रोहितः कालो[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index6/kaala.htm कालोपरि टिप्पणी] अभवद्रोहितोऽग्रे प्रजापतिः । रोहितो यज्ञानां मुखं रोहितः स्वराभरत्
लाल सूर्य काळ झाला, लाल सूर्य प्रथम प्रजापती झाला; लाल सूर्य यज्ञांचे तोंड आहे, लाल सूर्य स्तोत्रे वाहून नेतो.
रोहितो लोको अभवद्रोहितोऽत्यतपद्दिवम् । रोहितो रश्मिभिर्भूमिं समुद्रमनु सं चरत्
लाल सूर्य जग झाला, लाल सूर्य स्वर्गापेक्षा पुढे गेला; लाल सूर्य आपल्या किरणांनी पृथ्वी आणि समुद्रावर फिरतो.
{१०} सर्वा दिशः समचरद्रोहितोऽधिपतिर्दिवः । दिवं समुद्रमाद्भूमिं सर्वं भूतं वि रक्षति
लाल सूर्य, स्वर्गाचा अधिपती, सर्व दिशांना गेला; तो स्वर्ग, समुद्र, पृथ्वी आणि सर्व सृष्टीचे रक्षण करतो.
आरोहन् छुक्रो बृहतीरतन्द्रो द्वे रूपे कृणुते रोचमानः । चित्रश्चिकित्वान् महिषो वातमाया यावतो लोकान् अभि यद्विभाति
उठणारा, तेजस्वी, महान, न थकणारा सूर्य, तेजाने दोन रूपे करतो; अद्भुत, ज्ञानी, बलाढ्य, वाऱ्यावर प्रवास करणारा, जितके जग आहेत तितक्यांवर तो उजळतो.
अभ्यन्यदेति पर्यन्यदस्यतेऽहोरात्राभ्यां महिषः कल्पमानः । सूर्यं वयं रजसि क्षियन्तं गातुविदं हवामहे नाधमानाः
सर्व बाजूंनी वेढला गेलेला, दिवस-रात्र मोजला गेलेला तो महिष घेरला जातो. आम्ही मागे न राहता, मार्ग जाणणाऱ्या, प्रदेशात वावरणाऱ्या सूर्याला हाक मारतो.
पृथिवीप्रो महिषो नाधमानस्य गातुरदब्धचक्षुः परि विश्वं बभूव । विश्वं संपश्यन्त्सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यदहं ब्रवीमि
पृथ्वीचा पुत्र असलेला महिष कधीच मागे पडत नाही; त्याची नजर कुठेही फसत नाही, ती सर्वत्र पोहोचते. सगळे पाहणारा, योग्य मार्ग दाखवणारा, यज्ञास पात्र असलेला तो हे मी सांगतोय ते ऐकू दे.
पर्यस्य महिमा पृथिवीं समुद्रं ज्योतिषा विभ्राजन् परि द्यामन्तरिक्षम् । सर्वं संपश्यन्त्सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यदहं ब्रवीमि
त्याची महती पृथ्वी आणि समुद्राला वेढते, तेजाने उजळून आकाश व मध्यप्रदेश व्यापते. सर्व काही पाहणारा, योग्य मार्ग दाखवणारा, यज्ञास पात्र असलेला तो हे मी सांगतोय ते ऐकू दे.
अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ
लोकांच्या मध्ये अग्नी प्रज्वलित होतो, तो उषेला गायीसारखी पसरतो. वेगवान तेजस्वी किरण वरती उठतात, ते स्वर्गाच्या शिखराकडे धाव घेतात.
