तरणिर्विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा भासि रोचन
तू वेगवान, सर्वांना पाहणारा, सूर्य, प्रकाशाचा निर्माता आहेस. तू सर्व लोकांवर उजेड टाकतोस.
प्रत्यङ्देवानां विशः प्रत्यङ्ङुदेषि मानुषीः । प्रत्यङ्विश्वं स्वर्दृशे
तू देवांच्या सभा, मानवांच्या सभा आणि सर्व तेजस्वी लोकांकडे वळतोस, पाहण्यासाठी.
{८} येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनाँ अनु । त्वं वरुण पश्यसि
त्या तेजस्वी डोळ्याने, प्रज्वलित सूर्य, तू सर्व प्राण्यांना पाहतोस; तू, वरुणा, पाहतोस.
वि द्यामेषि रजस्पृथ्वहर्मिमानो अक्तुभिः । पश्यन् जन्मानि सूर्य
तू विस्तीर्ण आकाशातून जातोस, सूर्य, आपला प्रकाश दिवसांसह वाहून, सर्व जन्मांना पाहत.
सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य । शोचिष्केशं विचक्षणम्
सात हिरवे घोडे, तेजस्वी केसांचे आणि सर्व पाहणारे, हे देव सूर्य, तुझ्या रथाला ओढतात.
अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्यः । ताभिर्याति स्वयुक्तिभिः
सूर्याच्या रथाच्या सात वेगवान घोड्या जुळवल्या आहेत; त्या स्वतःच्या जुळवणीने तो प्रवास करतो.
रोहितो दिवमारुहत्तपसा तपस्वी । स योनिमैति स उ जायते पुनः स देवानामधिपतिर्बभूव
तपस्वी लाल सूर्य आपल्या तपामुळे स्वर्गात पोचला; तो पुन्हा गर्भात येतो, पुन्हा जन्म घेतो; तो देवांचा अधिपती झाला.
यो विश्वचर्षणिरुत विश्वतोमुखो यो विश्वतस्पाणिरुत विश्वतस्पृथः । सं बाहुभ्यां भरति सं पतत्रैर्द्यावापृथिवी जनयन् देव एकः
जो सर्व लोकांमध्ये फिरतो, सर्व दिशांना तोंड देतो, सर्वत्र हात पसरतो, सर्वत्र पसरतो—तो आपल्या दोन्ही हातांनी, पंखांनी, हे आकाश आणि पृथ्वी निर्माण करणारा एकमेव देव सर्वांना सांभाळतो.
एकपाद्द्विपदो भूयो वि चक्रमे द्विपात्त्रिपादमभ्येति पश्चात्। द्विपाद्ध षट्पदो भूयो वि चक्रमे त एकपदस्तन्वं समासते
एक पाय असलेला द्विपादांपेक्षा जास्त पाऊल टाकतो; द्विपादातून तो मागे त्रिपादाकडे जातो; द्विपादातून तो सहापादांपेक्षा जास्त पाऊल टाकतो; एक पाय असलेले आपले शरीर एकत्र करतात.
अतन्द्रो यास्यन् हरितो यदास्थाद्द्वे रूपे कृणुते रोचमानः । केतुमान् उद्यन्त्सहमानो रजांसि विश्वा आदित्य प्रवतो वि भासि
न थकता पुढे जाणारा, जेव्हा पिवळसर सूर्य आपली जागा घेतो, तेव्हा तो तेजाने दोन रूपे करतो; ध्वजासह उठणारा, सर्व आकाश सहन करणारा, हे तेजस्वी, तू सूर्याच्या सर्व वाटा उजळवतोस.
बण्महाँ असि सूर्य बडादित्य महाँ असि । महांस्ते महतो महिमा त्वमादित्य महाँ असि
तू महान आहेस, सूर्य, महान आदित्य, तू खरोखर महान आहेस; तुझी महती मोठी आहे, हे आदित्य, तू अत्यंत महान आहेस.
रोचसे दिवि रोचसे अन्तरिक्षे पतङ्ग पृथिव्यां रोचसे रोचसे अप्स्वन्तः । उभा समुद्रौ रुच्या व्यापिथ देवो देवासि महिषः स्वर्जित्
तू आकाशात उजळतोस, मध्य आकाशात उजळतोस, पक्ष्या, पृथ्वीवर उजळतोस, पाण्यातही उजळतोस; दोन्ही समुद्रांमध्ये आपल्या तेजाने व्यापतोस, हे देव, तू तेजाचा राजा, महान वृषभ आहेस.
