स वा ऋग्भ्योऽजायत तस्मादृचोऽजायन्त
तो ऋचांमधून जन्मला; त्याच्यापासून ऋचा निर्माण झाल्या.
स वै यज्ञादजायत तस्माद्यज्ञोऽजायत
तो यज्ञातून जन्मला; त्याच्यापासून यज्ञ निर्माण झाला.
स यज्ञस्तस्य यज्ञः स यज्ञस्य शिरस्कृतम्
तोच यज्ञ आहे; तो यज्ञ त्याचा आहे आणि यज्ञाचा मुख्य भाग त्याच्याशी जोडलेला आहे.
स स्तनयति स वि द्योतते स उ अश्मानमस्यति
तो गडगडतो, तो चमकतो, तो दगड फेकतो.
पापाय वा भद्राय वा पुरुषायासुराय वा
पापासाठी असो वा शुभासाठी, मनुष्याकरिता असो वा असुराकरिता—
यद्वा कृणोष्योषधीर्यद्वा वर्षसि भद्रया यद्वा जन्यमवीवृधः
तू औषधींना जे काही करतोस, किंवा चांगल्यासाठी पाऊस पाडतोस, किंवा संतती वाढवतोस—
तावांस्ते मघवन् महिमोपो ते तन्वः शतम्
मघवन्, तुझं महत्त्व तुझ्या शंभर रूपांइतकं मोठं आहे.
उपो ते बध्वे बद्धानि यदि वासि न्यर्बुदम्
तुझ्या बंधनांना मी बांधलं आहे, मग ते शंभर असो वा हजार असो.
13.८(१३.४) भूयान् इन्द्रो नमुराद्भूयान् इन्द्रासि मृत्युभ्यः
इंद्रा, तू शत्रूंहून मोठा हो, तू मृत्यूहूनही मोठा हो.
भूयान् अरात्याः शच्याः पतिस्त्वमिन्द्रासि विभूः प्रभूरिति त्वोपास्महे वयम्
तू वैरापेक्षा मोठा हो, सामर्थ्याचा स्वामी आहेस, सर्वत्र व्यापलेला आणि सर्वशक्तिमान इंद्र, आम्ही तुझी उपासना करतो.
नमस्ते अस्तु पश्यत पश्य मा पश्यत
तुला नमस्कार असो—माझ्याकडे पाहा, मला पहा, दूर वळू नका.
अन्नाद्येन यशसा तेजसा ब्राह्मणवर्चसेन
अन्न-पाणी, कीर्ती, तेज आणि ब्राह्मणांचा तेज या सर्वांसह—
अम्भो अमो महः सह इति त्वोपास्महे वयम्
पाणी, बळ, सामर्थ्य—यांसह आम्ही तुझी उपासना करतो.
अम्भो अरुणं रजतं रजः सह इति त्वोपास्महे वयम्
पाणी, लाल सुर्योदय, रुपेरी आकाश, आणि सामर्थ्य—यांसह आम्ही तुझी उपासना करतो.
13.८(१३.४) उरुः पृथुः सुभूर्भुव इति त्वोपास्महे वयम्
विशाल, रुंद, आणि भक्कम—अशा स्वरूपात आम्ही तुझी उपासना करतो.
प्रथो वरो व्यचो लोक इति त्वोपास्महे वयम्
विस्तीर्ण, श्रेष्ठ, तेजस्वी लोक—अशा रूपात आम्ही तुझी उपासना करतो.
भवद्वसुरिदद्वसुः संयद्वसुरायद्वसुरिति त्वोपास्महे वयम्
तू चांगला, दयाळू, एकत्र करणारा आणि प्रयत्नशील असा वायू हो—अशा प्रकारे आम्ही तुझी उपासना करतो.
नमस्ते अस्तु पश्यत पश्य मा पश्यत
तुला नमस्कार असो—माझ्याकडे पाहा, मला पहा, दूर वळू नका.
