[११] कर्षेदेनं न चैनं कर्षेत्
त्याला आत बोलवावे, पण खरं अर्थाने आत घ्यावे नाही.
[१२] अस्यै देवताया उदकं याचामीमां देवतां वासय इमामिमां देवतां परि वेवेष्मी परि वेविष्यात्
या देवतेसाठी मी पाणी मागतो; ही देवता येथे राहो; मी या देवतेला वेढतो, वेढत राहीन.
तस्यामेवास्य तद्देवतायां हुतं भवति य एवं वेद
जो अशा प्रकारे जाणतो, त्याच्यासाठी त्या देवतेमध्येच यज्ञ केलेले मानले जाते.
15.14 स यत्प्राचीं दिशमनु व्यचलन् मारुतं शर्धो भूत्वानुव्यचलन् मनोऽन्नादं कृत्वा । [१] मनसान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा पूर्व दिशेला गेला, वारा बनून गेला, आणि मनाला अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो मनाच्या द्वारे अन्न खातो.
[२] स यद्दक्षिणां दिशमनु व्यचलदिन्द्रो भूत्वानुव्यचलद्बलमन्नादं कृत्वा । [३ बलेनान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा दक्षिण दिशेला गेला, इंद्र बनून गेला, आणि बळाला अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो बळाच्या द्वारे अन्न खातो.
[४] स यत्प्रतीचीं दिशमनु व्यचलद्वरुणो राजा भूत्वानुव्यचलदपोऽन्नादीः कृत्वा [५] अद्भिरन्नादीभिरन्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा पश्चिम दिशेला गेला, वरुण राजा बनून गेला, आणि पाण्यांना अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो पाण्यांच्या द्वारे अन्न खातो.
[६] स यदुदीचीं दिशमनु व्यचलत्सोमो राजा भूत्वानुव्यचलत्सप्तर्षिभिर्हुत आहुतिमन्नादीं कृत्वा । [७] आहुत्यान्नाद्यान्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा उत्तर दिशेला गेला, सोम राजा बनून सप्तर्षींसह गेला, आणि आहुतीला अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो आहुतीच्या द्वारे अन्न खातो.
[८] स यद्ध्रुवां दिशमनु व्यचलद्विष्णुर्भूत्वानुव्यचलद्विराजमन्नादीं कृत्वा विराजान्नाद्यान्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा स्थिर दिशेला गेला, विष्णू बनून गेला, आणि विराजला अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो विराजच्या द्वारे अन्न खातो.
[१०] स यत्पशून् अनु व्यचलद्रुद्रो भूत्वानुव्यचलदोषधीरन्नादीः कृत्वा । [११] ओषधीभिरन्नादीभिरन्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा पशूंमध्ये गेला, रुद्र बनून गेला, आणि औषधींना अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो औषधींच्या द्वारे अन्न खातो.
[१२] स यत्पितॄन् अनु व्यचलद्यमो राजा भूत्वानुव्यचलत्स्वधाकारमन्नादं कृत्वा स्वधाकारेणान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो जेव्हा पितरांमध्ये गेला, यम राजा बनून गेला, आणि स्वधा रूपाला अन्न खाणारे केले; जो हे जाणतो, तो स्वधाच्या द्वारे अन्न खातो.
[१४] स यन् मनुष्यान् अनु व्यचलदग्निर्भूत्वानुव्यचलत्स्वाहाकारमन्नादं कृत्वा स्वाहाकारेणान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो अग्नी झाला आणि माणसांमध्ये फिरत असताना 'स्वाहा' असा उच्चार करत, अन्नाचा आवाज करत चालला. 'स्वाहा' आणि अन्नाचा आवाज यामुळे तो अन्न खातो. जो हे जाणतो, तोच हे समजतो.
[१६] स यदूर्ध्वां दिशमनु व्यचलद्बृहस्पतिर्भूत्वानुव्यचलद्वषट्कारमन्नादं कृत्वा वषट्कारेणान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो बृहस्पती झाला आणि वरच्या दिशेला जात असताना 'वषट्' असा उच्चार करत, अन्नाचा आवाज करत गेला. 'वषट्' आणि अन्नाचा आवाज यामुळे तो अन्न खातो. जो हे जाणतो, तोच हे समजतो.