{९} अर्वाङ्परस्तात्प्रयतो व्यध्व आशुर्विपश्चित्पतयन् पतङ्गः । विष्णुर्विचित्तः शवसाधितिष्ठन् प्र केतुना सहते विश्वमेजत्
दूरवरून जवळ येणारा, मार्गावर पुढे जाणारा, जलद, बुद्धिमान, उडणारा पक्षी; अनेक रूपे असलेला विष्णू, सामर्थ्याने उभा राहून, आपल्या ध्वजासह सर्व हालचाली सहन करतो.
चित्रश्चिकित्वान् महिषः सुपर्ण आरोचयन् रोदसी अन्तरिक्षम् । अहोरात्रे परि सूर्यं वसाने प्रास्य विश्वा तिरतो वीर्याणि
तेजस्वी, ज्ञानी, बलाढ्य, सुंदर पंख असलेला, आकाश आणि पृथ्वी व मध्य आकाश उजळवणारा; दिवस-रात्र सूर्याला झाकणारा, तो सर्व वीर्ये सर्व दिशांना पसरवतो.
तिग्मो विभ्राजन् तन्वं शिशानोऽरंगमासः प्रवतो रराणः । ज्योतिष्मान् पक्षी महिषो वयोधा विश्वा आस्थात्प्रदिशः कल्पमानः
तिखट, तेजस्वी, आपले रूप धारण करणारा, अगम्य, तो प्रवाह सोडतो; प्रकाशमान, पंखधारी, बलाढ्य, पक्ष्यांचा नेता, तो सर्व दिशांना व्यापतो आणि त्यांची व्यवस्था करतो.
चित्रं देवानां केतुरनीकं ज्योतिष्मान् प्रदिशः सूर्य उद्यन् । दिवाकरोऽति द्युम्नैस्तमांसि विश्वातारीद्दुरितानि शुक्रः
देवतांचा अद्भुत ध्वज, चेहरा, तेजस्वी सूर्य जेव्हा दिशांना उगवतो; दिवस निर्माण करणारा, तेजात श्रेष्ठ, तो उज्ज्वल सर्व अंधार आणि संकटे दूर करतो.
चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्राद् द्वायापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च
देवतांमध्ये अद्भुत चेहरा उगवला, मित्र, वरुण आणि अग्नीचे डोळे; हे सूर्य, तू आकाश आणि पृथ्वी आणि मध्य आकाश व्यापलेस, तू सर्व जगाचे आणि स्थिर-चळत असणाऱ्यांचे आत्मा आहेस.
उच्चा पतन्तमरुणं सुपर्णं मध्ये दिवस्तरणिं भ्राजमानम् । पश्याम त्वा सवितारं यमाहुरजस्रं ज्योतिर्यदविन्ददत्त्रिः
आम्ही तुला पाहतो, हे सविता, उंच उडणारा, लालसर, सुंदर पंख असलेला, आकाशाच्या मध्यभागी तेजस्वी, ज्याला अयशस्वी न होणारे प्रकाश म्हणतात, ते तीन जणांनी शोधले.
दिवस्पृष्ठे धावमानं सुपर्णमदित्याः पुत्रं नाथकाम उप यामि भीतः । स नः सूर्य प्र तिर दीर्घमायुर्मा रिषाम सुमतौ ते स्याम
आकाशाच्या शिखरावर धावणारा, सुंदर पंख असलेला, अदितीचा पुत्र, मी भीतीने तुझ्या आश्रयाला येतो; हे सूर्य, आम्हाला दीर्घायुष्य दे, आम्ही नष्ट होऊ नये, तुझ्या कृपेत राहू दे.
सहस्राह्ण्यं वियतावस्य पक्षौ हरेर्हंसस्य पततः स्वर्गम् । स देवान्त्सर्वान् उरस्युपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा
हजार दिवस असलेली, स्वर्गाकडे उडणाऱ्या वेगवान हंसाची पंखे; तो सर्व देवांना आपल्या छातीत ठेवून, सर्व जगांमध्ये पाहत, सर्वत्र जातो.
रोहितः कालो[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index6/kaala.htm कालोपरि टिप्पणी] अभवद्रोहितोऽग्रे प्रजापतिः । रोहितो यज्ञानां मुखं रोहितः स्वराभरत्
लाल सूर्य काळ झाला, लाल सूर्य प्रथम प्रजापती झाला; लाल सूर्य यज्ञांचे तोंड आहे, लाल सूर्य स्तोत्रे वाहून नेतो.
