18.2 यमाय सोमः पवते यमाय क्रियते हविः । यमं ह यज्ञो गच्छत्यग्निदूतो अरंकृतः
यमासाठी सोम शुद्ध केला जातो; यमासाठी नैवेद्य दिला जातो. यमाकडेच हा यज्ञ अग्नीच्या दूताने नीट तयार करून पाठवला जातो.
यमाय मधुमत्तमं जुहोता प्र च तिष्ठत । इदं नम ऋषिभ्यः पूर्वजेभ्यः पूर्वेभ्यः पथिकृद्भ्यः
यमासाठी मधुर नैवेद्य अर्पण करा आणि पुढे उभे राहा. हे प्राचीन ऋषी, पूर्वज आणि मार्ग दाखवणाऱ्यांना आमचा नमस्कार असो.
यमाय घृतवत्पयो राज्ञे हविर्जुहोतन । स नो जीवेष्वा यमेद्दीर्घमायुः प्र जीवसे
यम राजासाठी तुप आणि दूध युक्त नैवेद्य अर्पण करा. तो आम्हाला जिवंतांमध्ये दीर्घायुष्य देवो, आयुष्य वाढवो.
मैनमग्ने वि दहो माभि शूशुचो मास्य त्वचं चिक्षिपो मा शरीरम् । शृतं यदा करसि जातवेदोऽथेमेनं प्र हिणुतात्पितॄंरुप
हे अग्नी, त्याला जाळू नकोस, त्याला तीव्रतेने भाजू नकोस, त्याची त्वचा किंवा शरीर जाळू नकोस. हे जातवेद, जेव्हा तू त्याला शिजवशील, तेव्हा त्याला पितरांकडे पाठव.
यदा शृतं कृणवो जातवेदोऽथेममेनं परि दत्तात्पितृभ्यः । यदो गछात्यसुनीतिमेतामथ देवानां वशनीर्भवाति
हे जातवेद, जेव्हा तू त्याला शिजवशील, तेव्हा त्याला पितरांकडे सुपूर्द कर. जर तो चुकीच्या मार्गाने गेला, तर तो देवांच्या अधीन होतो.
त्रिकद्रुकेभिः पवते षडुर्वीरेकमिद्बृहत्। त्रिष्टुब्गायत्री छन्दांसि सर्वा ता यम आर्पिता
तीन कद्रुंसह सोम शुद्ध होतो; सहा मोठ्या पात्रांनी हा महान सोम शुद्ध होतो. त्रिष्टुप, गायत्री ही सर्व छंद यमाला अर्पण केली जातात.
सूर्यं चक्षुषा गच्छ वातमात्मना दिवं च गच्छ पृथिवीं च धर्मभिः । अपो वा गच्छ यदि तत्र ते हितमोषधीषु प्रति तिष्ठा शरीरैः
तुझ्या डोळ्यांनी सूर्याकडे जा, श्वासाने वाऱ्याकडे जा; धर्माने स्वर्ग आणि पृथ्वीवर जा. किंवा पाण्यात जा, जर तुझे तिथे मन असेल; तुझ्या शरीराने औषधींमध्ये राहा.
अजो भागस्तपसस्तं तपस्व तं ते शोचिस्तपतु तं ते अर्चिः । यास्ते शिवास्तन्वो जातवेदस्ताभिर्वहैनं सुकृतामु लोकम्
अजन्म भाग तपाचा आहे; त्यासाठी तप कर. तुझी ज्वाला त्यासाठी जळू दे, तुझे तेज त्यासाठी चमकू दे. हे जातवेद, तुझ्या शुभ रूपांनी त्याला सत्कर्मांच्या लोकात घेऊन जा.
यास्ते शोचयो रंहयो जातवेदो याभिरापृणासि दिवमन्तरिक्षम् । अजं यन्तमनु ताः समृण्वतामथेतराभिः शिवतमाभिः शृतं कृधि
जातेवेद, तुझ्या त्या तेजस्वी आणि वेगवान ज्वाळा, ज्यांनी तू आकाश आणि मध्यप्रदेश भरून टाकतोस, त्या ज्वाळांनी या पुढे नेल्या गेलेल्या व्यक्तीच्या मागे जा. आणि तुझ्या इतर शुभ ज्वाळांनी त्याला शुद्ध कर.
