बृहस्पतिनावसृष्टां विश्वे देवा अधारयन् । रसो गोषु प्रविष्टो यस्तेनेमां सं सृजामसि
बृहस्पतीने निर्माण केलेली, सर्व देवांनी सांभाळलेली, गायींमध्ये आलेला सार — त्याच्यामुळे आपण हिला घडवतो.
यदीमे केशिनो जना गृहे ते समनर्तिषू रोदेन कृण्वन्तोऽघम् । अग्निष्ट्वा तस्मादेनसः सविता च प्र मुञ्चताम्
घरात जर हे केस वाढवलेले लोक रडून काही दोष घडवतात, तर अग्नी आणि सविता तुला त्या पापातून मुक्त करो.
यदीयं दुहिता तव विकेश्यरुदद्गृहे रोदेन कृण्वत्यघम् । अग्निष्ट्वा तस्मादेनसः सविता च प्र मुञ्चताम्
जर तुझी मुलगी विस्कटलेल्या केसांनी घरात रडून काही दोष घडवते, तर अग्नी आणि सविता तुला त्या पापातून मुक्त करो.
{१२} यज्जामयो यद्युवतयो गृहे ते समनर्तिषू रोदेन कृण्वतीरघम् । अग्निष्ट्वा तस्मादेनसः सविता च प्र मुञ्चताम्
जर घरात जावई किंवा तरुणी रडून काही दोष घडवतात, तर अग्नी आणि सविता तुला त्या पापातून मुक्त करो.
यत्ते प्रजायां पशुषु यद्वा गृहेषु निष्ठितमघकृद्भिरघं कृतम् । अग्निष्ट्वा तस्मादेनसः सविता च प्र मुञ्चताम्
तुझ्या संततीत, गायींत किंवा घरात वाईट लोकांनी जो काही दोष केला असेल, त्यातून अग्नी आणि सविता तुला मुक्त करो.
इयं नार्युप ब्रूते पूल्यान्यावपन्तिका । दीर्घायुरस्तु मे पतिर्जीवाति शरदः शतम्
ही स्त्री, वडिलांच्या घरातून निघताना म्हणते — माझा पती दीर्घायुषी होवो, तो शंभर वर्षे जगो.
इहेमाविन्द्र सं नुद चक्रवाकेव दंपती । प्रजयैनौ स्वस्तकौ विश्वमायुर्व्यश्नुताम्
इथे, हे इंद्रा, या दांपत्यातील भांडण दूर कर, जसं चक्रवाक पक्ष्यांमध्ये असतं. त्यांना संतती लाभो आणि ते सर्व आयुष्य सुखाने जगो.
यदासन्द्यामुपधाने यद्वोपवासने कृतम् । विवाहे कृत्यां यां चक्रुरास्नाने तां नि दध्मसि
पसरण्यावर, आसनावर किंवा विवाहाच्या वेळी, स्नानाच्या वेळी जे काही चुकलं असेल, ते सर्व आपण बाजूला ठेवतो.
यद्दुष्कृतं यच्छमलं विवाहे वहतौ च यत्। तत्संभलस्य कम्बले मृज्महे दुरितं वयम्
विवाहात किंवा वधूला घेऊन जाताना जे काही पाप किंवा डाग लागले, ते आपण संबलाच्या गोधडीवर स्वच्छ करतो; वाईट दूर करतो.
संभले मलं सादयित्वा कम्बले दुरितं वयम् । अभूम यज्ञियाः शुद्धाः प्र ण आयूंषि तारिषत्
संबलाच्या गोधडीवरचा डाग काढून, वाईट दूर करून, आपण यज्ञासाठी पात्र आणि शुद्ध झालो आहोत; आपण दीर्घायुष्य मिळवू या.
कृत्रिमः कण्टकः शतदन् य एषः । अपास्याः केश्यं मलमप शीर्षण्यं लिखात्
ही शंभर टोकांची बनावट काटेरी वस्तू दूर फेकून दे, केसांमधील घाण काढून टाक, डोक्यावरचं मलिनपण दूर कर.
अङ्गादङ्गाद्वयमस्या अप यक्ष्मं नि दध्मसि । तन् मा प्रापत्पृथिवीं मोत देवान् दिवं मा प्रापदुर्वन्तरिक्षम् । अपो मा प्रापन् मलमेतदग्ने यमं मा प्रापत्पितॄंश्च सर्वान्
हिच्या प्रत्येक अंगातून आजार दूर करतो; तो पृथ्वीवर जाऊ नये, देवांपर्यंत पोहोचू नये, आकाशात किंवा मध्यभागी जाऊ नये; पाण्यात किंवा ही घाण अग्नी, यम किंवा सर्व पितरांपर्यंत पोहोचू नये.