रोहितो लोको अभवद्रोहितोऽत्यतपद्दिवम् । रोहितो रश्मिभिर्भूमिं समुद्रमनु सं चरत्
लाल सूर्य जग झाला, लाल सूर्य स्वर्गापेक्षा पुढे गेला; लाल सूर्य आपल्या किरणांनी पृथ्वी आणि समुद्रावर फिरतो.
{१०} सर्वा दिशः समचरद्रोहितोऽधिपतिर्दिवः । दिवं समुद्रमाद्भूमिं सर्वं भूतं वि रक्षति
लाल सूर्य, स्वर्गाचा अधिपती, सर्व दिशांना गेला; तो स्वर्ग, समुद्र, पृथ्वी आणि सर्व सृष्टीचे रक्षण करतो.
आरोहन् छुक्रो बृहतीरतन्द्रो द्वे रूपे कृणुते रोचमानः । चित्रश्चिकित्वान् महिषो वातमाया यावतो लोकान् अभि यद्विभाति
उठणारा, तेजस्वी, महान, न थकणारा सूर्य, तेजाने दोन रूपे करतो; अद्भुत, ज्ञानी, बलाढ्य, वाऱ्यावर प्रवास करणारा, जितके जग आहेत तितक्यांवर तो उजळतो.
अभ्यन्यदेति पर्यन्यदस्यतेऽहोरात्राभ्यां महिषः कल्पमानः । सूर्यं वयं रजसि क्षियन्तं गातुविदं हवामहे नाधमानाः
सर्व बाजूंनी वेढला गेलेला, दिवस-रात्र मोजला गेलेला तो महिष घेरला जातो. आम्ही मागे न राहता, मार्ग जाणणाऱ्या, प्रदेशात वावरणाऱ्या सूर्याला हाक मारतो.
पृथिवीप्रो महिषो नाधमानस्य गातुरदब्धचक्षुः परि विश्वं बभूव । विश्वं संपश्यन्त्सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यदहं ब्रवीमि
पृथ्वीचा पुत्र असलेला महिष कधीच मागे पडत नाही; त्याची नजर कुठेही फसत नाही, ती सर्वत्र पोहोचते. सगळे पाहणारा, योग्य मार्ग दाखवणारा, यज्ञास पात्र असलेला तो हे मी सांगतोय ते ऐकू दे.
पर्यस्य महिमा पृथिवीं समुद्रं ज्योतिषा विभ्राजन् परि द्यामन्तरिक्षम् । सर्वं संपश्यन्त्सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यदहं ब्रवीमि
त्याची महती पृथ्वी आणि समुद्राला वेढते, तेजाने उजळून आकाश व मध्यप्रदेश व्यापते. सर्व काही पाहणारा, योग्य मार्ग दाखवणारा, यज्ञास पात्र असलेला तो हे मी सांगतोय ते ऐकू दे.
अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ
लोकांच्या मध्ये अग्नी प्रज्वलित होतो, तो उषेला गायीसारखी पसरतो. वेगवान तेजस्वी किरण वरती उठतात, ते स्वर्गाच्या शिखराकडे धाव घेतात.
यो मारयति प्राणयति यस्मात्प्राणन्ति भुवनानि विश्वा । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
जो मारतो, जो जीवन देतो, ज्याच्यामुळे सर्व जग जिवंत आहे—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.
१३.३ य इमे द्यावापृथिवी जजान यो द्रापिं कृत्वा भुवनानि वस्ते । यस्मिन् क्षियन्ति प्रदिशः षडुर्वीर्याः पतङ्गो अनु विचाकशीति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । यस्माद्वाता ऋतुथा पवन्ते यस्मात्समुद्रा अधि विक्षरन्ति । तस्य देवस्य क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद्वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्
ज्याने हे आकाश आणि पृथ्वी निर्माण केली, विस्तार करून सर्व जग व्यापले, ज्याच्यात सहा दिशा आणि सूर्य विहरत असतो—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. ज्याच्यामुळे वारे ऋतूनुसार वाहतात, समुद्र भरून वाहतात—तो देव रागावला असता, जो असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला जिंकतो, त्याचा हा अपराध. रोहित, हलव, दूर कर, ब्रह्महत्येचे बंधन कमी कर, त्याच्या पाशातून मुक्त कर.