अव सृज पुनरग्ने पितृभ्यो यस्त आहुतश्चरति स्वधावान् । आयुर्वसान उप यातु शेषः सं गच्छतां तन्वा सुवर्चाः
अग्निदेव, जो अर्पण झालेला आहे आणि पितरांसाठी फिरतो, त्याला पुन्हा पितरांकडे सोड. उरलेला, जो अजूनही जीवनाने भरलेला आहे, तो तेजस्वी देहाने जवळ येवो आणि सर्व एकत्र येवोत.
{७} अति द्रव श्वानौ सारमेयौ चतुरक्षौ शबलौ साधुना पथा । अधा पितॄन्त्सुविदत्रामपीहि यमेन ये सधमादं मदन्ति
यमाचे दोन श्वान, चार डोळ्यांचे, चितपट रंगाचे आणि साऱ्या मार्गावर पहारा करणारे, त्यांना ओलांडून चांगल्या मार्गाने पुढे जा. मग यमासोबत जे पितर आनंदाने एकत्र बसतात, त्यांच्याकडे जा.
यौ ते श्वानौ यम रक्षितारौ चतुरक्षौ पथिषदी नृचक्षसा । ताभ्यां राजन् परि धेह्येनं स्वस्त्यस्मा अनमीवं च धेहि
हे यमराजा, तुझे ते दोन श्वान, चार डोळ्यांचे, मार्गावर बसून माणसांवर लक्ष ठेवणारे, त्यांच्याकडे या व्यक्तीची जबाबदारी दे. आम्हांला सुरक्षितता आणि आजारापासून मुक्ती दे.
उरूणसावसुतृपावुदुम्बलौ यमस्य दूतौ चरतो जनामनु । तावस्मभ्यं दृशये सूर्याय पुनर्दातामसुमद्येह भद्रम्
रुंद नाकाचे, अर्पणासाठी उत्सुक, उडुंबर रंगाचे, यमाचे हे दूत लोकांमध्ये फिरतात. ते आम्हांला पुन्हा सूर्याचे दर्शन घडवोत आणि येथे चांगले, आयुष्य देणारे सुख परत देवोत.
सोम एकेभ्यः पवते घृतमेक उपासते । येभ्यो मधु प्रधावति तांश्चिदेवापि गच्छतात्
काहींसाठी सोमरस वाहतो, काहींसाठी तुपाचा नैवेद्य असतो, आणि ज्यांच्यासाठी मध वाहते, त्या सर्वांकडेही तो देव जावो.
ये चित्पूर्व ऋतसाता ऋतजाता ऋतावृधः । ऋषीन् तपस्वतो यम तपोजामपि गच्छतात्
जे पूर्वीपासूनच सत्याचे अनुयायी, सत्यातून जन्मलेले आणि सत्याने वाढलेले आहेत, हे यमराजा, ते तपस्वी ऋषी, तपातून जन्मलेले, त्यांच्याकडेही हा जावो.
तपसा ये अनाधृष्यास्तपसा ये स्वर्ययुः । तपो ये चक्रिरे महस्तांश्चिदेवापि गच्छतात्
जे तपामुळे अजिंक्य झाले, तपाने स्वर्गाला पोहोचले, ज्यांनी मोठे तप केले, त्या सर्वांकडेही हा देव जावो.
ये युध्यन्ते प्रधनेषु शूरासो ये स्वर्तनूत्यजः । ये वा सहस्रदक्षिणास्तां चिदेवापि गच्छतात्
जे रणांगणात लढले, शूरवीर, आपल्या लोकांसाठी देह सोडले, आणि ज्यांनी हजारो दान दिली, त्या सर्वांकडेही हा देव जावो.
सहस्रणीथाः कवयो ये गोपायन्ति सूर्यम् । ऋषीन् तपस्वतो यम तपोजामपि गच्छतात्
हजारो मार्गदर्शक असलेले जे ऋषी सूर्याचे रक्षण करतात, हे यमराजा, ते तपस्वी ऋषी, तपातून जन्मलेले, त्यांच्याकडेही हा जावो.
स्योनास्मै भव पृथिव्यनृक्षरा निवेशनी । यछास्मै शर्म सप्रथाः
हे पृथ्वी, त्याच्यासाठी कोमल, स्थिर आणि सुरक्षित निवासस्थान हो. त्याला विशाल आणि प्रशस्त आश्रय दे.
असंबाधे पृथिव्या उरौ लोके नि धीयस्व । स्वधा याश्चकृषे जीवन् तास्ते सन्तु मधुश्चुतः
पृथ्वीच्या या मोकळ्या आणि विस्तृत जागेत त्याला ठेव. त्याने जिवंतपणी केलेल्या सर्व अर्पणं त्याच्यासाठी मधुरतेने भरलेली असोत.