सं त्वा नह्यामि पयसा पृथिव्याः सं त्वा नह्यामि पयसौषधीनाम् । सं त्वा नह्यामि प्रजया धनेन सा संनद्धा सनुहि वाजमेमम्
तुला पृथ्वीच्या सारासोबत जोडतो, तुला औषधींच्या सारासोबत जोडतो, तुला संतती आणि संपत्तीने जोडतो; अशा प्रकारे एकत्र राहून या सामर्थ्यात दृढ राहा.
{१३} अमोऽहमस्मि सा त्वं सामाहमस्म्यृक्त्वं द्यौरहं पृथिवी त्वम् । ताविह सं भवाव प्रजामा जनयावहै
मी गाणं आहे, तू सूर आहेस; मी साम आहे, तू ऋच आहेस; मी आकाश आहे, तू पृथ्वी आहेस; आपण इथे एकत्र होऊ आणि संतती निर्माण करू.
जनियन्ति नावग्रवः पुत्रियन्ति सुदानवः । अरिष्टासू सचेवहि बृहते वाजसातये
नावांनी संतती निर्माण करावी, दानशूरांनी पुत्र जन्माला घालावेत; तुम्ही दोघेही सुखरूपपणे एकत्र राहा आणि मोठं सामर्थ्य मिळवा.
ये पितरो वधूदर्शा इमं वहतुमागमन् । ते अस्यै वध्वै संपत्न्यै प्रजावच्छर्म यच्छन्तु
जे पितरांनी वधू पाहिली आणि तिला घेऊन आले, ते या वधूला, पत्नीस, संततीने भरलेलं सुरक्षित आश्रय देवो.
येदं पूर्वागन् रशनायमाना प्रजामस्यै द्रविणं चेह दत्त्वा । तां वहन्त्वगतस्यानु पन्थां विराडियं सुप्रजा अत्यजैषीत्
जे पूर्वी आले, कमरेला पट्टा बांधून, इथेच हिला संतती आणि संपत्ती दिली, ते तिला गेलेल्या मार्गावर घेऊन जावोत; ही तेजस्वी आणि उत्तम संततीची होवो आणि त्यांना मागे टाको.
प्र बुध्यस्व सुबुधा बुध्यमाना दीर्घायुत्वाय शतशारदाय । गृहान् गच्छ गृहपत्नी यथासो दीर्घं त आयुः सविता कृणोतु
उठ, चांगल्या प्रकारे जागी हो, शंभर वर्षांचं दीर्घायुष्य मिळो; घरात जा, गृहिणी म्हणून वाग; सविता तुला दीर्घायुष्य देवो.
व्रात्य आसीदीयमान एव स प्रजापतिं समैरयत्
एक व्रात्य जन्म घेत होता; तो प्रजापतीकडे गेला.
स प्रजापतिः सुवर्णमात्मन्न् अपश्यत्तत्प्राजनयत्
प्रजापतीने स्वतःमध्ये सोनं पाहिलं; त्याने ते उत्पन्न केलं.
तदेकमभवत्तल्ललाममभवत्तन् महदभवत्तज्ज्येष्ठमभवत्तद्ब्रह्माभवत्तत्तपोऽभवत्तत्सत्यमभवत्तेन प्राजायत
ते एक झालं; ते चिन्ह झालं; ते महान झालं; ते ज्येष्ठ झालं; ते ब्रह्म झालं; ते तप झालं; ते सत्य झालं; त्यातून तो जन्मला.
सोऽवर्धत स महान् अभवत्स महादेवोऽभवत्
तो वाढला; तो महान झाला; तो महादेव झाला.
स देवानामीशां पर्यैत्स ईशानोऽभवत्
तो देवांचा स्वामी म्हणून सर्वत्र गेला; तो सर्वांचा अधिपती झाला.
स एकव्रात्योऽभवत्स धनुरादत्त तदेवेन्द्रधनुः
तो एकटाच व्रात्य झाला; त्याने धनुष्य उचललं; तेच इंद्राचं धनुष्य आहे.
नीलमस्योदरं लोहितं पृष्ठम्
त्याचं पोट काळं आहे, पाठ लाल आहे.
