न ते सखा सख्यं वष्ट्येतत्सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवति । महस्पुत्रासो असुरस्य वीरा दिवो धर्तार उर्विया परि ख्यन्
जो ही मैत्री नको म्हणतो, जो वेगळ्या रूपाचा होतो, तो तुझा खरा मित्र नाही; महान असुरांचे पुत्र, वीर, आकाशाचे आधार, हे विशाल जगात प्रसिद्ध आहेत.
उशन्ति घा ते अमृतास एतदेकस्य चित्त्यजसं मर्त्यस्य । नि ते मनो मनसि धाय्यस्मे जन्युः पतिस्तन्वमा विविष्याः
हे अमर लोक तुझीच ओढ धरतात, जरी तू एकच, दिसणारा, मर्त्य असलास तरी; तुझे मन आमच्यावर स्थिर होऊ नये, तरुणा, आमचे शरीर मिळवण्याची इच्छा करू नकोस.
न यत्पुरा चकृमा कद्ध नूनमृतं वदन्तो अनृतं रपेम । गन्धर्वो अप्स्वप्या च योषा सा नौ नाभिः परमं जामि तन् नौ
जे आपण आधी केलं, ते आता करू नको; सत्य बोलू, पण असत्याला जवळ करू नको; गंधर्व पाण्यात आहे, आणि ती युवतीही — हेच आपले श्रेष्ठ नाते असो, हेच आपले बंध असो.
गर्भे नु नौ जनिता दम्पती कर्देवस्त्वष्टा सविता विश्वरूपः । नकिरस्य प्र मिनन्ति व्रतानि वेद नावस्य पृथिवी उत द्यौः
गर्भात आपले जनक म्हणजे नवरा-बायको हे जोडपेच आहे; देव त्वष्टा, सर्व रूपांचा सविता; त्याचे नियम कोणीही मोडू शकत नाही, पृथ्वी आणि आकाश दोन्ही त्याला ओळखतात.
को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् । आसन्निषून् हृत्स्वसो मयोभून् य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात्
आज कोण सत्याच्या जुव्यावर गायी जुळवतो, बलवान, तेजस्वी, दीर्घायुषी? ते जवळच होते, हृदयात, आनंद देणारे — ज्याने त्यांची सेवा पूर्ण केली, तोच जगतो.
को अस्य वेद प्रथमस्याह्नः क ईं ददर्श क इह प्र वोचत्। बृहन् मित्रस्य वरुणस्य धाम कदु ब्रव आहनो वीच्या नॄन्
या सृष्टीच्या पहिल्या दिवसाचे ज्ञान कोणाला आहे? कोणी ते पाहिले? इथे कोणी सांगू शकतो? मित्र आणि वरुण यांचे महान क्षेत्र — माणसांच्या उत्पत्तीबद्दल मी कसे सांगू?
यमस्य मा यम्यं काम आगन्त्समाने योनौ सहशेय्याय । जायेव पत्ये तन्वं रिरिच्यां वि चिद्वृहेव रथ्येव चक्रा
यमीला यमाची इच्छा होती, एकाच गर्भात येण्यासाठी, एकत्र झोपण्यासाठी; जशी पत्नी नवऱ्याची ओढ धरते, तशी तिने शरीर एक करायची इच्छा धरली, पण यमाने ते तोडले, जसे रस्त्यावर चाक तुटते.
न तिष्ठन्ति न नि मिषन्त्येते देवानां स्पश इह ये चरन्ति । अन्येन मदाहनो याहि तूयं तेन वि वृह रथ्येव चक्रा
हे लोक ना उभे राहतात, ना बसतात; हे देवांचे गुप्तचर आहेत, जे इथे फिरतात. ज्याच्याशी तुला आनंद मिळतो, त्याच्यासोबत जा, त्याच्याशी नातं तोड, जसे रस्त्यावरून चाक वेगळं होतं.
रात्रीभिरस्मा अहभिर्दशस्येत्सूर्यस्य चक्षुर्मुहुरुन् मिमीयात्। दिवा पृथिव्या मिथुना सबन्धू यमीर्यमस्य विवृहादजामि
रात्र आणि दिवस आम्हाला कृपा देवो; सूर्याचे डोळे पुन्हा पुन्हा आम्हाला मोजू देत; दिवस आणि रात्री, पृथ्वी आणि आकाश नातेवाईकांसह जोडले आहेत — यमी यमापासून वेगळी झाली.
{१} आ घा ता गच्छान् उत्तरा युगानि यत्र जामयः कृणवन्न् अजामि । उप बर्बृहि वृषभाय बाहुमन्यमिच्छस्व सुभगे पतिं मत्
आता पुढच्या पिढ्यांकडे जा, जिथे स्त्रिया संतती निर्माण करतात; वृषभाच्या बाहूला मिठी मार, जशी इच्छा आहे तशी पती शोध, भाग्यवती.
