किं भ्रातासद्यदनाथं भवाति किमु स्वसा यन् निर्ऋतिर्निगछात्। काममूता बह्वेतद्रपामि तन्वा मे तन्वं सं पिपृग्धि
भाऊ असला तरी तो असहाय्य झाला तर काय उपयोग? बहीण असली तरी तिच्यावर दुर्दैव आले तर काय? मी काही चुकले असेल तर ते मीच भोगेन; माझे शरीर तुझ्या शरीराने सुरक्षित ठेव.
न ते नाथं यम्यत्राहमस्मि न ते तनूं तन्वा सं पपृच्याम् । अन्येन मत्प्रमुदः कल्पयस्व न ते भ्राता सुभगे वष्ट्येतत्
यमी, मी इथे तुझा रक्षणकर्ता नाही, मी माझे शरीर तुझ्याशी जोडले नाही; दुसऱ्याशी सुख शोध, तुझ्या भावासोबत नाही, भाग्यवती — तो हे नक्कीच नको म्हणतो.
न वा उ ते तनूं तन्वा सं पिपृच्यां पापमाहुर्यः स्वसारं निगच्छात्। असंयदेतन् मनसो हृदो मे भ्राता स्वसुः शयने यच्छयीय
मी तुझे शरीर माझ्याशी जोडणार नाही; बहिण भावाकडे आली तर ते पाप समजतात; हे माझ्या मनात, हृदयात नाही — की भाऊ बहिणीसोबत झोपावा.
बतो बतासि यम नैव ते मनो हृदयं चाविदामा । अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजातौ लिबुजेव वृक्षम्
अरे यम, दु:खाची गोष्ट — मी तुझे मन, तुझे हृदय सापडले नाही; दुसरीच जण, जणू सहचारीणी, तुझ्याशी जन्मत: जोडली गेली, जशी वेल झाडाला बिलगते.
अन्यमू षु यम्यन्य उ त्वां परि ष्वजातौ लिबुजेव वृक्षम् । तस्य वा त्वं मन इछा स वा तवाधा कृणुष्व संविदं सुभद्राम्
यमी, दुसरी एखादी स्त्री तुझ्या मिलनाच्या वेळी तुला झाडाभोवती वेल जशी गुंडाळते तशी मिठी मारते. तुझे मन तिच्याकडे वळू दे, आणि तिचे मन तुझ्याकडे वळू दे. तुमच्यात गोड आणि सुसंवाद निर्माण होऊ दे.
त्रीणि च्छन्दांसि कवयो वि येतिरे पुरुरूपं दर्शतं विश्वचक्षणम् । आपो वाता ओषधयस्तान्येकस्मिन् भुवन आर्पितानि
कवींनी तीन छंद रचले, त्यांनी अनेक रूपे आणि सर्वत्र पाहणारा तो जाणला. पाणी, वारा आणि औषधी — हे सर्व एका जगात स्थिर आहेत.
वृषा वृष्णे दुदुहे दोहसा दिवः पयांसि यह्वो अदितेरदाभ्यः । विश्वं स वेद वरुणो यथा धिया स यज्ञियो यजति यज्ञियामृतून्
बळवान वृषभाने आपल्या प्रयत्नाने आकाशातील पाणी त्या सामर्थ्यवान, अदितीच्या अपराजित पुत्रासाठी काढले. वरुण सर्व काही जाणतो, तो बुद्धीने योग्य ऋतूंना पूजतो.
रपद्गन्धर्वीरप्या च योषणा नदस्य नादे परि पातु नो मनः । इष्टस्य मध्ये अदितिर्नि धातु नो भ्राता नो ज्येष्ठः प्रथमो वि वोचति
गंधर्वी आणि ती स्त्री, दोघीही, नदीच्या नादाने आमच्या मनाचे रक्षण करो. जिथे आपण इच्छितो, तिथे अदिती आमचे स्थान ठरवो; आमचा भाऊ, आमचा मोठा, तो प्रथम बोलतो.
सो चित्नु भद्रा क्षुमती यशस्वत्युषा उवास मनवे स्वर्वती । यदीमुशन्तमुशतामनु क्रतुमग्निं होतारं विदथाय जीजनन्
ती तेजस्वी, शुभ्र, कीर्तीने परिपूर्ण उषा मानवासाठी प्रकाश घेऊन जागी झाली. जागृत झालेले जेव्हा जागृतांना अनुसरतात, तेव्हा ते यज्ञासाठी अग्नी या पुरोहिताला उत्पन्न करतात.
{२} अध त्यं द्रप्सं विभ्वं विचक्षनं विराभरदिषिरः श्येनो अध्वरे । यदी विशो वृणते दस्ममार्या अग्निं होतारमध धीरजायत
मग तो तेजस्वी, बुद्धिमान, सामर्थ्यशाली गरुड यज्ञात चमकतो. जेव्हा सज्जन लोक उत्तम अग्नीला पुरोहित म्हणून निवडतात, तेव्हा ज्ञानाचा जन्म होतो.