यो मारयति प्राणयति यस्मात्प्राणन्ति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
जो मारतो, जो जीवन देतो, ज्याच्यामुळे सर्व जग जिवंत आहे—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
यः प्राणेन द्यावापृथिवी तर्पयत्यपानेन समुद्रस्य जठरं यः पिपर्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
जो श्वासाने आकाश-पृथ्वी तृप्त करतो, जो अपानाने समुद्राचा पोट भरतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
यस्मिन् विराट्परमेष्ठी प्रजापतिरग्निर्वैश्वानरः सह पङ्क्त्या श्रितः । यः परस्य प्राणं परमस्य तेज आददे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
ज्याच्यात विराज, परमेष्ठी, प्रजापती, वैश्वानर अग्नी आणि पंक्ती एकत्र आहेत; जो दुसऱ्याचा श्वास, दुसऱ्याचे तेज घेतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
यस्मिन् षडुर्वीः पञ्च दिशो अधिश्रिताश्चतस्र आपो यज्ञस्य त्रयोऽक्षराः । यो अन्तरा रोदसी क्रुद्धश्चक्षुषैक्षत । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
ज्याच्यात सहा दिशा, पाच विभाग, चार जल, यज्ञाची तीन अक्षरे स्थिर आहेत; जो आकाश-पृथ्वीच्या मध्ये रागावून पाहतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
यो अन्नादो अन्नपतिर्बभूव ब्रह्मणस्पतिरुत यः । भूतो भविष्यत्भुवनस्य यस्पतिः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
जो अन्न खातो, अन्नाचा स्वामी आहे, वाणीचा स्वामी आहे, जो आहे, जो होईल, सर्व जगाचा स्वामी आहे—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
अहोरात्रैर्विमितं त्रिंशदङ्गं त्रयोदशं मासं यो निर्मिमीते । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
ज्याने दिवस-रात्र मोजून तीस भागांचा तेरावा महिना तयार केला—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
कृस्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति । त आववृत्रन्त्सदनादृतस्य । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
काळ्या वाटेने जाणारे, सुवर्णपंखी, उत्तम पक्षी, जलांनी वेष्टित, आकाशात उडतात; ते सत्याच्या आसनातून परतले—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
यत्ते चन्द्रं कश्यप रोचनावद्यत्संहितं पुष्कलं चित्रभानु यस्मिन्त्सूर्या आर्पिताः सप्त साकम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
तुझे ते तेजस्वी, ओ कश्यप, ते उजळते, ते पूर्ण व तेजमय, ज्यात सात सूर्य एकत्र आहेत—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
{१२} बृहदेनमनु वस्ते पुरस्ताद्रथंतरं प्रति गृह्णाति पश्चात्। ज्योतिर्वसाने सदमप्रमादम्। तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
बृहद् त्याच्या पुढे असतो, रथंतर मागे घेतो; प्रकाशात लपेटलेला, तो स्थिरतेच्या आसनावर बसतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
बृहदन्यतः पक्ष आसीद्रथंतरमन्यतः सबले सध्रीची । यद्रोहितमजनयन्त देवाः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
बृहद् एक पंख, रथंतर दुसरा, दोन्ही बळकट, एकत्र; त्या रोहिताला देवांनी जन्म दिला—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
स वरुणः सायमग्निर्भवति स मित्रो भवति प्रातरुद्यन् । स सविता भूत्वान्तरिक्षेण याति स इन्द्रो भूत्वा तपति मध्यतो दिवम् । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
तो संध्याकाळी वरुण, अग्नी होतो; प्रातःकाळी मित्र होतो. सविता होऊन तो आकाशातून जातो; इंद्र होऊन तो आकाशाच्या मध्यभागी तेजाने प्रज्वलित होतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
सहस्राह्ण्यं वियतावस्य पक्षौ हरेर्हंसस्य पततः स्वर्गम् । स देवान्त्सर्वान् उरस्युपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
त्या वेगवान हंसाचे हजार दिवस हे पंख आहेत, तो स्वर्गाकडे उडतो; सर्व देवांना हृदयात ठेवून, सर्व जग पाहत तो जातो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