किं भ्रातासद्यदनाथं भवाति किमु स्वसा यन् निर्ऋतिर्निगछात्। काममूता बह्वेतद्रपामि तन्वा मे तन्वं सं पिपृग्धि
भाऊ असला तरी तो असहाय्य झाला तर काय उपयोग? बहीण असली तरी तिच्यावर दुर्दैव आले तर काय? मी काही चुकले असेल तर ते मीच भोगेन; माझे शरीर तुझ्या शरीराने सुरक्षित ठेव.
न ते नाथं यम्यत्राहमस्मि न ते तनूं तन्वा सं पपृच्याम् । अन्येन मत्प्रमुदः कल्पयस्व न ते भ्राता सुभगे वष्ट्येतत्
यमी, मी इथे तुझा रक्षणकर्ता नाही, मी माझे शरीर तुझ्याशी जोडले नाही; दुसऱ्याशी सुख शोध, तुझ्या भावासोबत नाही, भाग्यवती — तो हे नक्कीच नको म्हणतो.
न वा उ ते तनूं तन्वा सं पिपृच्यां पापमाहुर्यः स्वसारं निगच्छात्। असंयदेतन् मनसो हृदो मे भ्राता स्वसुः शयने यच्छयीय
मी तुझे शरीर माझ्याशी जोडणार नाही; बहिण भावाकडे आली तर ते पाप समजतात; हे माझ्या मनात, हृदयात नाही — की भाऊ बहिणीसोबत झोपावा.
बतो बतासि यम नैव ते मनो हृदयं चाविदामा । अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजातौ लिबुजेव वृक्षम्
अरे यम, दु:खाची गोष्ट — मी तुझे मन, तुझे हृदय सापडले नाही; दुसरीच जण, जणू सहचारीणी, तुझ्याशी जन्मत: जोडली गेली, जशी वेल झाडाला बिलगते.
अन्यमू षु यम्यन्य उ त्वां परि ष्वजातौ लिबुजेव वृक्षम् । तस्य वा त्वं मन इछा स वा तवाधा कृणुष्व संविदं सुभद्राम्
यमी, दुसरी एखादी स्त्री तुझ्या मिलनाच्या वेळी तुला झाडाभोवती वेल जशी गुंडाळते तशी मिठी मारते. तुझे मन तिच्याकडे वळू दे, आणि तिचे मन तुझ्याकडे वळू दे. तुमच्यात गोड आणि सुसंवाद निर्माण होऊ दे.
त्रीणि च्छन्दांसि कवयो वि येतिरे पुरुरूपं दर्शतं विश्वचक्षणम् । आपो वाता ओषधयस्तान्येकस्मिन् भुवन आर्पितानि
कवींनी तीन छंद रचले, त्यांनी अनेक रूपे आणि सर्वत्र पाहणारा तो जाणला. पाणी, वारा आणि औषधी — हे सर्व एका जगात स्थिर आहेत.
वृषा वृष्णे दुदुहे दोहसा दिवः पयांसि यह्वो अदितेरदाभ्यः । विश्वं स वेद वरुणो यथा धिया स यज्ञियो यजति यज्ञियामृतून्
बळवान वृषभाने आपल्या प्रयत्नाने आकाशातील पाणी त्या सामर्थ्यवान, अदितीच्या अपराजित पुत्रासाठी काढले. वरुण सर्व काही जाणतो, तो बुद्धीने योग्य ऋतूंना पूजतो.
रपद्गन्धर्वीरप्या च योषणा नदस्य नादे परि पातु नो मनः । इष्टस्य मध्ये अदितिर्नि धातु नो भ्राता नो ज्येष्ठः प्रथमो वि वोचति
गंधर्वी आणि ती स्त्री, दोघीही, नदीच्या नादाने आमच्या मनाचे रक्षण करो. जिथे आपण इच्छितो, तिथे अदिती आमचे स्थान ठरवो; आमचा भाऊ, आमचा मोठा, तो प्रथम बोलतो.
सो चित्नु भद्रा क्षुमती यशस्वत्युषा उवास मनवे स्वर्वती । यदीमुशन्तमुशतामनु क्रतुमग्निं होतारं विदथाय जीजनन्
ती तेजस्वी, शुभ्र, कीर्तीने परिपूर्ण उषा मानवासाठी प्रकाश घेऊन जागी झाली. जागृत झालेले जेव्हा जागृतांना अनुसरतात, तेव्हा ते यज्ञासाठी अग्नी या पुरोहिताला उत्पन्न करतात.
{२} अध त्यं द्रप्सं विभ्वं विचक्षनं विराभरदिषिरः श्येनो अध्वरे । यदी विशो वृणते दस्ममार्या अग्निं होतारमध धीरजायत
मग तो तेजस्वी, बुद्धिमान, सामर्थ्यशाली गरुड यज्ञात चमकतो. जेव्हा सज्जन लोक उत्तम अग्नीला पुरोहित म्हणून निवडतात, तेव्हा ज्ञानाचा जन्म होतो.