नीलेनैवाप्रियं भ्रातृव्यं प्रोर्णोति लोहितेन द्विषन्तं विध्यतीति ब्रह्मवादिनो वदन्ति
काळ्या रंगाने तो अप्रिय आणि शत्रू झाकतो, लाल रंगाने शत्रूवर प्रहार करतो — असं ब्रह्मज्ञानी म्हणतात.
स उदतिष्ठत्स प्राचीं दिशमनु व्यचलत्। [१] तं बृहच्च रथन्तरं चादित्याश्च विश्वे च देवा अनुव्यचलन् । [२] बृहते च वै स रथन्तराय चादित्येभ्यश्च विश्वेभ्यश्च देवेभ्य आ वृश्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति । [३] बृहतश्च वै स रथन्तरस्य चादित्यानां च विश्वेषां च देवानां प्रियं धाम भवति य एवं वेद । [४] तस्य प्राच्यां दिशि श्रद्धा पुंश्चली मित्रो मागधो विज्ञानं वासोऽहरुष्णीषं रात्री केशा हरितौ प्रवर्तौ कल्मलिर्मणिः । [५] भूतं च भविष्यच्च परिष्कन्दौ मनो विपथं।।६।। मातरिश्वा च पवमानश्च विपथवाहौ वातः सारथी रेष्मा प्रतोदः।।७।। कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरौ ऐनं कीर्तिर्गच्छत्या यशो गच्छति य एवं वेद
तो उठला आणि पूर्व दिशेकडे गेला; बृहद्, रथंतर, आदित्य आणि सर्व देव त्याच्या मागे गेले. जो ज्ञानाने व्रात्याचं वर्णन करतो, त्याला बृहद्, रथंतर, आदित्य आणि सर्व देव मिळतात. जो असं जाणतो, त्याला बृहद्, रथंतर, आदित्य आणि सर्व देवांचं प्रिय स्थान मिळतं. त्याच्या पूर्व दिशेला श्रद्धा, वेश्या, मित्र, मागधी, ज्ञान, वस्त्र, दिवस, पागोटं, रात्र, केस, दोन हिरवे, दोन चाकं, मलिनता, रत्न; भूत आणि भविष्य हे दोन धावणारे, मन मार्ग आहे; मातरिश्वान आणि पवमान हे दोन मार्गदर्शक, वारा सारथी, लगाम चाबूक; कीर्ती आणि यश हे पुढे जाणारे — जो असं जाणतो, त्याच्यासोबत कीर्ती आणि यश जातात.
[८] स उदतिष्ठत्स दक्षिणां दिशमनु व्यचलत्। [९] तं यज्ञायज्ञियं च वामदेव्यं च यज्ञश्च यजमानश्च पशवश्चानुव्यचलन् । [१०] यज्ञायज्ञियाय च वै स वामदेव्याय च यज्ञाय च यजमानाय च पशुभ्यश्चा वृश्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति । [११] यज्ञायज्ञियस्य च वै स वामदेव्यस्य च यज्ञस्य च यजमानस्य च पशूनां च प्रियं धाम भवति य एवं वेद । [१२] तस्य दक्षिणायां दिश्युषाः पुंश्चली मन्त्रो मागधो विज्ञानं वासोऽहरुष्णीषं रात्री केशा हरितौ प्रवर्तौ कल्मलिर्मणिः । [१३] अमावास्या च पौर्णमासी च परिष्कन्दौ मनो विपथं मातरिश्वा च पवमानश्च विपथवाहौ वातः सारथी रेष्मा प्रतोदः कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरौ । ऐनं कीर्तिर्गच्छत्या यशो गच्छति य एवं वेद
तो उठला आणि दक्षिण दिशेकडे गेला; यज्ञ, यजमान, वामदेव्य, यज्ञकर्म, यजमान आणि पशू त्याच्या मागे गेले. जो ज्ञानाने व्रात्याचं वर्णन करतो, त्याला यज्ञ, वामदेव्य, यज्ञकर्म, यजमान आणि पशू मिळतात. जो असं जाणतो, त्याला यज्ञ, वामदेव्य, यज्ञकर्म, यजमान आणि पशूंचं प्रिय स्थान मिळतं. त्याच्या दक्षिण दिशेला उषा, वेश्या, मंत्र, मागधी, ज्ञान, वस्त्र, दिवस, पागोटं, रात्र, केस, दोन हिरवे, दोन चाकं, मलिनता, रत्न; अमावस्या आणि पौर्णिमा हे दोन धावणारे, मन मार्ग आहे; मातरिश्वान आणि पवमान हे दोन मार्गदर्शक, वारा सारथी, लगाम चाबूक; कीर्ती आणि यश हे पुढे जाणारे — जो असं जाणतो, त्याच्यासोबत कीर्ती आणि यश जातात.
