व दूर टाक.
अनास्माकस्तद्देवपीयुः पियारुर्निष्कमिव प्रति मुञ्चताम् । नवारत्नीन् अपमया अस्माकं ततः परि । दुष्वप्न्यं सर्वं द्विषते निर्दयामसि
देवांचे किंवा पितरांना प्रिय असलेले जे काही आमच्याजवळ आहे, ते गळ्यातील माळेसारखे आमच्यापासून सुटू दे. नवरत्नांसारखे आमच्याजवळील सर्व अशुद्धता आणि वाईट स्वप्ने दूर कर. ही सर्व वाईट स्वप्ने शत्रूकडे पाठवतो.