सदासि रण्वो यवसेव पुष्यते होत्राभिरग्ने मनुषः स्वध्वरः । विप्रस्य वा यच्छशमान उक्थ्यो वाजं ससवामुपयासि भूरिभिः
तो नेहमी आनंदी असतो, जणू काही ज्वारीसारखा वाढतो, यज्ञाच्या आहुतींनी पोसला जातो; अग्नी, माणसांचा स्वतःसाठी यज्ञ करणारा पुरोहित. जेव्हा ज्ञानी स्तुती म्हणतो, तेव्हा तू भरपूर संपत्ती आणि बक्षिसे आणतोस.
उदीरय पितरा जार आ भगमियक्षति हर्यतो हृत्त इष्यति । विवक्ति वह्निः स्वपस्यते मखस्तविष्यते असुरो वेपते मती
उठा, पितरांनो, वरपुत्र येत आहे; तो भाग्य शोधतो, सुंदर स्त्रीचे हृदय जिंकू पाहतो. अग्नी विधी ओळखतो, पाहतो; सामर्थ्यवान हलतो, आणि मन विचारांनी थरथरते.
यस्ते अग्ने सुमतिं मर्तो अख्यत्सहसः सूनो अति स प्र शृण्वे । इषं दधानो वहमानो अश्वैरा स द्युमाममवान् भूषति द्यून्
जो माणूस, अग्नी, बळाच्या पुत्रा, तुझी कृपा जाहीर करतो, त्याचे बोल दूरवर ऐकले जातात. तो घोड्यांसह पोषण देतो, आणि तेजस्वी दिवसांचे रक्षण करून त्यांना सुंदर करतो.
श्रुधी नो अग्ने सदने सधस्थे युक्ष्वा रथममृतस्य द्रवित्नुम् । आ नो वह रोदसी देवपुत्रे माकिर्देवानामप भूरिह स्याः
अग्नी, घरात, सभेत आमचे ऐक. अमृताच्या वेगवान रथाला जुळव. आम्हाला त्या दोन जगांना, देवपुत्रींना आण. येथे आम्ही देवांपासून दूर होऊ नये.
यदग्न एषा समितिर्भवाति देवी देवेषु यजता यजत्र । रत्ना च यद्विभजासि स्वधावो भागं नो अत्र वसुमन्तं वीतात्
अग्नी, जेव्हा ही सभा उभी राहते, तू देवांमध्ये दिव्य, पूज्य आणि पूजेला योग्य आहेस. आणि तू जी रत्ने वाटतोस, हे स्वयंसिद्धा, आम्हाला येथे भरपूर भाग मिळू दे.
अन्वग्निरुषसामग्रमख्यदन्वहानि प्रथमो जातवेदाः । अनु सूर्य उषसो अनु रश्मीन् द्यावापृथिवी आ विवेश
अग्नीने सर्व उषा एकत्र अनुसरल्या, तो जन्म जाणणारा पहिला, दिवसांनाही अनुसरला. त्याने सूर्याच्या किरणांना, उषांना आणि आकाश-पृथ्वीला व्यापले.
प्रत्यग्निरुषसामग्रमख्यत्प्रत्यहानि प्रथमो जातवेदाः । प्रति सूर्यस्य पुरुधा च रश्मीन् प्रति द्यावापृथिवी आ ततान
अग्नीने सर्व उषा एकत्र प्रकट केल्या, तो जन्म जाणणारा पहिला, दिवसही प्रकट केले. त्याने सूर्याच्या असंख्य किरणांना पसरवले आणि आकाश-पृथ्वी व्यापली.
द्यावा ह क्षामा प्रथमे ऋतेनाभिश्रावे भवतः सत्यवाचा । देवो यन् मर्तान् यजथाय कृण्वन्त्सीदद्धोता प्रत्यङ्स्वमसुं यन्
आकाश आणि पृथ्वी, प्रारंभी सत्यामुळे प्रसिद्ध झाले, सत्य बोलणारे झाले. जेव्हा देव माणसांना यज्ञ करायला लावतो, तेव्हा तो पुरोहित म्हणून समोर बसतो, जेव्हा तो प्राण आणतो.
देवो देवान् परिभूर्ऋतेन वहा नो हव्यं प्रथमश्चिकित्वान् । धूमकेतुः समिधा भाऋजीको मन्द्रो होता नित्यो वाचा यजीयान्
देव, सत्याच्या बळावर इतर देवांपेक्षा श्रेष्ठ, आमचे हव्य घेऊन येतो, तो पहिला आणि ज्ञानी आहे. धुराचा ध्वज असलेला, तेजस्वी, मंद, शाश्वत पुरोहित, वाणीने सर्वश्रेष्ठ.
{३} अर्चामि वां वर्धायापो घृतस्नू द्यावाभूमी शृणुतं रोदसी मे । अहा यद्देवा असुनीतिमायन् मध्वा नो अत्र पितरा शिशीताम्
मी तुम्हा दोघांचे, पाण्यांचे, वाढीसाठी स्तवन करतो, घृताने अभिषिक्त; आकाश आणि पृथ्वी, माझे ऐका. ज्या दिवशी देवांनी जीवनाचा मार्ग शोधला, त्या दिवशी पितरांनी येथे मधुरतेने आम्हाला ताजेतवाने करावे.