सदासि रण्वो यवसेव पुष्यते होत्राभिरग्ने मनुषः स्वध्वरः । विप्रस्य वा यच्छशमान उक्थ्यो वाजं ससवामुपयासि भूरिभिः
तो नेहमी आनंदी असतो, जणू काही ज्वारीसारखा वाढतो, यज्ञाच्या आहुतींनी पोसला जातो; अग्नी, माणसांचा स्वतःसाठी यज्ञ करणारा पुरोहित. जेव्हा ज्ञानी स्तुती म्हणतो, तेव्हा तू भरपूर संपत्ती आणि बक्षिसे आणतोस.
उदीरय पितरा जार आ भगमियक्षति हर्यतो हृत्त इष्यति । विवक्ति वह्निः स्वपस्यते मखस्तविष्यते असुरो वेपते मती
उठा, पितरांनो, वरपुत्र येत आहे; तो भाग्य शोधतो, सुंदर स्त्रीचे हृदय जिंकू पाहतो. अग्नी विधी ओळखतो, पाहतो; सामर्थ्यवान हलतो, आणि मन विचारांनी थरथरते.
यस्ते अग्ने सुमतिं मर्तो अख्यत्सहसः सूनो अति स प्र शृण्वे । इषं दधानो वहमानो अश्वैरा स द्युमाममवान् भूषति द्यून्
जो माणूस, अग्नी, बळाच्या पुत्रा, तुझी कृपा जाहीर करतो, त्याचे बोल दूरवर ऐकले जातात. तो घोड्यांसह पोषण देतो, आणि तेजस्वी दिवसांचे रक्षण करून त्यांना सुंदर करतो.
श्रुधी नो अग्ने सदने सधस्थे युक्ष्वा रथममृतस्य द्रवित्नुम् । आ नो वह रोदसी देवपुत्रे माकिर्देवानामप भूरिह स्याः
अग्नी, घरात, सभेत आमचे ऐक. अमृताच्या वेगवान रथाला जुळव. आम्हाला त्या दोन जगांना, देवपुत्रींना आण. येथे आम्ही देवांपासून दूर होऊ नये.
यदग्न एषा समितिर्भवाति देवी देवेषु यजता यजत्र । रत्ना च यद्विभजासि स्वधावो भागं नो अत्र वसुमन्तं वीतात्
अग्नी, जेव्हा ही सभा उभी राहते, तू देवांमध्ये दिव्य, पूज्य आणि पूजेला योग्य आहेस. आणि तू जी रत्ने वाटतोस, हे स्वयंसिद्धा, आम्हाला येथे भरपूर भाग मिळू दे.
अन्वग्निरुषसामग्रमख्यदन्वहानि प्रथमो जातवेदाः । अनु सूर्य उषसो अनु रश्मीन् द्यावापृथिवी आ विवेश
अग्नीने सर्व उषा एकत्र अनुसरल्या, तो जन्म जाणणारा पहिला, दिवसांनाही अनुसरला. त्याने सूर्याच्या किरणांना, उषांना आणि आकाश-पृथ्वीला व्यापले.
प्रत्यग्निरुषसामग्रमख्यत्प्रत्यहानि प्रथमो जातवेदाः । प्रति सूर्यस्य पुरुधा च रश्मीन् प्रति द्यावापृथिवी आ ततान
अग्नीने सर्व उषा एकत्र प्रकट केल्या, तो जन्म जाणणारा पहिला, दिवसही प्रकट केले. त्याने सूर्याच्या असंख्य किरणांना पसरवले आणि आकाश-पृथ्वी व्यापली.
द्यावा ह क्षामा प्रथमे ऋतेनाभिश्रावे भवतः सत्यवाचा । देवो यन् मर्तान् यजथाय कृण्वन्त्सीदद्धोता प्रत्यङ्स्वमसुं यन्
आकाश आणि पृथ्वी, प्रारंभी सत्यामुळे प्रसिद्ध झाले, सत्य बोलणारे झाले. जेव्हा देव माणसांना यज्ञ करायला लावतो, तेव्हा तो पुरोहित म्हणून समोर बसतो, जेव्हा तो प्राण आणतो.
देवो देवान् परिभूर्ऋतेन वहा नो हव्यं प्रथमश्चिकित्वान् । धूमकेतुः समिधा भाऋजीको मन्द्रो होता नित्यो वाचा यजीयान्
देव, सत्याच्या बळावर इतर देवांपेक्षा श्रेष्ठ, आमचे हव्य घेऊन येतो, तो पहिला आणि ज्ञानी आहे. धुराचा ध्वज असलेला, तेजस्वी, मंद, शाश्वत पुरोहित, वाणीने सर्वश्रेष्ठ.
{३} अर्चामि वां वर्धायापो घृतस्नू द्यावाभूमी शृणुतं रोदसी मे । अहा यद्देवा असुनीतिमायन् मध्वा नो अत्र पितरा शिशीताम्
मी तुम्हा दोघांचे, पाण्यांचे, वाढीसाठी स्तवन करतो, घृताने अभिषिक्त; आकाश आणि पृथ्वी, माझे ऐका. ज्या दिवशी देवांनी जीवनाचा मार्ग शोधला, त्या दिवशी पितरांनी येथे मधुरतेने आम्हाला ताजेतवाने करावे.