{८} ह्वयामि ते मनसा मन इहेमान् गृहामुप जुजुषाण एहि । सं गच्छस्व पितृभिः सं यमेन स्योनास्त्वा वाता उप वान्तु शग्माः
मी तुला माझ्या मनाने, विचाराने बोलावतोय—या घरात राहण्याची इच्छा धरून इथे ये. पितरांसोबत, यमासोबत एकत्र जा. कोमल वारे तुला सुखरूपपणे इथे घेऊन येवोत.
उत्त्वा वहन्तु मरुत उदवाहा उदप्रुतः । अजेन कृण्वन्तः शीतं वर्षेणोक्षन्तु बालिति
मरुतगण तुला वर उचलोत, वर नेणारे तुला वर घेऊन जावोत. मेंढ्याच्या थंडाव्याने तुला शीतल करोत आणि पावसाने तुला ओलावोत, हे बालका.
उदह्वमायुरायुषे क्रत्वे दक्षाय जीवसे । स्वान् गच्छतु ते मनो अधा पितॄंरुप द्रव
उठताना, तुझे आयुष्य दीर्घायुष्यासाठी, सामर्थ्यासाठी, कौशल्यासाठी आणि जगण्यासाठी असो. तुझे मन आपल्या लोकांकडे जावो आणि मग पितरांकडे धाव घे.
मा ते मनो मासोर्माङ्गानां मा रसस्य ते । मा ते हास्त तन्वः किं चनेह
तुझे मन महिन्याकडे, इंद्रियांकडे किंवा तुझ्या रसाकडे जाऊ नये. तुझ्या शरीरातील कोणतीही गोष्ट इथे जाऊ नये.
मा त्वा वृक्षः सं बाधिष्ट मा देवी पृथिवी मही । लोकं पितृषु वित्त्वैधस्व यमराजसु
कोणताही वृक्ष तुला त्रास देऊ नये, ना ही ही महान, दैवी पृथ्वी. पितरांच्या लोकात, यमराजांच्या राज्यात आपले स्थान शोध.
यत्ते अङ्गमतिहितं पराचैरपानः प्राणो य उ वा ते परेतः । तत्ते संगत्य पितरः सनीडा घासाद्घासं पुनरा वेशयन्तु
तुझ्या अंगातील जे काही दूर गेले, श्वास, प्राण किंवा इतर काही, ते सर्व पितरांनी एकत्र करून, भागभाग करून पुन्हा तुझ्यात स्थिर करावेत.
अपेमं जीवा अरुधन् गृहेभ्यस्तं निर्वहत परि ग्रामादितः । मृत्युर्यमस्यासीद्दूतः प्रचेता असून् पितृभ्यो गमयां चकार
जिवंत लोकांनी त्याच्यासाठी हंबरडा फोडला; त्याला घरातून, गावातून बाहेर घ्या. मृत्यू, जो यमाचा ज्ञानी दूत आहे, त्याने त्याचा प्राण पितरांकडे नेला.
ये दस्यवः पितृषु प्रविष्टा ज्ञातिमुखा अहुतादश्चरन्ति । परापुरो निपुरो ये भरन्त्यग्निष्टान् अस्मात्प्र धमाति यज्ञात्
जे दुष्ट लोक पितरांमध्ये गेले, आप्त म्हणून वावरतात, पण ज्यांना कोणतीही अर्पण मिळाली नाही, जे अर्पण घेऊन जातात, अग्नी वाहतात, ते या यज्ञापासून दूर जावोत.
सं विशन्त्विह पितरः स्वा नः स्योनं कृण्वन्तः प्रतिरन्त आयुः । तेभ्यः शकेम हविषा नक्षमाणा ज्योग्जीवन्तः शरदः पुरूचीः
पितरांनी येथे एकत्र यावे, आपल्यासाठी सुखद जागा निर्माण करावी, आणि दीर्घायुष्य द्यावे. आपण त्यांना अर्पण देत राहू, आणि पुष्कळ शरद ऋतू जगू, आमची शक्ती कधीच कमी होऊ नये.
यां ते धेनुं निपृणामि यमु क्षीर ओदनम् । तेना जनस्यासो भर्ता योऽत्रासदजीवनः
ही गाय मी तुझ्यासाठी दाबली आहे, तिच्या दुधाने अन्न मिळते—ती गाय जिच्या आधाराने इथे जिवंत बसलेला हा माणूस लोकांचा पोशिंदा होवो.