[१८] स यद्देवान् अनु व्यचलदीशानो भूत्वानुव्यचलन् मन्युमन्नादं कृत्वा । [१ मन्युनान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो ईशान झाला आणि देवांमध्ये फिरताना 'मन्यु' असा उच्चार करत, अन्नाचा आवाज करत गेला. 'मन्यु' आणि अन्नाचा आवाज यामुळे तो अन्न खातो. जो हे जाणतो, तोच हे समजतो.
[२०] स यत्प्रजा अनु व्यचलत्प्रजापतिर्भूत्वानुव्यचलत्प्राणमन्नादं कृत्वा । प्राणेनान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो प्रजापती झाला आणि सगळ्या प्रजांमध्ये फिरताना श्वासाचा आवाज करत, अन्नाचा आवाज करत गेला. श्वास आणि अन्नाचा आवाज यामुळे तो अन्न खातो. जो हे जाणतो, तोच हे समजतो.
[२२] स यत्सर्वान् अन्तर्देशान् अनु व्यचलत्परमेष्ठी भूत्वानुव्यचलद्ब्रह्मान्नादं कृत्वा । [२३] ब्रह्मणान्नादेनान्नमत्ति य एवं वेद
तो परमेष्ठी झाला आणि सर्व अंतरप्रदेशांमध्ये फिरताना 'ब्रह्म' असा उच्चार करत, अन्नाचा आवाज करत गेला. 'ब्रह्म' आणि अन्नाचा आवाज यामुळे तो अन्न खातो. जो हे जाणतो, तोच हे समजतो.
तस्य व्रात्यस्य
त्या व्रात्याचे
सप्त प्राणाः सप्तापानाः सप्त व्यानाः
सात प्राण, सात अपान, सात व्यान आहेत.
योऽस्य प्रथमः प्राण ऊर्ध्वो नामायं सो अग्निः
त्याचा पहिला प्राण 'ऊर्ध्व' नावाचा आहे, तो अग्नी आहे.
योऽस्य द्वितीयः प्राणः प्रौढो नामासौ स आदित्यः
त्याचा दुसरा प्राण 'प्रौढ' नावाचा आहे, तो आदित्य आहे.
योऽस्य तृतीयः प्राणोऽभ्यूढो नामासौ स चन्द्रमाः
त्याचा तिसरा प्राण 'अभ्यूढ' नावाचा आहे, तो चंद्र आहे.
योऽस्य चतुर्थः प्राणो विभूर्नामायं स पवमानः
त्याचा चौथा प्राण 'विभू' नावाचा आहे, तो पवमान आहे.
योऽस्य पञ्चमः प्राणो योनिर्नाम ता इमा आपः
त्याचा पाचवा प्राण 'योनि' नावाचा आहे, त्या या आप आहेत.
योऽस्य षष्ठः प्राणः प्रियो नाम त इमे पशवः
त्याचा सहावा प्राण 'प्रिय' नावाचा आहे, ते हे पशू आहेत.
योऽस्य सप्तमः प्राणोऽपरिमितो नाम ता इमाः प्रजाः
त्याचा सातवा प्राण 'अपरीमित' नावाचा आहे, त्या या प्रजा आहेत.
योऽस्य प्रथमोऽपानः सा पौर्णमासी
त्याचा पहिला अपान 'पौर्णिमा' आहे.
योऽस्य द्वितीयोऽपानः साष्टका
त्याचा दुसरा अपान 'अष्टका' आहे.
योऽस्य तृतीयोऽपानः सामावास्या
त्याचा तिसरा अपान 'सामावस्या' आहे.
योऽस्य चतुर्थोऽपानः सा श्रद्धा
त्याचा चौथा अपान 'श्रद्धा' आहे.
योऽस्य पञ्चमोऽपानः सा दीक्षा
त्याचा पाचवा तळवा म्हणजे दीक्षा आहे.
योऽस्य षष्ठोऽपानः स यज्ञः
त्याचा सहावा तळवा म्हणजे यज्ञ आहे.