स्वावृग्देवस्यामृतं यदी गोरतो जातासो धारयन्त उर्वी । विश्वे देवा अनु तत्ते यजुर्गुर्दुहे यदेनी दिव्यं घृतं वाः
देवाचे अमृत, जे तुम्ही गायीपासून जन्मलेले पृथ्वीवर धारण करता. सर्व देव तुमच्या यज्ञमंत्रांचे अनुसरण करतात, जेव्हा तुम्ही दिव्य तूप काढता.
किं स्विन् नो राजा जगृहे कदस्याति व्रतं चकृमा को वि वेद । मित्रस्चिद्धि ष्मा जुहुराणो देवां छ्लोको न यातामपि वाजो अस्ति
कोणत्या राजाने आपल्याला घेतले, तो कधी येईल? आपण कोणती व्रते घेतली, हे कोण जाणतो? मित्रसुद्धा यज्ञ करताना देवांना बोलावतो; स्तोत्र जात नाही, तरीही सामर्थ्य आहे.
दुर्मन्त्वत्रामृतस्य नाम सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । यमस्य यो मनवते सुमन्त्वग्ने तमृष्व पाह्यप्रयुच्छन्
दुष्ट मनाच्या माणसाला अमृतत्वाचं नावही लागू नये, जिच्यात लक्ष्मी आहे, जी अनेक रूपं धारण करते. जो यमाची चांगल्या मनाने आठवण काढतो, अग्निदेव, त्याला तू लवकर वाचव आणि त्याचा मार्ग चुकू देऊ नकोस.
यस्मिन् देवा विदथे मादयन्ते विवस्वतः सदने धारयन्ते । सूर्ये ज्योतिरदधुर्मास्यक्तून् परि द्योतनिं चरतो अजस्रा
ज्याच्यात देवता सभेत आनंद मानतात, विवस्वताच्या आसनात स्थिर राहतात, त्यांनी सूर्याच्या ठिकाणी प्रकाश ठेवला आणि त्याच्या आजूबाजूला, नेहमी फिरणाऱ्या किरणांना उजळवलं.
यस्मिन् देवा मन्मनि संचरन्त्यपीच्ये न वयमस्य विद्म । मित्रो नो अत्रादितिरनागान्त्सविता देवो वरुणाय वोचत्
ज्याच्यात देवता मनाने वावरतात, पण आम्हाला त्याचं खालचं रूप माहीत नाही; मित्र, अर्यमन्, सविता आणि वरुण, हे निष्पापांसाठी इथे आमच्यासाठी बोलू देत.
सखाय आ शिषामहे ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे । स्तुष ऊ षु नृतमाय धृष्णवे
मित्रांनो, आपण वज्रधारी इंद्रासाठी प्रार्थना करूया; आपण त्या पराक्रमी आणि धाडसी देवतेचं स्तुती करूया.
शवसा ह्यसि श्रुतो वृत्रहत्येन वृत्रहा । मघैर्मघोनो अति शूर दाशसि
तू तुझ्या सामर्थ्यामुळे प्रसिद्ध आहेस, वृत्राचा संहार करणारा; देणग्यांनी, दानशूरा, तू पूजकांपेक्षा पुढे जातोस, हे शूरवीरा.
स्तेगो न क्षामत्येषि पृथिवीं मही नो वाता इह वान्तु भूमौ । मित्रो नो अत्र वरुणो युजमानो अग्निर्वने न व्यसृष्ट शोकम्
नांगरासारखा, तू पृथ्वीवर फिरताना थकत नाहीस; मोठ्या वाऱ्यांनी इथे आमच्यासाठी वाहू देत; मित्र, वरुण आणि अग्नी, एकत्र येऊन, जंगलावर त्यांची जळणारी उष्णता सोडू नये.
स्तुहि श्रुतं गर्तसदं जनानां राजानं भीममुपहत्नुमुग्रम् । मृडा जरित्रे रुद्र स्तवानो अन्यमस्मत्ते नि वपन्तु सेन्यम्
लोकांचा राजा, खोल आसनस्थ, भयंकर आणि बलवान, ज्याचं नाव प्रसिद्ध आहे, त्याची स्तुती कर. रुद्र, तुझी स्तुती केल्यावर भक्तावर कृपा कर; तुझ्या सैन्याने इतरांना, आम्हाला नव्हे, मारू दे.
{४} सरस्वतीं देवयन्तो हवन्ते सरस्वतीमध्वरे तायमाने । सरस्वतीं सुकृतो हवन्ते सरस्वती दाशुषे वार्यं दात्
सरस्वती देवीची भक्तजन आवाहन करतात; यज्ञात, प्रयत्न करताना, सरस्वतीचं आवाहन करतात; चांगले कर्म करणारेही सरस्वतीला हाक मारतात; सरस्वती, भक्ताला हवी ती कृपा दे.