[१४] स उदतिष्ठत्स प्रतीचीं दिशमनु व्यचलत्। [१५] तं वैरूपं च वैराजं चापश्च वरुणश्च राजानुव्यचलन् । [१६] वैरूपाय च वै स वैराजाय चाद्भ्यश्च वरुणाय च राज्ञ आ वृश्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति । [१७] वैरूपस्य च वै स वैराजस्य चापां च वरुणस्य च राज्ञः प्रियं धाम भवति य एवं वेद । [१८] तस्य प्रतीच्यां दिशीरा पुंश्चली हसो मागधो विज्ञानं वासोऽहरुष्णीषं रात्री केशा हरितौ प्रवर्तौ कल्मलिर्मणिः । [१९] अहश्च रात्री च परिष्कन्दौ मनो विपथं मातरिश्वा च पवमानश्च विपथवाहौ वातः सारथी रेष्मा प्रतोदः कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरौ । ऐनं कीर्तिर्गच्छत्या यशो गच्छति य एवं वेद
तो पश्चिम दिशेकडे गेला. त्याच्या मागे वैरूप, वैराज, पाणी आणि वरुण राजा हे चालले. जो ज्ञानी व्रात्याचा असा उल्लेख करतो, त्याला वैरूप, वैराज, पाणी आणि वरुण राजाशी एकरूपता मिळते. जो असे जाणतो, तो वैरूप, वैराज, पाणी आणि वरुण राजाचा आवडता निवासस्थान होतो. पश्चिम दिशेला वेश्या, हास्य, मागध, ज्ञान, वस्त्र, दिवसाचा मुकुट, रात्र केस, दोन हिरवे, हालचाल, डाग आणि रत्न असे असतात. दिवस आणि रात्र हे घोडे, मन हा मार्ग, मातरिश्वान आणि पवमान हे मार्गावर चालणारे, वारा सारथी, लगाम फटक्याप्रमाणे, कीर्ती आणि यश हे पुढे जाणारे आहेत. जो असे जाणतो, त्याच्याकडे कीर्ती आणि यश येतात.
[२०] स उदतिष्ठत्स उदीचीं दिशमनु व्यचलत्। [२१] तं श्यैतं च नौधसं च सप्तर्षयश्च सोमश्च राजानुव्यचलन् । [२२] श्यैताय च वै स नौधसाय च सप्तर्षिभ्यश्च सोमाय च राज्ञ आ वृश्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यमुपवदति । [२३] श्यैतस्य च वै स नौधसस्य च सप्तर्षीणां च सोमस्य च राज्ञः प्रियं धाम भवति य एवं वेद । [२४] तस्योदीच्यां दिशि विद्युत्पुंश्चली स्तनयित्नुर्मागधो विज्ञानं वासोऽहरुष्णीषं रात्री केशा हरितौ प्रवर्तौ कल्मलिर्मणिः । [२५] श्रुतं च विश्रुतं च परिष्कन्दौ मनो विपथं मातरिश्वा च पवमानश्च विपथवाहौ वातः सारथी रेष्मा प्रतोदः [२६] कीर्तिश्च यशश्च पुरःसरौ । [२७] ऐनं कीर्तिर्गच्छत्या यशो गच्छति य एवं वेद
तो उत्तर दिशेकडे गेला. त्याच्या मागे श्यैत, नौधस, सप्तर्षी आणि सोम राजा हे चालले. जो ज्ञानी व्रात्याचा असा उल्लेख करतो, त्याला श्यैत, नौधस, सप्तर्षी आणि सोम राजाशी एकरूपता मिळते. जो असे जाणतो, तो श्यैत, नौधस, सप्तर्षी आणि सोम राजाचा आवडता निवासस्थान होतो. उत्तर दिशेला वीज वेश्या, गडगडाट मागध, ज्ञान, वस्त्र, दिवसाचा मुकुट, रात्र केस, दोन हिरवे, हालचाल, डाग आणि रत्न असतात. ऐकलेले आणि प्रसिद्ध हे घोडे, मन हा मार्ग, मातरिश्वान आणि पवमान हे मार्गावर चालणारे, वारा सारथी, लगाम फटक्याप्रमाणे, कीर्ती आणि यश हे पुढे जाणारे आहेत. जो असे जाणतो, त्याच्याकडे कीर्ती आणि यश येतात.