अयं स देवो अप्स्वन्तः सहस्रमूलः परुशाको अत्त्रिः । य इदं विश्वं भुवनं जजान । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
हा तो देव आहे, ज्याच्या हजार मुळे आहेत, खरखरीत सालाचा, तांबड्या रंगाचा, ज्याने हे सर्व जग निर्माण केले—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
शुक्रं वहन्ति हरयो रघुष्यदो देवं दिवि वर्चसा भ्राजमानम् । यस्योर्ध्वा दिवं तन्वस्तपन्त्यर्वाङ्सुवर्णैः पटरैर्वि भाति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
पिवळ्या रंगाचे घोडे तेजस्वी देवाला आकाशात उजळत नेतात. त्याच्या ताठ किरणांनी स्वर्ग तापतो आणि खाली तो सुवर्णध्वजांनी झळाळतो. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
येनादित्यान् हरितः सम्वहन्ति येन यज्ञेन बहवो यन्ति प्रजानन्तः । यदेकं ज्योतिर्बहुधा विभाति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
ज्याच्या योगे हिरवे घोडे आदित्यांना नेतात, ज्याच्या यज्ञामुळे अनेकांना ज्ञान मिळते, एकच प्रकाश अनेक रूपांनी चमकतो. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
सातजण एकच चाक असलेल्या रथाला जुळवतात; एकच घोडा, ज्याची सात नावे आहेत, तो तो रथ ओढतो. त्या चाकाला तीन नाभ्या आहेत, ते नासाधारण आणि अखंड आहे, त्यावर सर्व जग उभे आहे. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
अष्टधा युक्तो वहति वह्निरुग्रः पिता देवानां जनिता मतीनाम् । ऋतस्य तन्तुं मनसा मिमानः सर्वा दिशः पवते मातरिश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
आठ भागांनी जुळवलेली ती प्रखर ज्वाळा पुढे जाते; तो देवांचा पिता, विचारांचा जन्मदाता आहे. सत्याचा धागा मनाने मोजत, मातरिश्वा सर्व दिशांना फिरतो. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
सम्यञ्चं तन्तुं प्रदिशोऽनु सर्वा अन्तर्गायत्र्याममृतस्य गर्भे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
सर्व दिशा सरळ धाग्याचा पाठपुरावा करतात, गायत्रीच्या आत, अमरत्वाच्या गर्भात. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
{१३} निम्रुचस्तिस्रो व्युषो ह तिस्रस्त्रीणि रजांसि दिवो अङ्ग तिस्रः । विद्मा ते अग्ने त्रेधा जनित्रं त्रेधा देवानां जनिमानि विद्म । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
वि य और्णोत्पृथिवीं जायमान आ समुद्रमदधातन्तरिक्षे । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
तो जन्माला येऊन आपल्या लोण्यासारख्या केसांनी पृथ्वी पसरतो आणि आकाश समुद्रावर ठेवतो. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
त्वमग्ने क्रतुभिः केतुभिर्हितोऽर्कः समिद्ध उदरोचथा दिवि । किमभ्यार्चन् मरुतः पृश्निमातरो यद्रोहितमजनयन्त देवाः । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
१३.३ य इमे द्यावापृथिवी जजान यो द्रापिं कृत्वा भुवनानि वस्ते । यस्मिन् क्षियन्ति प्रदिशः षडुर्वीर्याः पतङ्गो अनु विचाकशीति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । यस्माद्वाता ऋतुथा पवन्ते यस्मात्समुद्रा अधि विक्षरन्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
ज्याने हे आकाश आणि पृथ्वी निर्माण केली, विस्तार करून सर्व जग व्यापले, ज्याच्यात सहा दिशा आणि सूर्य विहरत असतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. ज्याच्यामुळे वारे ऋतूनुसार वाहतात, समुद्र भरून वाहतात—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
तीन उषा खाली उतरतात, तीन उषा वर येतात, आकाशाचे तीन स्तर आहेत, आणि खरोखर तीन स्वर्ग आहेत. अग्ने, आम्हाला तुझा तिहेरी जन्म माहीत आहे; आम्हाला देवांचा तिहेरी जन्म माहीत आहे. जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.
अग्ने, तू कृत्यांनी आणि चिन्हांनी स्थिर झालेला आहेस, प्रज्वलित होऊन आकाशात चमकतोस. मरुतगण, पृष्णीचे पुत्र, देवांनी लाल दिव्याला जन्म दिला तेव्हा त्यांनी काय स्तुती केली? जो ब्राह्मण हे जाणतो, अशा विद्वान ब्राह्मणावर जो जिंकतो, तो त्या देवाचा राग ओढवतो. लाल दिव्या, तू हलव, दूर कर, कमी कर आणि ब्रह्मज्ञाच्या बंधनातून सोड.