अन्नाद्येन यशसा तेजसा ब्राह्मणवर्चसेन
अन्न-पाणी, कीर्ती, तेज आणि ब्राह्मणांचा तेज या सर्वांसह—
सत्येनोत्तभिता भूमिः सूर्येणोत्तभिता द्यौः । ऋतेनादित्यास्तिष्ठन्ति दिवि सोमो अधि श्रितः
सत्यामुळे पृथ्वी उभी आहे, सूर्यामुळे आकाश टिकून आहे; ऋतामुळे आदित्य उभे राहतात, आणि सोम आकाशात स्थिर आहे.
सोमेनादित्या बलिनः सोमेन पृथिवी मही । अथो नक्षत्राणामेषामुपस्थे सोम आहितः
सोमामुळे आदित्य बलवान आहेत, सोमामुळे पृथ्वी महान आहे; आणि या तारकांच्या मध्ये सोम ठेवलेला आहे.
सोमं मन्यते पपिवान् यत्संपिंषन्त्योषधिम् । सोमं यं ब्रह्माणो विदुर्न तस्याश्नाति पार्थिवः
जेव्हा औषधी दाबतात तेव्हा जो पितो तो सोम प्यायलो असं समजतो; पण ब्राह्मणांना जे सोम माहित आहे, ते कोणताही मनुष्य खाऊ शकत नाही.
यत्त्वा सोम प्रपिबन्ति तत आ प्यायसे पुनः । वायुः सोमस्य रक्षिता समानां मास आकृतिः
सोम, जेव्हा तुला पितात, तेव्हा त्यातून तू पुन्हा भरून येतोस; वायू तुझा रक्षक आहे, आणि महिने तुझं रूप आहेत.
आच्छद्विधानैर्गुपितो बार्हतैः सोम रक्षितः । ग्राव्णामिच्छृण्वन् तिष्ठसि न ते अश्नाति पार्थिवः
आच्छादनांनी झाकलेला, बर्हिशांनी राखलेला सोम सुरक्षित आहे; दगडांच्या आवाजाकडे तू ऐकत उभा राहतोस, तुला कोणताही मनुष्य खाऊ शकत नाही.
चित्तिरा उपबर्हणं चक्षुरा अभ्यञ्जनम् । द्यौर्भूमिः कोश आसीद्यदयात्सूर्या पतिम्
सुंदर अंथरुण तयार केलं होतं, डोळ्यांसाठी सुगंधी तेल लावलं होतं; आकाश आणि पृथ्वी हेच तिचं झाकण होतं, जेव्हा सूर्येने आपला नवरा निवडला.
रैभ्यासीदनुदेयी नाराशंसी न्योचनी । सूर्याया भद्रमिद्वासो गाथयैति परिष्कृता
रैभ्य हा सेवक होता, नाराशंसीनं आसन पसरलं; सूर्येचं शुभ वस्त्र गाण्यांनी सजवलं गेलं आणि पुढे नेलं गेलं.
स्तोमा आसन् प्रतिधयः कुरीरं छन्द ओपशः । सूर्याया अश्विना वराग्निरासीत्पुरोगवः
स्तोत्रं म्हणजे पायऱ्या, कुरिरा छत्र होतं, छंद म्हणजे पडदे; सूर्येसाठी अश्विन हे वर होते, अग्नी पुढारी होता.
सोमो वधूयुरभवदश्विनास्तामुभा वरा । सूर्यां यत्पत्ये शंसन्तीं मनसा सविताददात्
सोम हा वधूवर झाला, अश्विन दोघेही वर होते; सूर्येला तिच्या नवऱ्यासाठी स्तुती करताना, सवित्यानं मनापासून तिला दिलं.
मनो अस्या अन आसीद्द्यौरासीदुत च्छदिः । शुक्रावनड्वाहावास्तां यदयात्सूर्या पतिम्
तिचं मन हे गाडीचं धुरा होतं, आकाश झाकण होतं; दोन तेजस्वी बैल जोडीला होते, जेव्हा सूर्ये आपल्या नवऱ्याकडे गेली.
{१} ऋक्सामाभ्यामभिहितौ गावौ ते सामनावैताम् । श्रोत्रे ते चक्रे आस्तां दिवि पन्थाश्चराचरः
ऋच आणि साम यांनी संबोधलेल्या दोन गायी म्हणजे तुझी गाणी होती; तुझे कान चाकं झाली, स्वर्गातील वाट चालती आणि स्थिर होती.